Het is alweer ruim drie jaar geleden dat premier Mark Rutte vergezeld met de toen nog onbekende grijsbebaarde RIVM-baas Jaap van Dissel Nederland opriep geen handen meer te schudden, gevolgd door het advies zo veel als mogelijk thuis te werken. Het virus Covid-19 rukte op en op zondag 15 maart 2020 volgde de persconferentie waar Rutte voor het eerst verregaande vrijheidsbeperkende maatregelen aankondigde in de strijd tegen het coronavirus: de scholen en kinderopvang mochten de volgende dag niet meer open, de horeca moest binnen een half uur op slot.
Het was het begin van een reeks persconferenties waarin het kabinet de ene na de andere maatregel uit de ‘gereedschapskist’ trok om de juiste balans te vinden tussen het openhouden van de samenleving en controle van het aantal besmettingen: van de anderhalvemeterregel en de mondkapjesplicht tot een avondklok.
Het kabinet vond de juridische basis voor de maatregelen in tijdelijke noodwetgeving. De Wet publieke gezondheid (Wpg) uit 2008 bleek niet toereikend genoeg aangezien die alleen individuele maatregelen, zoals de quarantaineverplichting, kon opleggen. Na een aantal maanden nam het ongemak over de noodmaatregelen en het regeren per persconferentie toe. Het parlement had weinig middelen om het coronabeleid nog bij te sturen. Wel moest het de tijdelijke coronawet periodiek verlengen en daar zette de Eerste Kamer in mei vorig jaar een streep door. Het werd tijd dat het kabinet vrijheidsbeperkingen eens netjes in degelijke wetgeving door het parlement ging loodsen.
De permanente pandemiewet is een aanpassing van de Wet publieke gezondheid (Wpg) uit 2008. Coronamaatregelen die het kabinet de afgelopen drie jaar heeft ingezet, krijgen in de nieuwe wet een ‘juridisch kader om de acute en ernstige gevolgen van een toekomstige epidemie het hoofd te bieden’.
Dat betekent dat in het geval van een volgende infectieziekte de mondkapjesplicht, de testplicht, de afstandsregel en het afsluiten van publieke plaatsen tot het wettelijk instrumentarium van het kabinet behoren. De scholensluiting en de avondklok hebben het niet gehaald, al maakt de noodprocedure in de wet het voor de minister mogelijk alsnog ingrijpende maatregelen te nemen.
Critici vrezen vooral dat het kabinet via deze noodprocedure een achterdeurtje openhoudt om de meer omstreden maatregelen, zoals de scholensluiting, de avondklok maar ook de toegangsbewijzen, alsnog in te zetten.
Volgens Kuipers is de noodprocedure alleen bedoeld in geval van ‘acute nood’. Bovendien laat het zich moeilijk voorspellen hoe een volgende pandemie eruit komt te zien en welke maatregelen dan nodig zullen zijn. ‘In een crisis kunnen zich altijd omstandigheden voordoen waarin specifieke maatregelen nodig zijn waar op dat moment nog geen specifieke bevoegdheidsgrondslag voor is', zei Kuipers vorige week in de Eerste Kamer.
Kritiek is er ook op het tempo waarmee Kuipers de wet door beide Kamers wil krijgen. Senatoren van GroenLinks tot aan de PVV vragen zich af of Kuipers niet moet wachten op een evaluatie van de effectiviteit van de coronamaatregelen voordat deze in een permanente wet worden opgenomen. Op dat punt garandeerde de minister de Kamer dat wanneer de evaluaties zijn afgerond en er nieuwe inzichten zijn verkregen, de Kamer daarover geïnformeerd zal worden.
Daar lijkt het wel op. Steun van de regeringspartijen, die geen meerderheid in de Eerste Kamer hebben, heeft Kuipers in ieder geval. Omdat hij op zijn beurt zijn steun heeft uitgesproken voor het voorstel van GroenLinks en PvdA om de zwaardere pandemiemaatregelen in de toekomst iedere acht weken ter goedkeuring voor te leggen aan de Tweede en Eerste Kamer lijkt hij ook de steun van die partijen binnen te hebben. Dat is ruim voldoende.
In een eerdere versie van dit stuk stond dat Covid-19 een dodelijk griepvirus is, maar dat klopt niet en is aangepast.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden