Zangeres, tv-kok, presentator, kookboekschrijver: Karsu Dönmez is een multitalent. Deze maand begon het derde seizoen van haar kookprogramma en is er een kookboek met recepten uit Hatay, de Turkse provincie die hard is getroffen door de aardbevingen. Karsu verloor zestien familieleden. ‘Het leven moet doorgaan, hoe pijnlijk het ook allemaal is.’
Het is eind april. Karsu Dönmez (33), zangeres en sinds twee jaar succesvol tv-kok, heeft net een reeks concerten in haar moederland Turkije achter de rug en is nu even in Nederland om een druk programma af te werken. Eerst dit interview, dan een fotoshoot, en daarna de opname van een filmpje met een tragische boodschap.
‘Een soort van disclaimer’ noemt Karsu het filmpje. Bedoeling is om een korte uitleg op te nemen die vooraf moet gaan aan de afleveringen van het derde seizoen van Karsu’s Turkse keuken, het programma dat Karsu voor kookzender 24Kitchen presenteert. In dit seizoen, dat in het najaar te zien is, laat Karsu de kijker nader kennis maken met de gerenommeerde keuken van Hatay, een provincie in het zuiden van Turkije, tegen de grens met Syrië. De keuken kenmerkt zich door de kleine hapjes (mezze), kip- vlees- vis- en vegetarische gerechten, met toevoeging van kruidenmengsels als za’atar.
In Hatay ligt ook het dorp Karsuköyü, geboortegrond van Karsu’s ouders, het dorp waar de zangeres naar is vernoemd (letterlijke betekenis: sneeuwwater), en het dorp dat in de ochtend van 6 februari werd getroffen door een genadeloze aardbeving. De verwoestingen in Zuid-Turkije zouden aan meer dan vijftigduizend mensen het leven kosten. Dönmez verloor hierbij zestien familieleden. Kortgeleden stierf ook haar oma; bezweken aan het verdriet over zoveel doden onder haar naasten, gelooft de familie.
Een deel van de opnamen van het derde seizoen van Karsu’s Turkse keuken vond vorig jaar september plaats in het dorp Karsuköyü. Pijnlijke beelden zijn het nu om te zien. Karsu loopt ontspannen rond door het dorp, naar gebouwen wijzend die sinds afgelopen februari niet meer overeind staan. Op andere beelden zijn uitgelaten familieleden te zien – niet degenen die bij de aardbeving zijn overleden, maar wel familieleden die zelf een broer, zus, of echtgenoot zijn verloren.
‘Wat ik in het filmpje ongeveer wil vertellen’, zegt Karsu, die haar telefoon erbij pakt met daarop een uitgeschreven tekst, ‘is dat kortgeleden een droom uitkwam, een culinaire reis door Hatay. Maar toen vond de aardbeving plaats, alles raakte in puin, iedereen in mijn familie is erdoor geraakt. Toch vinden we dat we dit moeten uitzenden, want Hatay was mooi en gaat ooit weer mooi zijn. Een positieve draai dus, hoe moeilijk het ook is om de beelden te zien.’
‘Nee. Ik zou wel willen maar mijn familie daar zegt: blijf voorlopig maar even weg, want we kunnen je op dit moment niet eens een kop thee aanbieden. Ze hebben niet eens een slaapplek voor mij, vertellen ze. Dat doet ze pijn, want het is heel on-Turks. Normaal staan de deuren wagenwijd open.’
‘Ik zat met mijn moeder in een hotel in Istanbul. Ik had net een reclamespotje voor een luiermerk opgenomen. We zouden die ochtend terugvliegen naar Nederland. Plotseling bonkte mijn moeder op mijn hoteldeur. Heb je het gehoord? vroeg ze. Een aardbeving. Maar hoe groot het was wisten we niet. Op het vliegveld belde ik mijn vader. Die vertelde dat hij zijn broer midden in de nacht had gebeld om hem te waarschuwen om weg te blijven bij hoge gebouwen.
‘Gelukkig hadden ze in het vliegtuig wifi. Toen werd pas duidelijk hoe groot het is. Ik kon alleen nog maar denken aan mijn familie in Karsuköyü. Eenmaal aangekomen op Schiphol waren we volledig gedesoriënteerd.’
‘Zeker. In de lucht zeiden mijn moeder en ik nog tegen elkaar: zitten we niet in het verkeerde vliegtuig? Maar mijn moeder zei: nee, we moeten eerst even rust zien te vinden en plannen maken.’
Het gesprek met Karsu vindt plaats in een Amsterdamse fotostudio, waar fotografen en stylisten in- en uitlopen om alles in gereedheid te brengen voor de fotoshoot met de zangeres. Karsu, een geboren Amsterdamse die opgroeide in Osdorp, heeft ook haar verloofde Mike Schrama mee. Hij is een voormalig professioneel skiër, tegenwoordig manager van topsporters, die Karsu nog van haar middelbare school het Calandlyceum kent.
Het stel was elkaar meer dan vijftien jaar uit het oog verloren toen ze twee jaar geleden via sociale media opeens weer contact kregen. Het klikte. Vorig jaar vroeg Schrama de zangeres ten huwelijk in een hotel in Antakya, hoofdstad van de provincie Hatay. Inmiddels bestaat het hotel niet meer, het is verzwolgen door de aardbeving.
‘Ik ben heel blij dat Mike in ieder geval ons huis in Karsuköyü heeft gezien, dat hij weet waar mijn roots liggen. We waren van plan dit jaar in Turkije te trouwen, maar dat kan nu niet meer. Ik had iets heel moois in gedachten, een hennafeest, verzorgd door mijn tante. Maar die is overleden.’
‘Nee, ze zijn echt allemaal voor wederopbouw. Ze hebben daar grote olijven- en vijgengaarden, die laat je niet zomaar in de steek. Er wordt nu al gesproken over het bemesten van het land, plukken van de oogst, anders groeit er volgend jaar niks meer.’
‘Zal ik je iets pijnlijks vertellen? In de opnamen voor 24Kitchen word ik op sleeptouw genomen door mijn oom Hakan. Hij leidt mij langs de moskee, oude olijfgaarden en daarna het huis van mijn grootouders. Daar zegt hij: dit gebouw heeft honderd jaar geleden de aardbeving overleefd. Ik sta er niet eens bij stil, ik praat eroverheen.
‘Daarom: hebben we het er over vijf jaar nog over? Over tien jaar, vijftig jaar? Mensen vergeten het. Ze willen het vergeten, want iedereen heeft de behoefte om bij de waan van de dag te leven. Ik ook.’
***
Karsu geldt sinds 2007 als aanstormend multitalent. Haar opkomst is minutieus vastgelegd in de documentaire Karsu: I hide a secret (2012) van regisseur Mercedes Stalenhoef. Daarin zien we een gedreven middelbare scholier met volle wangen, altijd te vinden achter een piano, of met een pen en een notitieblokje in de aanslag om aan haar zelfgeschreven liedteksten te schaven.
Terugkerend decor in de documentaire vormt het familierestaurant Kilim in de Amsterdamse Pijp. Hier werkte Karsu, dan nog een havoscholier, in de bediening en vond ze haar eerste publiek. Elk weekend kroop ze er twee keer per avond achter de piano om de restaurantgasten te trakteren op jazznummers, klassieke muziek en Turkse liedjes. In 2019, toen Kilim na achttien jaar de deuren sloot, bedankte Karsu op Facebook haar vader, eigenaar van het restaurant, voor de kans om meer dan zeshonderd ‘mini-concertjes’ te kunnen opvoeren.
De documentaire toont een warm en progressief nest in Amsterdam-Osdorp, waarin alles er op gericht lijkt om Karsu en haar jongere zusje Cansu tot bloei te laten komen. Moeder Birgül, een onderwijskundige en in 2006 nog Tweede Kamerkandidaat voor GroenLinks, en vader Aslan, een voormalig maatschappelijk werker, restauranthouder en linkse politieke vluchteling, cirkelen continu rond Karsu en vergezellen haar overal op haar pad richting een professionele muziekcarrière.
Karsu en haar familie doen onder meer muziekpaleis Carnegie Hall in New York aan waar de zangeres in het kader van een Nederlands-Amerikaans uitwisselingsproject twee keer mag optreden. Daarna gaat het snel, met optredens in De Wereld Draait Door, Pauw & Witteman en talloze concerten in binnen- en buitenland. Enige smet is de afwijzing door het conservatorium, dat Karsu nog niet rijp genoeg achtte.
Later, dus niet opgenomen in de documentaire, weet Karsu zich hierop te wreken met het uitbrengen van verschillende succesvolle platen (Confession in 2012, Colors in 2015) en het winnen van de muziekprijs Edison in 2016. Ook in Turkije gaat het Karsu voor de wind. Haar repertoire is met de jaren van Engelstalig naar bijna volledig Turkstalig verschoven. Op Spotify zijn het ook haar Turkse nummers die de meeste streams genereren, met uitschieters als het nummer Jest Oldu (Het was een gebaar) dat 38 miljoen keer is beluisterd. In 2021 stond ze wekenlang stijf bovenaan in de Turkse hitlijsten met het stemmige liefdeslied Sonunda (Eindelijk).
Belangrijke motor achter dit succes is moeder, die sinds jaar en dag het management van Karsu voert. Uit haar koker komt onder meer het idee om Karsu in 2019 mee te laten doen aan het tv-programma Beste Zangers, een kijkcijferhit met gemiddeld 1 miljoen kijkers, waarin Nederlandse zangers een muzikaal onderonsje houden.
Haar moeder was ook degene die Karsu aan het begin van de coronacrisis, toen het podiumleven acuut tot stilstand kwam, aanspoorde om op YouTube haar van huis uit meegekregen liefde voor koken uit te leven (eerste gerecht: sigara böreği, een vegetarisch bladerdeeghapje). Met dat idee is Birgül vervolgens naar kookzender 24kitchen gestapt dat Karsu prompt een eigen tv-programma aanbood.
Begin maart volgde een nieuwe stap in Karsu culinaire avontuur met de publicatie van het kookboek Karsu’s Kitchen, een verzameling recepten, foto’s en verhalen, die een levendige indruk geven van de regio Hatay. Het boek is nu aan een zesde druk toe. Voordat het in de schappen kwam te liggen, begon Karsu een speciale actie. De opbrengst van de boeken – à 35 euro per stuk – die in de voorverkoop werden aangeschaft, werd bestemd voor de slachtoffers van de aardbeving.
‘Iedere keer dat iemand een boek kocht om ons te Source: Volkskrant