‘Schande!’ Een kreet van verontwaardiging stijgt op uit tientallen kelen. Vrienden, familieleden en sympathisanten klappen en roepen om vrijheid voor Michail Kriger, die zojuist in de militaire rechtbank is veroordeeld tot zeven jaar strafkolonie. Kriger lacht hun vanuit zijn glazen kooi breed toe. ‘Maak je geen zorgen, alles komt goed!’ Met zijn welluidende basstem heft hij een Oekraïens verzetslied aan, waarna hij snel in handboeien wordt afgevoerd uit de zaal.
Michail Kriger (63) is een begrip in Moskou. Geboren in de Oekraïense stad Dnipro (toen nog Dnepropetrovsk), is hij al meer dan dertig jaar actief in de democratische beweging in Rusland en - daarvoor - in de nadagen van de Sovjet-Unie. Zijn eerste vrouw Vera speelde een prominente rol in de beweging Democratisch Rusland, de actieve achterban van Ruslands eerste president Boris Jeltsin. Michail Kriger was steevast te vinden bij demonstraties van de oppositie. Hij zamelde geld in voor politieke gevangenen, bezocht processen, hielp Tsjetsjeense en Oekraïense vluchtelingen.
Kriger zit vast sinds begin november. Door gemaskerde mannen werd hij in het centrum tegen de grond gewerkt en gearresteerd op verdenking van haatzaaien en het rechtvaardigen van terrorisme. Het afgelopen jaar was hij al meermalen opgepakt en beboet voor anti-oorlogsprotesten. In 2020 schreef Kriger op Facebook over zijn haat jegens de veiligheidsdienst FSB en president Vladimir Poetin, naar aanleiding van enkele aanvallen op FSB-kantoren. De openbare aanklager eiste eerder deze week negen jaar gevangenisstraf, de rechter liet het bij zeven jaar. De aanklacht van haatzaaien is vervangen door ‘oproepen tot extremisme’.
‘Ik word beschuldigd op basis van een Facebookpost van twee jaar oud,’ begint Kriger zijn laatste woord in de rechtbank, dat meermalen door de rechter wordt onderbroken (‘U bent hier niet op een demonstratie.’) ‘Daaruit maak ik op dat die teksten slechts een voorwendsel zijn. Ik wordt vervolgd om mijn kritiek op de oorlog en mijn steun voor Oekraïne, die ik niet alleen niet voor me houd, maar probeer te laten zien wanneer de mogelijkheid zich voordoet. Ik zie deze oorlog als dat zeldzame conflict, waarbij de waarheid voor de volle honderd procent bij een partij ligt. Die partij is Oekraïne.’
Kriger staat ook stil bij de beschuldiging dat hij zinspeelt op een doodvonnis voor president Poetin. ‘Ja, ik droom er inderdaad van zo’n feestdag te mogen meemaken. Ik ben ervan overtuigd dat onze dictator net zo’n straf verdient als andere oorlogsmisdadigers, die zijn opgehangen na een vonnis door, bijvoorbeeld, het Neurenbergtribunaal.’ Aan het slot van zijn betoog wenst hij Oekraïne - in het Oekraïens - de overwinning toe.
‘Dat is helemaal in zijn stijl, dat viel te verwachten,’ glimlacht zijn huidige partner Aisja Astаmirova na afloop. ‘Hij heeft zich nog ingehouden, hij had het nog harder kunnen zeggen.’ Ze heeft Kriger niet meer gesproken sinds zijn arrestatie. Omdat ze niet zijn getrouwd kreeg ze geen toestemming voor een bezoek aan de gevangenis. Na het vonnis wisselen ze enkele woorden, als ze langs de glazen kooi de rechtszaal uitloopt.
‘Hij houdt zich goed, als altijd,’ zegt Astamirova. ‘We hadden ook niet anders van hem verwacht.’ Weer lachend: ‘Hij is een ongeleid projectiel, natuurlijk. Hij hield er wel rekening mee, maar dacht toch niet dat ze hem zouden arresteren. Maar hij kan niet anders. Hij vindt dat hij zijn standpunt moet uitdragen. Voorzichtigheid is aan hem niet besteed.’ Astamirova kan moeilijk geloven dat Kriger zijn straf helemaal zal uitzitten. ‘Ik heb toch het idee dat wat er nu gebeurt geen zeven jaar kan duren.’
De opgelegde straf is in lijn met eerdere vonnissen die in de loop van het afgelopen jaar zijn uitgesproken tegen diverse politici en activisten, meestal voor kritiek op het Russische leger of het verspreiden van ‘fake nieuws’ over het Russische optreden in Oekraïne. Zo werd het Moskouse deelraadslid Aleksej Gorinov vorig jaar als eerste veroordeeld tot zeven jaar strafkolonie. Politicus Ilja Jasjin en wiskundestudent Dmitri Ivanov kregen 8,5 jaar te horen en journalist en politicus Vladimir Kara-Moerza 25 jaar. Dat zijn bekende zaken die in Moskou zijn behandeld. Maar veel processen vinden plaats ver buiten de hoofdstad en krijgen beduidend minder media-aandacht.
Onder de aanwezigen in de rechtszaal is Oleg Orlov, een voorman van de inmiddels op last van de rechter opgeheven mensenrechtenorganisatie Memorial. ‘Ze hebben niets bewezen en dat zou wel moeten,’ zegt hij over het vonnis tegen Kriger. ‘Dat Michail de bedoeling had terrorisme goed te praten bijvoorbeeld. Of dat hij haat zou willen aanwakkeren tegen een sociale groep. Of hij die bedoeling nu had of niet, dat moet wel worden bewezen.’ Ook tegen Orlov loopt inmiddels een strafrechtelijk onderzoek wegens herhaalde kritiek op het leger, waarvoor hij tot drie jaar gevangenisstraf kan krijgen. Het afgelopen jaar heeft hij meermalen geprotesteerd tegen het Russische optreden in Oekraïne, tot op het Rode Plein aan toe. Waar en wanneer precies zijn proces zal beginnen weet hij nog niet.
Krigers advocaten gaan in hoger beroep na bestudering van het volledige vonnis, dat ze uiterlijk vrijdag hopen in te zien. Zeven jaar is beter dan negen jaar, zegt advocaat Michail Birjoekov. ‘Maar dit vonnis is ongegrond, onwettig en onrechtvaardig. We zullen het aanvechten.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden