Te zien is hoe gemaskerde mannen twaalf mensen, onder wie ook kinderen en een baby, dwingen om op Grieks grondgebied uit een wit busje te stappen. Vervolgens wordt de groep naar een speedboot gebracht, die hen vanaf een afgelegen plek aan de kust naar een schip van de Griekse kustwacht brengt. Dat vaart vervolgens richting Turkse wateren, waar de gemaskerde mannen de asielzoekers op een reddingsbootje zetten, waarna ze ronddobberen tot de Turkse kustwacht hen redt.
‘We dachten die dag dat we het niet zouden overleven’, vertelde Naima Hassan Aden uit Somalië aan The New York Times. De 27-jarige vrouw werd samen met haar zes maanden oude baby gedeporteerd. ‘Toen ze ons op dat opblaasbare vlot zetten, deden ze dat zonder genade.’
Over de auteur
Carlijn van Esch is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze woont en werkt in Sierra Leone.
Een Oostenrijkse activist legde de illegale deportatie op het eiland Lesbos op 11 april vast. The New York Times heeft het materiaal geverifieerd voordat het de schokkende beelden vrijdag publiceerde. De Amerikaanse krant vond elf van de gedeporteerde asielzoekers terug in een detentiecentrum nabij de Turkse stad Izmir, veelal nog in dezelfde kleding als op de beelden.
Oorlogen en honger dreven de mannen, vrouwen en kinderen uit de Hoorn van Afrika, dat al jaren geteisterd wordt door extreme droogte. Ze waren pas net in Europa aangekomen toen de gemaskerde mannen hun bezittingen afnamen en hen dwongen om terug de zee op te gaan. Hun getuigenissen komen volgens de journalisten tot in de details overeen met de videobeelden.
Migranten hebben vaker met hun telefoons gefilmd hoe zij in gammele bootjes op zee worden achtergelaten door de Griekse kustwacht. Het grote verschil met eerdere beelden is dat nu ook duidelijk te zien is hoe mensen die het vasteland al veilig hebben bereikt, toch weer terug de zee op worden gedwongen. Daarmee is er voor het eerst hard bewijs dat Griekenland eigen wetten, EU-wetgeving en internationale verdragen aan de laars lapt.
Mensenrechtenorganisaties beschuldigen Griekenland er al veel langer van migranten en vluchtelingen met geweld de Grieks-Turkse grens over te zetten of bootjes naar Turkse wateren terug te slepen. Talloze gedetailleerde verhalen van vluchtelingen ondersteunen die beschuldigingen. Ook bestonden er al vermoedens dat de Griekse autoriteiten mensen uit vluchtelingenkampen halen en de grens over zetten.
De Griekse regering heeft dergelijke deportaties steevast ontkend en noemt het eigen beleid ‘hard, maar eerlijk’. Ze zouden alleen migranten bij de grens tegenhouden, nog voordat ze een voet op Griekse bodem kunnen zetten en dus recht op een asielprocedure verkrijgen. Daarbij wijst de regering erop dat er onevenredig veel migranten in Griekenland aankomen, terwijl weinig Europese lidstaten bereid zijn om migranten over te nemen.
Athene heeft nog niet gereageerd op het nieuwe bewijs, ondanks herhaaldelijke verzoeken van The New York Times. De Europese Commissie reageert bezorgd op de beelden, maar wil die eerst zelf verifiëren. Griekenland moet EU asielwetgeving en internationale wetten volledig naleven, waaronder de plicht ‘om toegang tot de asielprocedure te verzekeren’, zei Anitta Hipper, woordvoerster voor migratie.
Hoewel de Griekse regering ditmaal echt iets uit te leggen heeft, is het nog maar de vraag of er iets gaat veranderen. Mensenrechtenorganisaties hekelen het gebrek aan optreden van de Europese Unie, wier lidstaten volgens hen liever wegkijken. Terwijl toenemende aantallen migranten via illegale routes Europa proberen te bereiken, 330 duizend pogingen in 2022, lukt het de EU niet om samen te werken om die toestroom in goede banen te leiden.
Bovendien staat een groot deel van de Griekse bevolking achter het harde beleid, omdat het de zittende regering is gelukt om de migratiecijfers flink terug te brengen. In aanloop naar de parlementsverkiezingen van zondag bezocht premier Kyriakos Mytsotakis het eiland Lesbos, waar hij met trots zei het aantal aankomsten met 90 procent te hebben verminderd. ‘We hebben bewezen dat de zee grenzen heeft en dat die grenzen beschermd kunnen en moeten worden’, aldus Mytsotakis.
Aangescherpt migratiebeleid, grenshekken en illegale uitzettingen maken de weg naar Europa steeds duurder en gevaarlijker. In 2021 kwamen zeker 3.400 migranten om het leven, het hoogste aantal sinds 2016. Volgens de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) stierven minstens 252 van hen door illegale uitzettingen.
Griekenland is niet het enige land dat zich aan zogenaamde ‘pushbacks’ schuldig maakt. Eind vorig jaar bracht journalistiek onderzoek illegale detentiecentra aan het licht in Bulgarije, Hongarije en Kroatië, waar asielzoekers met geweld worden opgesloten en vervolgens uitgezet. Ook zijn er veel getuigenissen van migranten die vanuit Italië terug naar Noord-Afrika zijn gebracht.
Intussen blijven vluchtelingen en migranten hun leven wagen om Europa te bereiken. Zaterdagochtend deed een groep kinderen op het Griekse eiland Lefkada een lugubere vondst. De kinderen renden het strand op omdat ze dachten een zeeschildpad te zien, maar het bleek het halfvergane lichaam van een kindje. Vermoedelijk gaat het om het kind van een migrant die schipbreuk heeft geleden voor de Griekse kust.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden