Chief Standing Bear zit naast Martin Scorsese en Robert De Niro, in het festivalpaleis van Cannes. De leider van de Osage natie, een lange en grote gestalte, spreekt over The Killers of the Flower Moon, de verfilming van de non-fictiebestseller over de moordenreeks op en om het Osage-reservaat in Oklahoma, zo’n honderd jaar geleden. ‘Ik vroeg meneer Scorsese: hoe ga je het verhaal van de film benaderen? Hij zei: ik ga een verhaal vertellen over vertrouwen, en het diepe beschamen van dat vertrouwen.’
Met soevereine blik: ‘Het verraad waaronder mijn volk heeft geleden, en dat doorwerkt tot de dag van vandaag. Maar ik kan hier zeggen, namens de Osage, dat meneer Scorsese ons vertrouwen geniet. En dat we weten dat dít vertrouwen niet zal worden beschaamd.’
Zijn film is ‘geen whodunnit’, verklaart de 80-jarige Amerikaanse cineast, maar eerder een ‘who didn’t do it’.
Over de auteur
Bor Beekman is sinds 2008 filmredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft recensies, interviews en langere verhalen over de filmwereld
Al sinds het verschijnen in 2017 aasden meerdere Hollywoodstudio’s op de filmrechten van het boek van David Grann ; de biedingsoorlog liep in de miljoenen dollars. Killers of the Flower Moon volgt de speurtocht van de wetsdienaren die – pas heel laat – in actie komen als de hoeveelheid mysterieuze doden en verdwijningen onder de stamleden van de Osage-natie oploopt.
De van het eigen gebied verdreven oorspronkelijke bewoners van Amerika hadden een lap nieuwe, destijds door de Amerikaanse overheid als ‘waardeloos’ beschouwd stuk prairie in Oklahoma aangewezen gekregen. Toen daar vervolgens olie werd ontdekt, bleken de stamleden in de jaren twintig ineens het rijkst van Amerika per hoofd van de bevolking. Het leven verbeterde: dure auto’s, vliegtuigjes, villa’s met personeel. Maar de plots verkregen en schijnbaar eindeloze inkomensstroom trok ook hordes gelukszoekers aan: Amerikanen die zich doelbewust inhuwden bij de stam om de olierechten te verkrijgen, of de oliedollars op allerlei al of niet legale manieren af te romen. Door op te treden als ‘financiële voogd’ bijvoorbeeld, voor de vele Osage-leden die voor de wet als niet-handelingsbekwaam waren beoordeeld. Waarna de mix van dollarlust en het door de staat gesanctioneerde racisme uitmondde in een heimelijke genocide.
Of het riskant was, vraagt de pers, om deze geschiedenis (als buitenstaander) te verfilmen? Scorsese, vrolijke ogen onder grijze wenkbrauwen: ‘Wat zou ik anders moeten doen? Had ik dan een gemakkelijk onderwerp moeten kiezen? Dat ik de hele dag in de hete zon op de set ga staan voor iets makkelijks? Maar nee, natuurlijk stond er iets op het spel.’
Terwijl er eerder een scriptversie lag die tamelijk getrouw het boek volgde, waarin de speurtocht van de hoofdonderzoeker van de dan pas opgerichte FBI centraal staat, werd er uiteindelijk voor gekozen om de film meer vanuit het perspectief van de Osage-stamleden te vertellen. Leonardo DiCaprio wisselde daartoe van hoofdrol: hij speelde niet langer de FBI-agent en ‘witte redder’ Tom White, maar stapte over op de rol van schlemiel Ernest Burkhart. Een platzakke oorlogsveteraan, die verliefd wordt op Osage-erfgename Mollie, een serene rol van actrice Lily Gladstone. Ernest wordt aangespoord door zijn oom, de koeienondernemer William ‘King’ Hale. Waar Scorsese de kijker nog laat gissen of Ernest nu handelt uit puur onbenul of kwaadaardigheid, is de inborst van de door Robert De Niro vertolkte oom ‘King’ meteen helder: een geldwolf zonder enige gewetenswroeging, die zich naar buiten toe profileert als ‘Indianenvriend’.
Als DiCaprio iets zegt over de uitgebreide ‘antropologische’ studie die voorafging aan de opnamen, fluit collega Gladstone (36) hem vriendelijk terug. ‘Als oorspronkelijke bewoners zijn we het gewend dat antropologen nieuwsgierig zijn naar wat we doen. Maar de artistieke bezieling die in de film zit stijgt uit boven het antropologische. De vraag is: waarom wist de wereld hier in godsnaam niet van? Binnen onze gemeenschappen wisten we het wel: het bepaalt hoe we onze plek in de wereld beschouwen.’
Chief Standing Bear: ‘Toen we hoorden dat ze het verhaal wilden vertellen door de ogen van Mollie, stelde ons dat gerust. En behalve op beeld werkten er ook jonge Osage achter de camera, bij de cameracrew, de kostuumafdeling en de muziek. Je hoort onze eigen taal, die met uitsterven wordt bedreigd.’
Tegen De Niro, die in de film ook zinnetjes in de taal van de Osage spreekt: ‘Jij spreekt het beter dan sommige leden van onze stam. We zijn geneigd te denken: o, Bob De Niro staat gewoon ’s ochtends op en rolt het er zo uit. Maar deze acteurs werken echt hard hoor, ze nemen het serieus.’
Met een budget van 200 miljoen dollar en een lengte van bijna drieënhalf uur brengt Scorsese de verbijsterende geschiedenis imponerend in beeld. Daarbij stelt hij het aandeel van het grootste onbenul op het reservaat centraal: de met Mollie gehuwde Ernest. DiCaprio op z’n lelijkst, met hangmond en permanente denkfrons.
De Niro (79): ‘Dit is geen film over een goodguy, die films kennen we nu wel. En ik begrijp maar weinig van Hale, mijn personage. Hij moest charmant zijn, iemand die in staat is mensen te bespelen, ze dingen te laten doen. Ik denk dat een deel van hem zich oprecht betrokken voelt bij de Osage, een ander deel is doordrenkt van racisme, systematisch racisme. Het is wat ze de banaliteit van het kwaad noemen. Dat zie je vandaag ook weer, in de wereld.’
De acteur, die al jarenlang in een publieke vete met Donald Trump verkeert: ‘We weten allemaal wie ik bedoel, maar ik zal zijn naam hier niet noemen. Die kerel is dom, maar stel je voor dat hij slim was? Hale was slim.’
Gladstone knikt: ‘Ik heb gehoord dat er wat Osage bij zijn begrafenis waren. Tot het allerlaatst dachten ze dat hij onschuldig was.’
Ook The Zone of Interest, dat meteen na de eerste vertoningen in Cannes als serieuze kandidaat voor de Gouden Palm is getipt, stelt de daders centraal, zij het nog rigoureuzer dan in Killers of the Flower Moon. De film van de Engelse regisseur Jonathan Glazer (Sexy Beast, Under the Skin) zoomt in op het dagelijks leven van Rudolf Höss, de kampcommandant van Auschwitz, diens echtgenote Hedwig en hun kinderschare. Een klein ‘paradijs’ hebben ze gecreëerd, in de door gevangenen verzorgde officiersvilla en tuin van het concentratiekamp.
The Zone of Interest houdt de gruwelijkheden nét buiten beeld: we zien de permanent rokende schoorsteen van het mortuarium en horen het gegil en de schoten achter de kampmuur, die als tuinschutting dient. Glazer toont enkel de periferie, het dunne schilletje om de verschrikking, waar het ordentelijke daderechtpaar op vrijwel onbevattelijke wijze een ‘normaal’ bestaan meent te leven. Hij gedreven door plicht, de wens om Hitlers meest succesvolle kampcommandant te zijn. Zij door status: eindelijk die villa met personeel.
De uitvoerig gedocumenteerde en deels in Auschwitz opgenomen film is losjes gebaseerd op de gelijknamige roman uit 2014 van de afgelopen weekend overleden Engelse schrijver Martin Amis. Glazer (58) wilde het echtpaar Höss níét ‘als monsters’ tonen verklaart hij tegenover de pers. ‘De grote misdaad en tragedie is dat het mensen waren, die dit andere mensen aandeden.’
Geen Gouden Palm
Martin Scorseses door Apple TV Plus gefinancierde epos Killers of the Flower Moon wordt in Cannes buiten de competitie vertoond, vanwege de eisen die het festival stelt aan de release van films die meedingen naar de Gouden Palm: die moeten eerst langdurig in de bioscoop te zien zijn voor ze op een onlineplatform verschijnen. In Nederland verschijnt de drieënhalf uur lange film in het najaar in de bioscoop.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden