Alle ogen waren gericht op Sinan Ogan. De man die het in de eerste ronde van de Turkse presidentsverkiezingen op 14 mei beter deed dan iedereen verwachtte, zou weleens kunnen gaan bepalen wie de winnaar wordt van de tweede ronde, komende zondag: Recep Tayyip Erdogan, de zittende president, of zijn tegenstander Kemal Kiliçdaroglu.
Meer dan een week hield de rechts-nationalistische verrassing van de Turkse politiek zijn mond. Althans, hij zei van alles, maar gaf geen antwoord op de vraag die heel Turkije hem stelde: voor welke van de twee kandidaten spreekt Ogan zijn steun uit?
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent Turkije en Iran voor de Volkskrant. Hij woont in Istanbul. Daarvoor werkte hij op de buitenlandredactie, waar hij zich specialiseerde in mensenrechten, Zuid-Azië en het Midden-Oosten. Hij is auteur van Een heidens karwei - Erdogan en de mislukte islamisering van Turkije.
Maandagmiddag om vijf uur kwam het hoge woord er dan toch uit: Ogan kiest voor Erdogan. ‘Ik verklaar dat we de heer Erdogan, de kandidaat van de Volksalliantie, zullen steunen’, zei hij op een persconferentie in Ankara. ‘Ik nodig onze kiezers uit hem in de tweede ronde van de verkiezingen te steunen.’
Als voornaamste reden voor zijn keus noemde hij de noodzaak van stabiliteit: ‘Het presidentschap en het parlement moeten in handen zijn van dezelfde alliantie.’ Bovendien heeft Kiliçdaroglu’s Nationale Alliantie ‘geen overtuigend toekomstperspectief gepresenteerd’.
De stap van Ogan kan beslissend zijn, want in de eerste ronde kreeg hij 5,2 procent van de kiezers achter zich, als enige ‘kleine’ kandidaat naast de leiders van de twee grote blokken. Kiliçdaroglu behaalde 44,9 procent, Erdogans score was 49,5 procent.
De president lijkt slechts een vingerknip verwijderd van een nieuwe regeertermijn, maar de oppositie hoopte op een scenario waarin niet-stemmers en Ogan-stemmers uit de eerste ronde de doorslag zouden geven. Vandaar al die aandacht voor de 55-jarige econoom van Turks-Azerische afkomst.
Ogan (spreek uit Ooan) was jarenlang actief in denktanks op het gebied van internationale politiek. In 2004 richtte hij er zelf een op, Türksam. Bijzondere belangstelling had hij altijd voor de Turkstalige wereld – landen in de Kaukasus en Centraal-Azië. Verbondenheid met de Turkse volkeren bepaalt, naast liefde voor de door Kemal Atatürk gestichte Turkse staat, het nationalisme waaraan Ogan zijn politieke identiteit ontleent.
Het lidmaatschap van de rechts-nationalistische MHP, de partij van de Grijze Wolven, was in 2011 een logische stap. Ogan was echter te eigenzinnig en te zeer een intellectueel zwaargewicht om kritiekloos alle zwenkingen in de partijlijn te volgen. Een breuk kwam toen MHP-leider Devlet Bahçeli zich in 2017 met huid en haar overleverde aan Erdogans AK-partij, en bovendien de overgang naar een presidentieel systeem onderschreef.
Ogan moest er allemaal niets van hebben. Herhaaldelijk pleitte hij er sindsdien voor dat het Turkse nationalisme een eigen presidentskandidaat naar voren moest schuiven, maar niemand diende zich aan. ‘Toen ben ik het zelf maar gaan doen’, verklaarde hij.
Na zijn opmerkelijke succes in de eerste verkiezingsronde van 14 mei, werd Ogan gebeld door zowel Kiliçdaroglu als Binali Yildirim, een van Erdogans secondanten. Om hem te feliciteren, maar uiteraard vooral om te hengelen naar zijn steun in de tweede ronde.
De voorwaarden die hij aan zijn steun verbindt, omschreef hij duidelijk. Gedwongen terugkeer van de 3,5 miljoen Syrische vluchtelingen is er een van, evenals strikte handhaving van de beginselen van Atatürks seculiere republiek. De belangrijkste eis was onvoorwaardelijke afwijzing van het terrorisme. ‘Degenen die geen afstand nemen van de terroristen hoeven niet de moeite te nemen bij mij aan te kloppen’, zei hij.
Dat sloeg in de eerste plaats op het Koerdisch terrorisme en op de banden die de Koerdisch gezinde partij HDP heeft met de PKK. De HDP roept haar achterban op om voor Kiliçdaroglu te stemmen. Voor Ogan op zich geen reden om de 74-jarige leider van de Nationale Alliantie de deur te wijzen, maar één ding moest klip en klaar zijn: aan de HDP mag geen enkele toezegging worden gedaan. Erkenning van de Koerdische identiteit in de grondwet bijvoorbeeld? Geen sprake van.
Ogan heeft echter meer terroristen in het vizier. Tot de Volksalliantie, Erdogans vijfpartijencoalitie, behoort ook Hüda-Par, een radicaal-islamistisch Koerdisch partijtje. Hüda-Par komt voort uit de Turkse Hezbollah, een organisatie die in de jaren negentig terroristische aanslagen pleegde (banden met de Libanese naamgenoot zijn er niet).
Op Hüda-Par is Ogan net zo gebeten als op de PKK. Het verschil is dat Kiliçdaroglu eenvoudiger afstand kan nemen van de HDP dan Erdogan van Hüda-Par. De kleine islamistische partij heeft sinds vorige week immers vier zetels in het parlement, dankzij haar lijstverbinding met coalitiegenoot AKP. Hoe kan Erdogan zich daarvan distantiëren? Ogan ging er maandag op zijn persconferentie niet op in.
Het is de vraag of Ogan in staat is zijn kiezers massaal naar het door hem uitverkoren kamp te dirigeren. Velen van hen waren proteststemmers, die van Erdogan noch van Kiliçdaroglu iets moesten hebben. Wellicht zullen zij zich door Ogans keuze geschoffeerd voelen en, opnieuw uit protest, juist op Erdogans tegenstander stemmen. Het kan de laatste strohalm zijn voor Kiliçdaroglu.
- Een afkeer van lhbti is gemeengoed bij rechts in Turkije, maar Sinan Ogan doet er niet aan mee. In Open Microfoon, het Turkse College Tour, zei hij op een vraag daarover dat ‘de staat zich niet moet bemoeien met de persoonlijke voorkeuren van mensen’.
- Uiterst rechts heeft het goed gedaan in de Turkse verkiezingen. Diverse ultranationalistische en islamistische partijtjes wonnen parlementszetels. Ook de rechts-nationalistische MHP, Erdogans regeringspartner, scoorde met 10 procent van de stemmen beter dan verwacht.
- Ogan verwacht dat de winnaar van de tweede ronde zondag net boven de 50 procent uitkomt. Dat geeft volgens hem zoveel instabiliteit, dat er binnen twee of drie jaar nieuwe verkiezingen komen. Ongetwijfeld ziet hij voor zichzelf daarbij een prominente rol.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden