Paniek is er bij Europees Commissaris Frans Timmermans (Green Deal) niet te bespeuren, al wacht hem een cruciaal debat. Een flink deel van de Europarlementariërs die hij maandag ontmoet, wil zijn natuurherstelwet en andere groene plannen door de papierversnipperaar trekken. De politieke erfenis van Timmermans – de groene omwenteling in de EU – staat op het spel.
De voortekenen zijn beslist ongunstig voor de Nederlandse commissaris. Begin deze maand verwezen de Europese christendemocraten (de grootste fractie in het Europees Parlement) onder luid geschetter de natuurherstelwet naar de prullenbak, net als de door Timmermans voorgestelde halvering van het pesticidengebruik door boeren. Was dat nog te verwachten – de Europese broeders en zusters van het CDA lopen al langer te hoop tegen ‘klimaatpaus Frans’ – een week later volgde onverwacht de suggestie van de Franse president Emmanuel Macron om de pauzeknop in te drukken voor nieuwe groene initiatieven. Een ‘misverstand’, bezwoer het Élysée later.
Afgelopen week moest Timmermans opnieuw een rechtse directe incasseren, ditmaal van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. De Duitse christendemocrate zei zonder blikken of blozen dat onderzocht moet worden welke wetsvoorstellen het parlement en de lidstaten nog kunnen verwerken tot de Europese verkiezingscampagne volgend voorjaar de Brusselse machinerie stillegt.
Opvallend, want Von der Leyen heeft al die wetsvoorstellen zelf goedgekeurd. ‘Er tekent zich een patroon af’, merkt een betrokken EU-ambtenaar op over de aanzwellende roep dat het genoeg is geweest met de groene golf.
Het is vooral de natuurherstelwet die deze dagen de woede van conservatieve parlementariërs wekt. Europarlementariër Esther de Lange (CDA) vergelijkt die wet met een blanco cheque die ze niet zal tekenen. Volgens haar gaat Nederland op slot door deze wet. De eisen voor natuurherstel zouden de landbouw, de woningbouw, het transport en vele andere vormen van bedrijvigheid knevelen.
Vlaamse liberalen spreken over ‘verlicht despotisme’. Als het klimaat verandert moeten natuur en mens zich gewoon aanpassen, aldus deze liberalen. Rechtse fracties in het parlement zien de natuurherstelwet als het ultieme voorbeeld van de ‘groene waanzin’ die Europa kapot maakt en het bewijs dat ‘de elite’ erop uit is om boeren hun land af te pakken.
Dat deze wet op verzet zou stuiten, was al langer duidelijk. Een van de eerste – en nog steeds luidruchtigste – tegenstanders is Nederland, dat de huidige, al geldende natuurbeschermingsvoorschriften, al jaren overtreedt. Eind vorig jaar, dus ruim voordat de BoerBurgerBeweging de Statenverkiezingen won, waarschuwde minister van Landbouw Piet Adema al in Brussel dat het wel mooi was geweest. ‘Niet nu, niet alles tegelijk’, was zijn boodschap over de wet. Minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof) was onlangs in Straatsburg om het verzet te steunen.
Het wetsvoorstel, dat door de Commissie in juni 2022 is gepresenteerd, moet een eind maken aan de achteruithollende kwaliteit van grond, rivieren en zeeën. Circa 80 procent van de leefgebieden verkeert in slechte staat, mede door overbemesting, vervuiling en droogte. Dat bedreigt de biodiversiteit die onmisbaar is voor landbouw, en ook veel andere sectoren.
Als het aan de Commissie ligt valt in 2030 minstens 20 procent van de grond en zee onder een herstelprogramma. Verder moet de afname van het aantal bestuivers (bijen, vlinders) een halt worden toegeroepen, moeten steden meer parken krijgen en rivieren meer ruimte. Met een andere wet wil de Commissie het pesticidengebruik halveren.
Ambitieuze plannen waarvan de Commissie beseft dat ze meer uitleg behoeven. Timmermans zal de parlementariërs voorhouden dat de natuurherstelwet niet ten koste gaat van voedselproductie, een argument waar de tegenstanders graag mee schermen. Integendeel, stelt de Commissie: doorgaan op de oude weg, met nog meer verlies aan biodiversiteit, ondermijnt juist de voedselzekerheid.
Dat boeren straks 10 procent van hun land niet meer mogen gebruiken, zoals de christendemocraten beweren, wordt door de Commissie ontkend. Het gaat om een ander gebruik van land naast slootjes en wegkanten, iets dat het nieuwe landbouwbeleid al voorschrijft.
Dat de herstelplannen voor zee de aanleg van offshore windmolenparken belemmeren, verwijst de Commissie eveneens naar het rijk der fabelen. Die parken zijn juist goed voor het herstel omdat ze dienen als natuurlijk rif en er niet gevist kan worden. Sowieso schrijft de natuurherstelwet alleen voor dat er in 2030 een herstelplan moet liggen. Hoe lang het herstel gaat duren, is voor een groot deel aan de betrokken lidstaten.
Opmerkelijk ook, gezien de felle weerstand in Den Haag: de gevolgen van de wet in ons land zijn volgens de Commissie beperkt. Nederland is destijds zeer ver gegaan bij het aanwijzen van (beschermde) Natura2000-natuurgebieden. Daardoor leidt de natuurherstelwet tot maximaal 200 vierkante kilometer extra grond die hersteld moet worden. Hersteld en niet beschermd, economische activiteit blijft mogelijk. ‘Een randje aan het Veluwemeer’, rekent een betrokkene voor. ‘En dus niet: het hele land gaat op slot.’ Het gewraakte ‘verslechteringsverbod’ in de wet, raakt Nederland minder dan andere landen.
Dat neemt niet weg dat de boosheid groot is in het parlement. Ook VVD’er Jan Huitema, iemand met oog voor de landbouw zonder oogkleppen, meent dat de Commissie te ver is gegaan. ‘We moeten deze plannen niet met stoom en kokend water door het parlement jassen.’ Wat zeker niet geholpen heeft zijn de brieven die commissaris Virginijus Sinkevicius (Milieu, Oceanen, Visserij) recent verstuurde aan Nederland (over de nitraatregels), Duitsland (over garnalenvisserij) en Spanje (landbouw). De bestuurlijke toon (dit zijn de wetten waaraan u zich dient te houden) versterkte het beeld dat Brussel wordt aangestuurd door wereldvreemde regelneven.
Niet geheel nadelig voor Timmermans overigens, het geeft hem de mogelijkheid als ‘begripvolle realist’ naar voren te treden: vertel me uw problemen, wij proberen een oplossing te vinden. Dat is hard nodig, want er komen voor de zomer nog een aantal wetsvoorstellen aan die op forse weerstand zullen stuiten. Bijvoorbeeld de Bodemgezondheidswet om de kwaliteit van grond te verbeteren, dat gaat verder dan verslechtering stoppen. Milieuorganisaties bepleiten harde, bindende normen.
In een poging het boerenverzet in de kiem te smoren, stelt de Commissie tegelijkertijd voor de regels voor gengewassen te versoepelen. Een uitruil: minder pesticiden, meer resistent gemaakte gewassen. Bovendien mogen boeren gesubsidieerd worden als ze kiezen voor landbouwmethodes die CO2 in de grond houden.
Er staat veel op het spel, beseft Timmermans. Zijn in 2020 gepresenteerde vlaggenschip de Green Deal, leek dankzij behendige stuurmanskunst zijn einddoel te bereiken. Vrijwel alle klimaatmaatregelen – einde verbrandingsmotor, duurdere CO2-uitstootrechten, renovatie en isolatie gebouwen – zijn op tijd aangenomen. De voorstellen voor een circulaire economie (ecodesign; minder verpakking) lijken weinig controversieel. De pijn zit in de derde pijler van de Green Deal: het versterken van de biodiversiteit.
De geloofwaardigheid van de EU is in het geding, zegt de Commissie. Hoe kan de Unie China, Brazilië en India aansporen hun aandeel te leveren in de strijd tegen klimaatveranderingen als de lidstaten besluiten dat het wel even genoeg is geweest? Ook de ECB waarschuwt: uitstel van de maatregelen maakt de rekening uiteindelijk alleen maar hoger en pijnlijker.
De overgang naar duurzame energie is onomkeerbaar ingezet, concludeerde de nieuwe Brusselse denktank Strategic Perspectives deze maand. De wetten zijn er, nu komt het aan op de uitvoering. ‘Maar successen uit het verleden bieden geen garanties voor de toekomst’, stelt een Commissie-ambtenaar.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden