Hier aan de Calistoweg in Den Haag had pensioenspecialist Peter van der Nat (42) al enige tijd moeten wonen, samen met zijn echtgenote Rosa. Zij hadden gehoopt op een nagelnieuw appartement in de ‘natuur-inclusieve’ woontoren Linck in de Binck, op slechts tien minuten fietsen van het Binnenhof. Nu staat Van der Nat er in een troosteloze, lege vlakte. Hij spreidt zijn armen, de voeten in het koude zand: ‘We hebben hemel en aarde bewogen, maar zijn als pionnen van het schaakbord geslagen.’
Bedrijventerrein De Binckhorst in de zuidoosthoek van de stad moet worden omgevormd tot een ‘ruig, stoer en rauw’ woon- en werkgebied, met zeker vijfduizend woningen en veel werkgelegenheid. Dat is althans de bedoeling van de gemeente. De weg naar die heerlijke nieuwe wijk kent echter tal van obstakels.
Dat ondervonden het echtpaar Van der Nat en meer dan twintig medekopers van het woonproject. Met angst en beven zagen zij hoe in de loop van vorig jaar de bouw steeds opnieuw werd uitgesteld. Dat kwam vooral door bedrijven in de buurt, die bezwaar aantekenden tegen de woningbouw. Dat wachten vonden de kopers vervelend, maar er groeide een groter probleem. Het rentetarief op hypotheken bleef maar stijgen.
Het echtpaar Van der Nat had begin vorig jaar een handtekening gezet onder een hypotheekofferte. In dat document schrijft de geldschieter zijn voorwaarden op voor de financiering van de koop, inclusief de verschuldigde rente op de lening. Die rente is een machtige factor op de Nederlandse woningmarkt. De hoogte van de maandelijkse afdracht bepaalt bijvoorbeeld of potentiële kopers zich een nieuwbouwwoning kunnen veroorloven. De lage rente van voorgaande jaren was een motor voor de woningbouw. Veel van de doorgaans pittig geprijsde nieuwbouwprojecten gingen zo toch nog snel van de hand.
Met de rente zat het voor Van der Nat wel goed. Met hun handtekening legden ze een renteaanbieding vast van iets minder dan 2 procent. Te betalen vanaf het moment dat ze bij de notaris eigenaar zouden worden van hun woning aan het water van de Trekvliet. Die overdracht moest dan wel binnen twaalf maanden zijn voltooid.
Van der Nat loopt naar de hoek van het bouwterrein en wijst naar een jachtwerf. De eigenaar van de werf verzet zich met alle mogelijke juridische middelen tegen de bouw van de woontoren. Hij vreest dat zijn toekomstige buren zijn bedrijf straks zullen wegprocederen, bijvoorbeeld vanwege het lawaai van een slijptol.
Stop met procederen, smeekte Van der Nat nog aan de poort van de jachtwerf. Het ging niet alleen om de vertraging van de bouw. Veel belangrijker: hoe langer het gevecht bij de bezwaarcommissie en rechterlijke instanties duurde, hoe meer hypotheekoffertes voor de 77 verkochte appartementen zouden verlopen. ‘En dat gebeurde dan ook’, zag Van der Nat. ‘Ze vielen een voor een om, als dominosteentjes.’
Een nieuwe offerte aanvragen dus? Nou, het rentetarief was inmiddels meer dan verdubbeld. Dat maakte de lening en daarmee ook de woningen voor veel kopers onbetaalbaar. Dus werden koopovereenkomsten ontbonden. Het bouwproject was uitverkocht, maar nu verschenen op de website weer tekoopbordjes.
Konden de hypotheekbedrijven de termijn van hun offerte dan niet wat oprekken? Van der Nat sloot bijvoorbeeld een overeenkomst met Vista Hypotheken. Zijn offerte was drie maanden geldig en mocht kosteloos met nog eens negen maanden worden verlengd. ‘In de hypotheekmarkt zijn dat al ruime termijnen’, zegt Koen Ooms, commercieel directeur van Vista Hypotheken. ‘In dit geval hebben we de termijn met nóg eens drie maanden verlengd. Er was immers perspectief op een einde aan de problemen. Bovendien was er sprake van schrijnende problemen op individueel niveau. Maar uiteindelijk konden we niet nog eens verlengen. We zijn echt tot het uiterste gegaan. Ergens houdt het op natuurlijk. Ook wij moeten rekening houden met financiële risico’s.’
Wetenschappers hebben begrip voor de beperkte geldigheid van de hypotheekoffertes. ‘Deze mensen werden gevangen in een perfect storm van bouwvertraging en rentestijging’, ziet de Tilburgse hoogleraar woningmarkt Dirk Brounen. ‘Tegelijkertijd moeten banken natuurlijk ook een financiële planning maken. Ze willen niet te veel onzekerheid in de boeken.’
Hypotheekoffertes kunnen niet eeuwig geldig zijn, weet ook zijn collega Harald Benink, hoogleraar bankwezen. ‘Banken bieden hun rentetarief aan op een bepaald moment, op basis van een gecalculeerd risico. De bank moet geld aantrekken en neemt een risico, voor een bepaalde periode. Natuurlijk kunnen dan verlengingskosten in rekening worden gebracht. Ga je rekenen met langere offertetermijnen, dan zal dat een heel ander prijskaartje worden.’
In Zaandam laat de 52-jarige marketingmanager Rita zien waar de appartementen van woningproject De Kroon zullen komen te staan. Nu woont zij nog in een oudere koopwoning, verderop in dezelfde stad. Eind 2021 tekende zij dolgelukkig voor de aankoop van een energiezuinig nieuwbouwappartement van 67 vierkante meter met parkeerplaats. Voor de benodigde lening ging zij graag akkoord met een rentevoorsel van 1,3 procent. ‘Door die lage rente was de aankoop net te doen op mijn salaris. Het zag er heel gunstig uit.’
Op de hoek van het bouwterrein, gelegen aan een drukke verkeersweg, vertelt zij gelaten over de teleurstelling die volgde. Ook in Zaandam bleek het vergunningentraject een hindernisbaan. ‘Dan weer was er een tekort aan ambtenaren, dan weer waren ze op vakantie’, aldus Rita. In november haalde de Raad van State een streep door de vrijstelling van de bouwsector van de stikstofbeperkingen. Tegen de uitkomst van een nieuwe berekening voor haar bouwproject tekende een buurtgenoot bezwaar aan. Voor die vertraging had hypotheekverstrekker Nationale Nederland geen geduld meer. Twaalf maanden na ondertekening werd de offerte ongeldig, ook al betaalde Rita 800 euro per maand aan verlengingskosten. Daarmee verdampte het lage rentetarief, en voor Rita de mogelijkheid om te verhuizen naar een energieneutraal nieuwbouwappartement.
Hypotheekverstrekkers moeten meer rekening houden met persoonlijke omstandigheden, vindt Rita’s financieel adviseur, de Amsterdammer Paul van Doorn. Hij bombardeerde Nationale Nederlanden met verzoeken tot het oprekken van de offertetermijn. ‘De geldgever staat op het punt om een overeenkomst af te sluiten van soms wel twintig of dertig jaar. Je krijgt netjes betaald voor de verlenging van de offertetermijn. En dan laat je het afketsen op een half jaar? Dat is niet alleen laakbaar, maar ook onsympathiek. Als een alleenstaande moeder te maken krijgt met vertraging buiten haar macht, dan heb je een zorgplicht. Hier gaven de kille cijfers de doorslag. Het is hoog tijd voor een ruime coulanceregeling.’
De Consumentenbond, waar ook hypotheekadvies kan worden ingewonnen, is dat met hem eens. ‘Zeker wanneer de oorzaak van de vertraging buiten de schuld van de koper ligt, moeten banken zich coulant opstellen’, aldus hun IBF-hypotheekadviseur Thomas de Leeuw. ‘Het is nu vaak onduidelijk wat de mogelijkheden zijn als de maximale termijn wordt overschreden.’
Nationale Nederlanden laat weten niet in te kunnen gaan op individuele gevallen. Wel spijt het de onderneming dat Rita het huis niet heeft kunnen kopen.
In Den Haag oppert Peter van der Nat nog een andere oplossing. Herstel het rechtsstatelijk evenwicht tussen individueel en maatschappelijk belang. Anders gezegd: hoe verhoudt het belang van één bezwaarmaker zich tot het grondrecht op wonen? Of tot de belangen van mensen voor wie een koopwoning onbetaalbaar is geworden?
Minister Hugo de Jonge van Wonen wil daar al een begin mee maken, ziet Van der Nat. Die wil dat tegen een beslissing van een bezwarencommissie nog maar één keer beroep mag worden aangetekend, in plaats van ook nog eens hoger beroep. Rechters wijzen het plan af als schadelijk voor de rechtsbescherming van bijvoorbeeld omwonenden, maar volgens Van der Nat is het een goed begin.
De teleurgestelde koper loopt terug naar zijn auto, die geparkeerd staat naast het lege bouwterrein. ‘Die duizenden woningen gaan er hier op de Binckhorst gewoon toch allemaal komen. Dat weet je. Door alle procedures wordt de broodnodige woningbouw vertraagd. Ze maken de bouw ook nog eens vele miljoenen duurder. Dat raakt niet alleen de samenleving. Er wordt ons groot persoonlijk leed berokkend.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden