Het einde van de Sovjet-Unie leidde in Rusland tot een verandering in de elitevorming. Wie dat een abstract zinnetje vindt, kan de casus Jevgeni Prigozjin als voorbeeld nemen. In de Sovjet-Unie zat hij in de gevangenis voor roof en afpersing. Over zijn activiteiten in Poetins Rusland kun je een krant volschrijven. Hij is de man achter Concord Management and Consulting, dat zich bezighoudt met activiteiten zo divers als catering en de exploitatie van goudmijnen in Afrika. De man achter het Internet Research Agency, dat verkiezingen in de VS beïnvloedde. Achter het huurlingenleger dat vernoemd werd naar Wagner (Beethoven beviel de oprichters minder). Die Wagnergroep was actief in Syrië en Centraal-Afrika voor die opdook aan het front in Bachmoet, Oekraïne. Wagner haalde het nieuws met zeer grote verliezen: vele tienduizenden mensen, vaak in strafkampen geronselde gevangenen. Wagner haalde óók het nieuws met zeer wrede executies van vermeende deserteurs.
Lang voor Prigozjin zelf aan de grote klok hing dat hij Wagner leidt, was hij al te zien op foto’s van topoverleg in het Kremlin. Poetin verkondigde in die jaren dat de man met het geschoren hoofd louter een culinair takenpakket had. In de tijd dat er nog westerse gasten in het Kremlin acte de présence gaven, wisten die niet beter dan dat ‘die kale de catering deed’.
De band tussen Prigozjin en Poetin is oud en had inderdaad een culinaire basis. Prigozjin kwam in 1988 uit de gevangenis. Toen de Sovjet-Unie uiteenviel dook hij in Petersburg op met een hotdogkraam. In het nieuwe Rusland bleek zijn natuurlijke neiging zich aan regels en wetten weinig gelegen te laten liggen ineens een voordeel. In het universum van het wilde kapitalisme was het intimideren of geïntimideerd worden, en Prigozjin was de brutaalste onder de brutalen. De crimineel van de jaren tachtig was de succesondernemer van de jaren negentig.
De onderneming die hem uiteindelijk in het centrum van de Russische macht zou doen belanden, was zijn persoonlijke invulling van het inzicht dat liefde door de mond gaat: wie invloedrijke vrienden wil maken, moet ‘meer bieden dan wodka en koteletten’. Zijn eerste luxerestaurant opende hij in 1995. Zijn tweede, een voor 400 duizend euro tot ‘typisch maffiarestaurant’ opgeknapt schip, betekende zijn culinaire doorbraak. Een van de fans was Vladimir Poetin. Zelfs in zijn beginjaren in het Kremlin ging Poetin nog vaak op die boot van Prigozjin eten. Hij nam er Jacques Chirac mee naar toe en ook George W. Bush.
Eenmaal dicht bij Poetin breidde Prigozjin zijn activiteiten gestaag uit. Steeds weer betoonde hij zich een praktische man die de handen uit de mouwen stak, ook als de opdracht smerig was. Medio 2014 werd Poetins culinaire voorman óók zijn paramilitaire voorman. Vrijwel vanaf het begin schuurde het tussen hem en de Russische defensietop. Prigozjin had de pest aan ‘ouderwetse autoriteiten’ van het soort dat hem ooit achter de tralies zette. De vete escaleerde in Oekraïne. De Wagnerleider noemde de legerleiding laf, lui, incompetent en vals. Hij klaagde over het afknijpen van munitie. Hij verhulde niet dat hij ‘leunstoelgeneraals’ het liefst in Bachmoet in de voorhoede zou zetten.
In dat licht kwam het Washington Post-nieuws van deze week, dat Prigozjin informatie over het Russische leger wilde toespelen aan Oekraïense autoriteiten als die de Wagnergroep de overwinning in Bachmoet zouden gunnen, niet als een verrassing. Ook als het nepnieuws was, verspreid door de Russische defensietop dan wel Oekraïne, paste het de Wagnerleider als een maatkostuum. De kans dat hij ooit terugkeert naar de gevangenis, is minder groot dan die dat hij een onnatuurlijke dood sterft.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden