Voor de Japanse premier Fumio Kishida, die afkomstig is uit Hiroshima, heeft de locatie ook een persoonlijk aspect. Het bombardement op de stad kostte aan 70 tot 90 duizend mensen het leven, onder wie familieleden van Kishida.
Zijn regering wil dat de G7-landen (de zeven grootste westerse industrieën) nogmaals hun afkeuring uitspreken over de nauwelijks verhulde en soms zelfs openlijke nucleaire dreigementen die Rusland gebruikt bij het offensief tegen Oekraïne.
In praatprogramma’s van de Russische staatstelevisie strooien nationalistische politici en andere opiniemakers kwistig met oproepen om westerse steden te vernietigen met kernbommen. Oud-president Dmitri Medvedev, tegenwoordig ondervoorzitter van de Russische veiligheidsraad, klonk nog omineuzer. ‘Aan een wereld zonder Rusland hebben wij geen behoefte’, zei hij eerder dit jaar. Kortom, als het voortbestaan van Rusland wordt bedreigd, gaat de hele wereld mee.
Over de auteur
Bert Lanting is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Hij was eerder correspondent in Rusland, de Verenigde Staten en Brussel en chef van de buitenlandredactie.
Ook president Poetin zinspeelde al verscheidene malen op de mogelijkheid dat Rusland in een noodgeval kernwapens zal gebruiken, zij het dat hij waarschijnlijk op tactische kernwapens op het slagveld doelt. Maar ook de inzet van die wapens brengt het gevaar van een complete kernoorlog met zich mee.
‘Als de territoriale integriteit van ons land wordt bedreigd, zullen we alle middelen waarover we beschikken gebruiken om ons land en onze burgers te beschermen’, zei Poetin in september vorig jaar in een televisietoespraak. ‘Ik bluf niet!’ Om duidelijk te maken wat hij bedoelde, voegde hij eraan toe dat de Verenigde Staten een ‘precedent’ hadden geschapen met de kernbommen op Hiroshima en Nagasaki.
Eerder had hij de Russische nucleaire strijdkrachten al in een hogere staat van paraatheid gebracht, overigens zonder dat de VS praktische verschillen zagen.
Volgens de Russische nucleaire doctrine is de inzet van kernwapens alleen gerechtvaardigd in het geval van een kernaanval op Rusland of wanneer het voortbestaan van Rusland op het spel staat. Maar het blijft gissen naar wat het Kremlin onder dat laatste verstaat. Hoe reageert Moskou als Oekraïne het schiereiland Krim, dat Rusland in 2014 illegaal annexeerde, herovert? Is dat een aantasting van de territoriale integriteit van Rusland waarover Poetin spreekt?
Ook landen die Rusland goedgezind zijn, zoals China, maken zich zorgen over het nucleaire wapengekletter van Moskou. President Xi Jinping noemde het gebruik en het dreigen met het gebruik van kernwapens ‘volstrekt onaanvaardbaar’.
Maar het is de vraag of een collectieve afkeuring van de Russische dreigementen door de G7 veel indruk zal maken op het Kremlin. De dreiging van kernwapens werkt, ook al worden ze niet ingezet. Dat blijkt alleen al uit het feit dat de Navo-landen absoluut niet rechtstreeks betrokken willen raken bij de oorlog in Oekraïne en uiterst voorzichtig zijn met de levering van wapens die Russisch grondgebied kunnen bereiken aan Kyiv.
Zonder zijn kernarsenaal zou president Poetin de invasie in Oekraïne waarschijnlijk nooit hebben aangedurfd, omdat het dan niet zeker was geweest dat de Navo-landen zich niet in de strijd zouden mengen. Kishida trekt wat dat betreft een parallel tussen het agressieve optreden van Rusland tegen Oekraïne onder de paraplu van zijn kernarsenaal en de Chinese dreigementen tegen Taiwan.
Japan zou het liefst verder willen gaan dan alleen een veroordeling van de Russische nucleaire dreigementen. Met een bezoek aan monumenten ter herinnering aan de atoomexplosie die Hiroshima verwoestte wil premier Kishida de westerse leiders overtuigen van de noodzaak te streven naar een wereld zonder kernwapens. Maar dat ideaal is door de oorlog tegen Oekraïne en de dreiging van Noord-Korea alleen maar verder uit zicht geraakt. Ook Japan heeft zich tot nog toe niet aangesloten bij een VN-verdrag uit 2021 om atoomwapens helemaal te verbieden.
Met de invasie in Oekraïne heeft Moskou alle hoop op nucleaire ontwapening gesmoord. In 1994 beloofde Rusland in het Memorandum van Boedapest de onafhankelijkheid en soevereiniteit van Oekraïne binnen de bestaande grenzen te respecteren in ruil voor het afstaan van de achtergebleven Sovjet-kernraketten aan Rusland. Nu Rusland het land toch is binnengevallen, zal geen land ook maar overwegen het voorbeeld van Oekraïne te volgen.
Het klimaat is de laatste jaren ook verslechterd door de vrijwel complete ineenstorting van het wapenbeheersingssysteem tussen de VS en Rusland. President Trump zegde in 2019 het INF-verdrag tegen de korte- en middellangeafstandsraketten op, omdat Rusland zich er niet aan zou houden. In februari kondigde Poetin aan dat Rusland het akkoord opschort dat grenzen stelt aan het aantal strategische kernkoppen. Als dat akkoord definitief sneuvelt, bestaat het gevaar van een nieuwe kernwapenwedloop.
Zeker nu in Oekraïne is gebleken dat Ruslands conventionele strijdkrachten veel slechter presteren dan het Kremlin had verwacht, zal Poetin mogelijk meer nadruk willen leggen op de uitbreiding en modernisering van het kernarsenaal om Ruslands afbladderende status als supermacht te herstellen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden