Knappe man, Helmut Berger, openlijk biseksueel, een Adonis voor het leven. Een soort David Bowie van het witte doek. De laatste jaren was de filmwereld hem wat uit het oog verloren. Vanwege gezondheidsproblemen ging hij in 2019 stilletjes met pensioen. Zo zag het zelf overigens niet: ‘Ik heb drie levens gekend, in vier talen. Je ne regrette rien.’
Omdat hij geen zin had zijn ouders te plezieren – hoteliers in Bad Ischi, een Oostenrijks kuuroord – begon hij na zijn middelbare school aan een zwervend bestaan. Op zijn achttiende kwam hij terecht in Londen waar hij zijn eerste acteerlessen volgde, betaald met onbeduidende baantjes. Vervolgens trok hij naar Perugia om talen te studeren. In 1964 verruilde hij Umbrië voor Rome, een stap die zijn leven zou veranderen.
In Rome leerde hij de grote regisseur Luchino Visconti (1906-1976) kennen. Die werd zijn mentor, en geliefde bovendien. De aristocratische Visconti zag wel een acteur in hem en gunde hem een rol in de luchtige episodefilm Le streghe (The Witches; 1967) als hotelportier.
Vervolgens kwam het grote werk. In The Damned (1969) speelt hij Martin Von Essenbeck, de erfgenaam van een groot-industrieel die zich bekeert tot het nazisme. Spraakmakend was zijn drag queen-imitatie van Marlene Dietrich uit Der blaue Engel (1930) op een familiefeestje – in jarretelles, bontje en hoge hoed. Billy Wilder, die natuurlijk zelf had gespeeld met rolomdraaiing in Some Like It Hot (1959), permitteerde zich een grapje: ‘Vandaag zijn er eigenlijk geen interessante actrices meer, met uitzondering van Helmut Berger.’
Na de hoofdrol in een hedendaagse bewerking van Oscar Wildes Dorian Gray (1970; regie: Massimo Dallamano) speelde hij mee in The Garden of the Finzi-Continis (1970; Vittorio De Sica), een aangrijpend drama over de jodenvervolging onder Mussolini.
Daar was hij nog de ingetogen broer Alberto van hoofdrol Dominique Sanda (zij is Micòl Finzi-Contini), maar voor Visconti’s Ludwig (1972) mocht Berger alles uit de kast halen. Het is een biografische portret van de excentrieke Beierse koning Lodewijk II die langzaamaan zijn verstand verliest en zich te buiten gaat aan het bouwen van megalomane kastelen. Romy Schneider is zijn voornaamste tegenspeelster binnen een all-star cast, en de film met een oorspronkelijke lengte van bijna drie uur werd een internationaal succes.
De laatste film die Berger met Visconti zou maken, is Conversation Piece (1974), over een gepensioneerde Amerikaanse hoogleraar (Burt Lancaster) die in Rome verstrikt raakt in een generatieconflict. Berger is daar een voormalige gigolo met een wild hip bestaan.
Achteraf mag je zeggen dat het verlies van zijn mentor Visconti – de maestro overleed op 17 maart 1976, 69 jaar oud – feitelijk ook de nekslag voor Berger was. Hij geraakte in een depressie, vol drank en drugs, en haalde als acteur nooit meer zijn oude niveau. Als de gladde Peter De Vilbis kwam hij zelfs terecht in de soap Dynasty, de tegenvoeter van de hitserie Dallas. ‘Maar dat was alleen voor het geld.’
Op de set van The Damned observeerde Charlotte Rampling: ‘Tegen ons vrouwen was Visconti altijd hoffelijk, maar bij Helmut Berger gedroeg hij zich als een absolute tiran. Iedere stap, elke beweging droeg hij hem luidkeels op.’ Dat moet niet fijn werken geweest zijn, maar juist die zware Visconti-rollen brachten Helmut Berger zijn eeuwige roem.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden