Het overleg tussen boeren en kabinet over de stikstofcrisis krijgt steeds meer trekken van een soapopera. Elke aflevering eindigt met een cliffhanger die suggereert dat je de volgende echt niet mag missen. Maar in de volgende episode doen zich weer zo veel complicaties voor dat het verhaal zich eindeloos voortsleept.
Het sluiten van een Landbouwakkoord was een idee van Johan Remkes. De op afroep beschikbare crisisbezweerder adviseerde het kabinet om ‘in goede dialoog met de sector’ een akkoord te sluiten of een kabinetsplan te maken dat een wenkend toekomstperspectief voor de Nederlandse boeren schetst. Dat akkoord of plan zou er in februari moeten liggen, opperde Remkes.
Over de auteur
Yvonne Hofs is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën, economische zaken en landbouw, natuur en visserij.
Februari verstreek, maart kwam en ging, april vloog voorbij. Daarna zou het mei worden en sinds het krieken van Hemelvaartsdag weten we dat ook dit onhaalbaar is. Inmiddels durft niemand meer een deadline te noemen. Remkes had kunnen weten dat zijn tijdpad veel te ambitieus was, maar schreef het toch op. Hijzelf miste twee keer de deadline voor zijn eigen advies. Dat zou in eerste instantie eind augustus verschijnen, daarna in september en kwam uiteindelijk begin oktober. De reden voor dat uitstel was exact dezelfde als nu: fundamentele meningsverschillen over de invulling van het stikstofbeleid.
Het kernprobleem is dat het kabinet krampachtig draagvlak wil creëren voor een systeemverandering die de meeste boeren niet zien zitten, en waarvoor ze ook de noodzaak niet voelen. Het landbouwvakblad Nieuwe oogst enquêteerde vorig jaar 1.400 boeren en tuinders. Tweederde van de ondervraagden vindt dat Nederland geen stikstofprobleem heeft; 63 procent ontkent de problemen met de waterkwaliteit en slechts 53 procent accepteert dat er een klimaatprobleem is. Een grote meerderheid vindt wel dat boeren moeten verduurzamen, maar de kosten moeten gedragen worden door de overheid (meer subsidies), consumenten en andere marktpartijen.
In die context wordt het kabinet door de bestuursrechter gedwongen de landelijke stikstofuitstoot fors terug te dringen. Dat kan niet zonder sanering van de intensieve veehouderij, want die is verantwoordelijk voor bijna 70 procent van de schadelijke stikstofneerslag van Nederlandse oorsprong. Maar de sector die als een kalkoen op het kerstmenu staat, verkoopt zijn huid zo duur mogelijk. Doordat het kabinet terugschrikt voor dwangmaatregelen, geeft het de boerenorganisaties alle ruimte hun onderhandelingseisen ongelimiteerd op te schroeven.
Landbouwminister Piet Adema weet dat de handtekening van landbouworganisatie LTO cruciaal is om een Landbouwakkoord te kunnen sluiten. ‘Zonder LTO gaat het niet’, zei hij letterlijk. LTO-voorzitter Sjaak van der Tak zou daaruit kunnen afleiden dat hij de minister bij de ballen heeft.
Hoeveel een akkoord mét Van der Taks signatuur waard is, moet nog blijken. De boerenbelangenclub stond op zijn achterste benen toen D66-Kamerlid Tjeerd de Groot in De Telegraaf zei dat de handtekening van LTO ‘niets waard’ is. De Groot bood LTO zijn excuses aan, maar helemaal ongefundeerd was zijn opmerking niet. De Nederlandse Melkveehoudersvakbond en de actiegroepen Agractie en Farmers Defence Force voelen zich niet gebonden aan een handtekening van LTO. En zij vertegenwoordigen een groot aantal boeren.
Hoewel Adema na zijn doorwaakte nacht in de Haagse villa Ockenburgh monter verklaarde dat er tijdens de marathonsessie ‘grote stappen zijn gezet’, kon niemand achteraf uitleggen waar die stappen dan uit bestaan. Premier Rutte, die in het holst van de nacht tevergeefs aanschoof om als katalysator op te treden, klonk somberder. ‘Er is nog veel werk aan de winkel.’
De openstaande kwesties betreffen niet de laatste puntjes op de i, maar alle pijnpunten die ook tijdens het Remkes-beraad al op tafel lagen. LTO noemt in een persverklaring vier punten: de vergoeding voor agrarisch natuurbeheer, ‘bescherming’ van boeren die zich niet laten uitkopen, een oplossing voor vergunningloze boeren (PAS-melders) en regels voor grondgebruik en mestverwerking.
De lijst boereneisen is langer. De sector streeft naar handelingsvrijheid voor de boer. Boeren willen geen standaardnormen, maar zelf kunnen bepalen hoe ze hun stikstofuitstoot verminderen. Ze willen die daling zo veel mogelijk realiseren met (gesubsidieerde) technieken, in plaats van via krimp van het aantal dieren. En ze willen veel meer tijd voor de transitie dan het coalitieakkoord toelaat.
Als Adema hierin meegaat, riskeert hij dat er opnieuw een papieren werkelijkheid ontstaat. Een harde norm voor het maximumaantal dieren per hectare biedt meer garantie op vermindering van de stikstofuitstoot dan vertrouwen op onbewezen innovaties en het optuigen van de door LTO gepropageerde ‘afrekenbare stoffenbalans’. Dat is een administratief systeem waarin elke boer zijn stikstofemissies moet registreren.
Decennialange ervaring met administratieve regels voor de landbouw leert dat die moeilijk te controleren en dus fraudegevoelig zijn. De schandalen rond mestfraude, kalverenfraude en bermfraude illustreren dit. Datzelfde geldt voor maatwerk, waarbij elke boer zijn eigen werkwijze mag bepalen. Handhavers die overtredingen vermoeden, kunnen zich dan opmaken voor eindeloze discussies op het erf.
Rechters vragen juist om zekerheid. De rechtspraak wil nu eindelijk een harde garantie dat de stikstofuitstoot op korte termijn met tientallen procenten daalt. De onderhandelingseisen van de boeren doen afbreuk aan dat zekerheidsvereiste en staan daarmee haaks op de juridische realiteit die het kabinet óók onder ogen moet zien.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden