Ja hoor, daar was hij. De aanval van Tesla-miljardair en Twitter-eigenaar Elon Musk op de Joodse zakenman en filantroop George Soros. Soros deed hem denken aan een superschurk uit het Marvel-universum, want Soros wil ‘het weefsel van de samenleving kapotmaken’ en dat zou zijn omdat Soros ‘de mensheid haat’.
Soros is heel rijk – zij het lang niet zo rijk als Musk – en links-liberaal. Met zijn geld steunt Soros links-liberale doelen, zoals er rijke conservatieven zijn die conservatieve doelen steunen. En op die invloed van Soros is uiteraard kritiek mogelijk. Maar over geen enkele andere rijkaard bestaan zulke giftige, wijdverbreide complottheorieën, alsof hij een kwade genius is die met geheime machinaties de hele wereld aan zijn wil onderwerpt. En dat heeft één reden: Soros is een Jood.
Zoals de Amerikaanse journalist Yair Rosenberg schrijft in The Atlantic: Musk is waarschijnlijk geen overtuigd antisemiet. Maar hij wentelt zich wel al een half jaar zichtbaar in complottheorieën, en wie dat doet, komt nu eenmaal snel uit bij Joden, die als almachtige poppenspelers de massa’s zouden bespelen. Dat is de moeder aller complottheorieën.
Op zijn misstap aangevallen bewees Musk alleen maar het punt van de critici door ook nog een verknipt filmpje onder de aandacht te brengen waaruit moet blijken dat Soros, die als kind in Hongarije de Tweede Wereldoorlog overleefde door te schuilen bij een niet-Joodse ambtenaar, tijdens de oorlog met plezier zou hebben meegedaan aan het onteigenen van andere Joden. Veel smeriger worden leugens niet.
Daar zit ik dan, als dagelijkse Twittergebruiker.
Musk – zelf 140 miljoen volgers – stuwt al desinformatie op vanaf het moment dat hij afgelopen herfst eigenaar werd. De echtgenoot van Nancy Pelosi, destijds voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, werd rond die tijd thuis met een hamer aangevallen, nota bene door een aanhanger van complottheorieën. Musk suggereerde dat sprake was geweest van een uit de hand gelopen ruzie met een prostitué.
Hij promoot veel bekende hits uit de parallelle werkelijkheid, zoals de vermeende gevaren van vaccinaties. Hij flirt met neonazi’s en met QAnon, de Amerikaanse beweging die gelooft in een verhuld bestuur van satanisten en pedofielen. Intussen doet hij professionele journalistiek af als nepnieuws.
Musk laat er geen misverstand over bestaan waar hij politiek staat. Hij noemt de Democratische Partij in de VS de ‘partij van verdeeldheid en haat’ en roept op om op Republikeinen te stemmen, juist de partij die in de greep van het trumpisme is geraakt en is geradicaliseerd. Zijn voorkeuren vertalen zich in zijn beleid. Twitter geeft extreem-rechts vrij baan. Een onderzoek van het Amerikaanse Information Sciences Institute laat zien dat de haattweets sinds de overname fors zijn toegenomen.
Musk doet alsof hij slechts een correctie pleegt op linkse vooringenomenheid waaraan Twitter zich in het verleden schuldig zou hebben gemaakt, maar heeft daar nauwelijks bewijs voor kunnen leveren. Wel was het altijd een geworstel voor het bedrijf om te bepalen welke uitingen door de beugel konden, en welke niet. En dat raakt aan iets wezenlijks: de platforms van internationaal opererende techbedrijven zijn vitale infrastructuur voor communicatie, maar onttrekken zich aan democratisch tot stand gekomen wetten. Ze maken al doende hun eigen regels. Welke, hangt af van de grillen van de eigenaar. Juist Musk zelf heeft al twitteraars verbannen of minder zichtbaar gemaakt omdat ze hem persoonlijk tegen de haren in streken.
Nu zit u waarschijnlijk niet op Twitter. Het is een stuk kleiner dan Facebook, Instagram en TikTok, die overigens allemaal ook meer dan genoeg schaduwkanten hebben. Maar de omvang van Twitter is nog altijd aanzienlijk en de invloed is groter dan het aantal gebruikers doet vermoeden. Want het platform is bij uitstek geschikt voor het uitwisselen van informatie en wordt dan ook bovenmatig bevolkt door journalisten. Ik heb Twitter lang fantastisch gevonden. Er is geen efficiëntere manier om toegang te krijgen tot zo veel internationale media, deskundigen en betrokkenen.
Wel was het altijd al een risico dat journalisten het totaal niet representatieve Twitter te veel als de wereld zagen. En wat je sinds de overname door Musk onder ogen krijgt wanneer je puur de algoritmen het werk laat doen, is een erger zooitje dan ooit. Een doorgedraaide modderworstelpartij van een handvol terugkerende accounts.
Daar is omheen te werken als je op de juiste knopjes klikt, dus dat doe ik. Maar het knaagt: wordt mijn blik op de wereld hierdoor niet toch misvormd? En al plaats ik zelf weinig meer op Twitter, waarom legitimeer ik dit geperverteerde bedrijf van iemand die alleen maar bezig is de grond weg te vreten onder de democratische rechtsstaat? Die kan immers niet zonder het steeds weer zoeken naar de voorlopige waarheid op grond van feiten. En Musk is een vijand van feiten.
Het antwoord is dat ik mezelf te afhankelijk heb gemaakt. Ik heb me weliswaar braaf aangemeld voor ontluikende alternatieven, maar nergens vind ik nog dezelfde rijkdom aan bronnen. Dus ik dénk dat ik mijn werk voor u nog steeds beter doe met Twitter dan zonder. Maar ik weet het niet zeker. Zie dit gerust als bijsluiter.
Voor mijn ziel is Twitter niet best meer, dat voel ik wel.