Of het nu gaat om schrijven, het breien van een trui, of andere vormen van creativiteit: het gaat vaak gepaard met positieve gevoelens, blijkt uit onderzoek. ‘Je komt in een flow terecht en vergeet even alles om je heen. Het kan zelfs een beetje verslavend zijn’, zegt Carsten de Dreu, hoogleraar sociale en organisatiepsychologie aan de Universiteit Leiden. Wat zijn de ideale omstandigheden om creatief te zijn in het dagelijkse leven?
In welke habitat je creatieve ingevingen krijgt, verschilt per persoon. ‘Ik ben zelf iemand die tijdens het schrijven baat heeft bij chaos: mijn bureau ligt vol papieren en boeken. Het is een vieze bende en dat werkt fantastisch. Ik krijg dan het gevoel: hier wordt iets gemaakt, ik bouw voort op het werk van anderen’, zegt De Dreu. ‘Bij een minstens zo creatieve collega ziet het bureau er spic en span uit. Geen koffiebeker te vinden. Hij houdt van orde en structuur.’ Volgens De Dreu is het nuttig om van jezelf te weten: gedij je bij een rommelige omgeving of bij een rustige plek zonder afleiding?
Voor zijn boek Inspiratie bestudeerde psycholoog Ap Dijksterhuis de werkgewoonten van creatieve genieën, zoals wetenschappers, schrijvers, componisten en schilders. ‘Het is opvallend dat ze over het algemeen allemaal ’s morgens werkten en het ’s middags rustiger aandeden. Ze wandelen of werkten bijvoorbeeld in de tuin.’ Volgens Dijksterhuis doet zo’n licht meditatieve staat wonderen voor creatieve inspiratie. Dat kan een lange treinreis zijn, een wandeling of een rit in de auto. ‘Er is dan ruimte. Je bewustzijn is leeg.’ De Dreu: ‘Voor een creatief idee moeten je hersenen verbindingen leggen tussen stukjes in je geheugen. Dat gebeurt vooral als je tot rust komt en even afstand neemt.’
Om creatief te zijn moet je het brein wakker en actief houden. ‘De beste manier om dat te doen is het opzoeken van nieuwe prikkels’, zegt Dijksterhuis. ‘Ga naar het theater, kijk films, lees boeken, ga op reis. Zo schud je het kussen flink op. Het brein zal nieuwe verbanden leggen en nieuwe associaties maken.’ Ben je met een creatief project bezig, dan zullen al die nieuwe indrukken van buitenaf nuttig blijken. ‘Als ik bezig ben met een boek is alles om me heen materiaal dat ik kan gebruiken. Als een magneet die over een fabrieksvloer gaat.’
De confrontatie met mooie, gekke en ongewone dingen stimuleert de creativiteit. Dat blijkt ook uit onderzoek waarbij deelnemers met een VR-bril op in een virtuele wereld dingen zagen gebeuren die volgens de natuurwetten niet mogelijk waren: lieten ze iets vallen, dan ging het object omhoog, in plaats van naar beneden. Dijksterhuis: ‘De groep die deze gekke situatie aan den lijve ondervond, was naderhand creatiever in het uitvoeren van bepaalde taken dan de ‘normale’ groep die alleen een video zag.’
Vlieguren maken is belangrijk. ‘Mensen denken vaak dat creativiteit vooral gaat over het krijgen van een geniale ingeving. Maar we weten dat zo’n idee het gevolg is van een periode van geconcentreerd bezig zijn met een onderwerp’, zegt De Dreu. Oefenen, leren en experimenteren dus. Als voorbeeld noemt De Dreu kunstschilder Henri Matisse, die jarenlang het werk van de grote meesters kopieerde om pas daarna zijn eigen stijl te ontwikkelen en door te breken.
Zet je onderbewuste aan het werk, adviseert Dijksterhuis. Zelf past hij dat toe tijdens het schrijven. ‘Stel je voor dat je een column moet schrijven met donderdag als deadline. Dan moet je niet op die dag zelf beginnen. Als je zondag al even gaat zitten om aantekeningen te maken over je ideeën en die er maandag nog even bij pakt, dan rolt het er donderdag uit. Ook als je niet actief met de tekst bezig bent, werkt je onderbewuste door.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden