Groningen is een van slechts twee provincies waar de BBB zonder de VVD formeert. De liberalen hebben er maar twee zetels en de Haagse omgang met het aardgasdossier kleeft aan ze. PvdA en ChristenUnie (CU) geven de beoogde coalitie een links tintje, de regionale partij Groninger Belang ligt inhoudelijk dicht bij de BBB.
Sinds de aanstelling van formateur Ard van der Tuuk op 26 april, namens de PvdA burgemeester in Westerkwartier, heerst er radiostilte in de formatie. Wel is nagenoeg bekend wie alle gedeputeerden worden als er een akkoord wordt gesloten, op een van de BBB na.
Ook in Friesland doet de BBB het zonder de VVD. De PvdA is losgeweekt van landelijk samenwerkingspartner GroenLinks, wat de partij meteen al op kritiek uit linkse hoek kwam te staan. Opmerkingen van PvdA-fractievoorzitter Edou Hamstra dat halvering van de stikstofuitstoot in 2030 en gedwongen uitkoop van boeren voor haar geen breekpunten zijn, bevestigden de linkse zorgen.
De partijloze formateur Oebele Brouwer wilde vorige week in een brief aan de Provinciale Staten niet ingaan op de inhoud van de onderhandelingen, maar liet wel weten dat de thematafels over ‘gezonde economie’ en ‘mienskip en verbinding’ hun opdracht vermoedelijk hebben afgerond. Twee andere, over ‘landbouw en natuur’ en ‘wonen, energie en klimaat’, zijn nog bezig. De hoofdtafel overlegt wekelijks. De partijen doen er volgens Brouwer alles aan om voor het zomerreces een akkoord te presenteren.
Over de auteur
Maarten Albers is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
In Drenthe ging de BBB vliegend van start: de partij probeerde met een motie de planvorming op het gebied van natuur en stikstof door het demissionaire college stil te leggen. Dat college moet op 1 juli een plan indienen bij het Rijk, maar na uitleg van CDA-gedeputeerde Henk Jumelet dat het slechts een conceptversie is, trok de BBB de motie in.
De beoogde coalitie heeft ook zonder de PvdA een meerderheid. Maar het huidige provinciebestuur heeft vijf gedeputeerden, en BBB wil in een nieuw college maar twee gedeputeerden leveren. Als VVD en CDA er elk één krijgen, is er dus nog een bestuurderspost leeg. Om die reden én om een brede coalitie te vormen, willen de overige partijen de PvdA ook laten meebesturen. Op 26 april zijn twee formateurs aangesteld, oud-Statenleden Johan Baltes (VVD) en Roelie Goettsch (PvdA). Sindsdien is het stil rondom de formatie.
In Overijssel koos de BBB niet voor de makkelijke weg, maar voor een coalitie met de VVD en het CDA. De christen-democraten verloren flink bij de verkiezingen en vielen af, ook omdat ze geen ervaren gedeputeerde kunnen leveren. In plaats daarvan zette een bont gezelschap van vijf partijen met elkaar de onderhandeling in.
Formateurs Wout Wagenmans en Ingrid Geveke schreven op 4 mei dat de kennismakingsgesprekken ‘in goede sfeer’ zijn verlopen en dat er voldoende onderling vertrouwen is om eruit te komen, ook tussen tegenpolen GroenLinks en BBB. Momenteel praten de partijen verder over de inhoud. Ze willen nog voor het zomerreces een akkoord presenteren.
Of dat gaat lukken, is allerminst zeker. De BBB staat onder druk van anti-windmolenactivisten, die willen dat de provincie gemeenten niet langer dwingt tot het plaatsen van windmolens. Op precies dat punt liepen de gesprekken tussen BBB en GroenLinks in Utrecht vast.
Een potentiële samenwerking met de PVV kwam ChristenUnie-fractievoorzitter Harold Hofstra vanaf het begin op kritiek te staan. Zijn partijvoorzitter Ankie van Tatenhove noemde het ‘niet geloofwaardig’, CU-jongerenorganisatie PerspectieF eiste van haar dat zij ingreep en nodigde Hofstra uit om in de podcast Politicast toelichting te geven. Daar ging hij niet op in.
Eind april presenteerden de beoogde coalitiepartners een reeks kernwaarden die samenwerking tussen CU en PVV mogelijk moeten maken, waaronder respect voor de medemens en geloofsvrijheid. Sindsdien gaan de inhoudelijke onderhandelingen in stilte verder. Als Hofstra een samenwerking met de PVV na een korte verkenning af wilde schieten, heeft hij zijn kans gemist. Het blijft echter twijfelachtig of CU het eens kan worden met de rest van de coalitie over natuur- en klimaatbeleid.
In de provincie van progressieve linkse steden als Arnhem, Nijmegen en Wageningen onderhandelen vijf conservatieve partijen over een nieuw provinciebestuur. BBB had de ChristenUnie zelfs in willen ruilen voor JA21, maar VVD en CDA staken daar een stokje voor. In Gelderland lijkt de BBB sowieso een wat rechtsere koers te varen: de partij sloot samenwerking met GroenLinks van tevoren uit, waardoor ook de PvdA afviel.
Verkenner Ank Bijleveld schreef eind april in een brief aan de Provinciale Staten dat de vijf beoogde coalitiepartners na een eerste overleg bereid zijn om inhoudelijk te onderhandelen over een coalitieakkoord op hoofdlijnen, en dat er vertrouwen is in de samenwerking. Zij ging daarna door als formateur van het nieuwe provinciebestuur. Sindsdien vinden de onderhandelingen in stilte plaats.
De prijs voor de meest rommelige formatie tot nu toe gaat naar Utrecht. BBB behaalde iets meer stemmen dan GroenLinks, maar beide partijen kwamen op zeven zetels uit. Vanaf het begin was het onderlinge vertrouwen broos. Omdat GroenLinks niet zonder de PvdA wilde besturen, hield de BBB vast aan de VVD. GroenLinks en de BBB zouden samen een voorstel doen over het vervolg, maar vervolgens kwam de BBB met een eigen voorstel. Dat viel slecht bij GroenLinks en veel andere partijen.
Uiteindelijk gingen de twee tegenpolen weer samen aan tafel. Dat leek zelfs even goed te gaan; op het thema natuur en stikstof was een compromis aanstaande. Maar de inhoudelijke verschillen rond de ontwikkeling van duurzame energie op land bleken onoverbrugbaar. Een voorstel van verkenner Anne Lize van der Stoel (VVD) om door te gaan met een bonte coalitie van zeven partijen, zonder GroenLinks, haalde het niet.
De Staten legden het initiatief bij GroenLinks en VVD, die gaan praten met D66, CDA, PvdA, PvdD, ChristenUnie, Volt en SGP. Daarmee is Utrecht de eerste provincie waar de BBB vooralsnog buitenspel komt te staan.
Wat in Utrecht niet kan, kan in Noord-Holland wel: een samenwerking tussen BBB en GroenLinks. Informateurs Ankie Broekers-Knol (VVD) en Bernt Schneiders (PvdA) schreven vorige week in een brief aan de Provinciale Staten dat de verschillen tussen de partijen op vier hoofddossiers (‘wonen’, ‘klimaat’, ‘financiën’ en ‘stikstof en natuur’) ‘overbrugbaar’ zijn. Zij hebben er vertrouwen in dat een akkoord ook mogelijk is op de overige dossiers, waar de standpunten minder ver uiteenlopen.
De formatiefase is daarmee ook in Noord-Holland van start gegaan. Tot nu toe hebben de partijen het alleen over hun ambities gehad. Het lastige gedeelte, waarbij ze het zullen hebben over hoe ze die willen verwezenlijken, komt nog. Broekers-Knol en Schneiders gaan verder als formateurs, een deadline voor een akkoord noemden ze nog niet.
Zuid-Holland was op 29 maart de eerste provincie met een advies van een verkenner. Volgens oud-staatssecretaris Fred Teeven (VVD) zal de combinatie BBB, VVD, GroenLinks, CDA en PvdA ‘gelet op de inhoud en de relaties kunnen stoelen op een stabiele meerderheid en een stabiel bestuur’. Twee weken later stelden de partijen een andere oud-bewindspersoon aan als informateur, Arie Slob (CU). Aan hem de taak om in de dichtstbevolkte provincie ruimte te vinden voor een compromis tussen links en rechts.
Onder leiding van Slob onderhandelen de partijen over de hoofdthema’s. Op 13 mei liet Slob weten dat die gesprekken ‘in goede harmonie’ verlopen en de komende weken zullen doorgaan. Over de inhoud van de gesprekken deed hij geen mededelingen. Ook is onduidelijk wanneer de partijen een akkoord hopen te presenteren.
In Zeeland gooit de BBB het net als in Gelderland over de conservatieve boeg. De combinatie PvdA/GroenLinks, met zes zetels na BBB de grootste, werd gepasseerd. Verkenner Gerard Rabelink ziet ‘groot politiek bestuurlijk draa Source: Volkskrant