Een fles wijn als blijk van waardering voor mijn deelname aan een panel waar ik voor gevraagd was op grond van mijn ervaringsdeskundigheid als moslima. Best bijzonder maar ik stond er niet al te lang bij stil, ook al gebeurde het vaker. Mijn gemompelde ‘dank je, maar ik drink geen alcohol’ ging meestal verloren in het applaus en de drie luchtzoenen die toen nog onvermijdelijk waren.
Het is alweer lang geleden en ik gebruik dit verhaal nog slechts anekdotisch, maar die flessen wijn (en later ook boekenbonnen en bloemen hoor) zijn voor mij symbool geworden van iets anders: de scheve verhouding tussen de vraag naar ervaringsdeskundigheid rondom diversiteit en inclusie en de emotionele belasting die ermee gepaard kan gaan voor een ervaringsdeskundige.
Over de auteur
Salima El Guada is deskundige op het gebied van diversiteit, inclusie en intercultureel werken. Zij is werkzaam als adviseur bij antidiscriminatie-voorziening Vizier in Gelderland. In mei is zij gastcolumnist voor de Volkskrant, die elke maand iemand uitnodigt een serie columns te publiceren op volkskrant.nl/opinie.
Uit het Engelstalige debat over diversiteit en inclusie is de term ‘emotional labour’ overgewaaid. Deze dekt wat mij betreft beter de lading dan emotionele belasting. Het overbrengen van ervaringsverhalen en de daaruit voortvloeiende ervaringsdeskundigheid aan ‘de onwetende meerderheid’ (een term overgenomen uit het Volkskrant-interview met Najib Tuzani en Jan Bakker over racisme bij de politie) is over het algemeen hard werken.
Niemand vertelt voor de lol over zijn ervaringen met discriminatie, seksisme of andere uitsluitingsmechanismen. Het gaat niet zelden over indringende situaties die sporen hebben nagelaten in iemands persoonlijk leven. Bijvoorbeeld over hoe het is om vanwege je fysieke of mentale gezondheid bestempeld te worden als iemand met een afstand tot de arbeidsmarkt.
Over al dan niet openlijk geweigerd worden vanwege je huidskleur of naam. Over hoe het is om steeds de vraag te krijgen of je nou jongen of meisje bent. Over hoe het is om op basis van je uiterlijk uit de auto of uit de rij gehaald te worden of om uit het niets als fraudeur behandeld te worden.
Omdat dit soort ervaringen soms ver af staan van de leefwereld van de onwetende meerderheid, hebben we er als samenleving baat bij dat ervaringsdeskundigen hun verhaal blijven doen. Deze mensen, zoals bijvoorbeeld de toeslagenouders, maken van hun kwetsbaarheid een kracht maar moeten daar veelal een uitzonderlijke moed en uithoudingsvermogen voor opbrengen.
Waar nu pas langzaam meer aandacht voor komt is de emotionele arbeid die gepaard gaat met elke keer weer naar voren stappen met je negatieve ervaringen, het onbegrip en de onwil aangaan, je emoties beheersen zodat je boodschap niet versluierd wordt. De vermoeidheid en frustratie in de blikken van oud-agenten Péris Conrad en Yvel Blokland, een jaar na de spraakmakende tv-documentaire Blauwe Familie – over discriminatie en racisme binnen het korps – spreken wat dat betreft boekdelen.
Het inzetten van je eigen persoonlijke ervaringen om een breder publiek bewust te maken van misstanden en te overtuigen van de noodzaak tot verandering, zeker als de boodschap steeds maar herhaald moet worden, eist vroeg of laat zijn tol van iemands gezondheid en gemoedsrust.
De lovende woorden die ervaringsdeskundigen vaak ten deel vallen voor hun openheid, moed en vasthoudendheid, steken hier schril bij af en roepen bij mij de associatie op met de flessen wijn en de boekenbonnen uit mijn herinnering.
Ervaringsdeskundigen vertellen hun verhaal doorgaans niet ter meerdere eer en glorie van zichzelf. Eerlijk gezegd vond ik het in het begin nog wel eens egostrelend als ik gevraagd werd om mijn ervaringen met bijvoorbeeld discriminatie te delen. Maar dat veranderde toen ik merkte dat de professionals die tijdens debatavonden nog belangstellend naar mijn praktijkervaringen vroegen, me niet konden vertellen wat ze concreet met die nieuw verworven kennis gingen doen. Steeds vaker ging dat schuren, lang nadat de wijn was weggegeven en de bos bloemen uitgebloeid.
Mensen die ondanks hun negatieve ervaringen bereid zijn emotionele arbeid op zich te nemen door zich kwetsbaar op te stellen en weerstand te trotseren, maken hun persoonlijk belang ondergeschikt aan het algemeen belang. Het onzichtbare prijskaartje van die inspanning blijft voor het grote publiek echter nog te vaak verborgen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Source: Volkskrant