‘China is klaar om de samenwerking met Nederland te verdiepen’, kopte het Chinese staatspersbureau Xinhua vorige week. Minister-president Mark Rutte en de nieuwe Chinese premier Li Qiang hadden hun eerste telefoongesprek gehad, en het Chinese officiële verslag klonk opgetogen. ‘China beschouwt Nederland als een prioritaire samenwerkingspartner binnen de Europese Unie’, aldus Li.
Het klonk zo absurd onbevangen, te midden van oplopende geopolitieke spanningen en bijtende technologierestricties, dat de kop meteen op de hak werd genomen op socialemediakanalen van China-experts. Scott Spacek, een voormalige Amerikaanse technologieondernemer in China, boog hem fijntjes om: ‘China is klaar om de samenwerking met ASML te verdiepen.’
De kop is maar één voorbeeld van China’s opvallend zoete toon tegenover Nederland. Sinds Den Haag exportcontroles op chipmachines van ASML aankondigde, doet Beijing er alles aan om Nederland het hof te maken. De Chinese vicepresident Han Zheng was van 10 tot 12 mei in Nederland, en ging langs bij Rutte en koning Willem-Alexander (en bij ASML, AkzoNobel en Philips). Premier Li Qiang belde met Rutte en zei ‘meer Nederlandse hoogwaardige producten op de Chinese markt te verwelkomen’.
Over de auteur
Leen Vervaeke is correspondent China voor de Volkskrant. Zij woont in Beijing. Eerder was ze correspondent België.
Deze week – dinsdag en woensdag – brengt minister van Buitenlandse Zaken Wopke Hoekstra (CDA) een bezoek aan Beijing, op uitnodiging van de Chinezen. Het is het eerste Chinabezoek van een Nederlands kabinetslid sinds de coronapandemie. Hoekstra ontmoet er zijn Chinese evenknie Qin Gang, vicepresident Han Zheng en Nederlandse ondernemers. De diplomatieke uitwisselingen worden gezien als voorbereiding op wederzijdse staatsbezoeken van Rutte en president Xi Jinping.
Beijings welwillendheid naar Nederland past in een breder charmeoffensief richting Europa. Terwijl Amerikaanse politici niet meer welkom zijn sinds de rel rond de Chinese ‘spionageballon’, rolt Beijing de rode loper uit voor Europese bewindslieden. De Duitse kanselier Olaf Scholz kwam eind vorig jaar als eerste, recent gevolgd door EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen, de Franse president Emmanuel Macron en de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock. Afhankelijk van hun Chinastandpunt en het aantal zakenlui in hun gevolg krijgen zij een beleefde tot vorstelijke ontvangst.
Het intense contact is opmerkelijk, gezien de groeiende stapel conflicten tussen China en Europa. Naast de gangbare wrijvingen over mensenrechtenschendingen, dwangarbeid in Xinjiang en autocratisering in Hongkong is daar sinds vorig jaar Oekraïne bij gekomen. Beijing is ondanks lippendienst aan vrede niet bereid de Russische invasie in Europa’s achtertuin te veroordelen, en steunt Poetins klacht over westerse dominantie. De spanningen lopen ook op rond Taiwan, dat precies op de breuklijn ligt van de verschuivende wereldorde. Een Nederlandse Kamercommissie wil het eiland deze zomer bezoeken.
Daarnaast zijn er zorgen over China’s technologische opmars. Inlichtingendiensten AIVD en MIVD waarschuwen dat Beijing Nederlandse technologie kan gebruiken voor militaire doeleinden of om Europa’s concurrentiepositie te ondermijnen. De Verenigde Staten snijden China uit voorzorg af van belangrijke hightech. Europa wenst niet zo ver te gaan, maar wil wel gericht risico’s beperken. Nederland deed daar als koploper in de halfgeleiderindustrie in maart een voorzet voor: Den Haag voerde exportcontroles in voor DUV-machines van ASML, één trap lager dan de meest geavanceerde EUV-lijn.
Ondanks – of dankzij – die restricties probeert China nu de banden met Nederland en Europa aan te halen. De VS worden in Beijing bij het opleggen van sancties doorgaans met alle zonden van de wereld overladen, maar op de Nederlandse exportcontroles kwam een beheerste reactie. Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken sprak zijn ‘afkeuring’ uit, maar liet zich niet verleiden tot zware dreigementen en voerde zelfs verzachtende omstandigheden aan: Nederland staat onder druk van de VS. Sindsdien klinken vooral verzoenende woorden, over wederzijds belang bij globalisering en vrijhandel.
De Chinese beheersing heeft allicht twee redenen. Ten eerste: mogelijk vindt China de Nederlandse maatregelen best meevallen. Den Haag heeft van meet af aan beklemtoond – voor en achter de schermen – dat de exportrestricties ‘chirurgisch’ precies zijn, en niet op minder geavanceerde types van de DUV-lijn slaan. Beijing lijkt te hebben geconcludeerd dat de Nederlandse exportcontroles niet onoverkomelijk zijn en dat een harde reactie meer schade zou kunnen aanrichten.
Ten tweede: Beijing wil Europa en de VS zo veel mogelijk tegen elkaar uitspelen, door de VS als grote boosdoener voor te stellen en Europa als ‘strategisch autonome’ speler, die zich vooral niet moet laten meeslepen. China hoopt zo veel mogelijk handel met Europa te blijven drijven, technologie te blijven verwerven en tijd te rekken, terwijl het verder blijft streven naar technologische zelfvoorziening. Dat betekent: veel mooie woorden, maar weinig kans op concessies. Xi Jinping ziet de tech war met de VS als een existentiële machtsstrijd en duldt geen enkele toegeeflijkheid.
Europa – en Nederland – zit klem tussen China en de VS: het realiseert zich dat China steeds meer een bedreiging vormt, maar is door de economische afhankelijkheid van China niet bereid of in staat om de Amerikaanse koers te volgen. Dus blijft het vasthouden aan zijn drieledige strategie van China als partner, concurrent en systeemrivaal, afhankelijk van het thema. Europa is nog volop bezig met het bouwen van verdedigingswerken – export- en investeringscontroles, grondstoffenstrategieën – en heeft er geen belang bij de huidige ontrafeling van de wereldorde te versnellen.
Ook Hoekstra komt naar Beijing met een meervoudige agenda – handel blijven drijven, maar ook rode lijnen inzake Oekraïne, Taiwan en technologiegebruik aangeven – of, zoals hij in de Tweede Kamer zei, om ‘makkelijke en moeilijke onderwerpen’ aan de orde te stellen. Dan is het wel zo handig als Beijing zich even inhoudt, en lastige vragen – bijvoorbeeld: of minder geavanceerde DUV-machines niet evenveel risico op militair eindgebruik inhouden – voorlopig kunnen worden uitgesteld.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden