In de steek gelaten tijgers, leeuwen met een hersenschudding en doodsbange beren in Bachmoet: het zijn geen voor de hand liggende oorlogsslachtoffers. Maar ze bestaan, en de Oekraïense Natalia Popova doet er alles aan om ze in veiligheid te brengen.
Angst lijkt Natalia Popova (51) niet te deren als ze haar hand door het hek steekt en tijger Tygroela stevig maar liefdevol over het hoofd aait. Ondanks een gebroken been kwam het dier enthousiast aangehold toen Popova in haar handen klapte. Rory, een uit de kluiten gewassen mannetjesleeuw in het hok ertegenover, volgt elke stap van het bezoek met zijn vervaarlijke blik. Geen reden tot zorgen, volgens Popova. ‘Hij heeft een hersenschudding en dus wat coördinatieproblemen.’
De dieren verblijven in het gehucht Tsjoebynske, vlakbij Kyiv. Popova runt hier al jaren een manege: in het grote dressuurgebouw verderop oefenen Oekraïense tienermeisjes nog steeds met paardrijden. Maar sinds het begin van de oorlog gaat Popova’s aandacht vooral uit naar het in veiligheid brengen van ‘wilde’ dieren. Die haalt ze persoonlijk op in de meest gevaarlijke delen van het land, vlak bij de frontlinie. ‘Ik waag mijn eigen leven zodat ze een betere toekomst krijgen.’ Op de bovenarm van haar camouflagejas prijkt een leeuwenkop, het logo van de dierenorganisatie waar ze mee samenwerkt, UA Animals.
Over de auteur
Arnout le Clercq is correspondent Centraal- en Oost-Europa voor de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Afgelopen jaar bracht ze meer dan tweehonderd dieren naar een veiligere bestemming. Slechts vier kwamen uit een dierentuin, vertelt Popova. De meeste waren voor de invasie in bezit van particulieren. ‘Ik was geschokt dat het om zoveel dieren gaat in Oekraïne.’ In het land komen exotische dieren al langer in privéhanden terecht, als huisdieren voor superrijken of als blikvanger bij luxe vakantieresorts. In 2021 nam de Oekraïense regering een nieuwe dierenrechtenwet aan, die het houden van bijvoorbeeld leeuwen en tijgers in restaurants en resorts tegengaat. Maar op de handel in zulke dieren werd vervolgens nauwelijks gehandhaafd.
Voor de invasie ving Popova sporadisch een exotisch dier met gedragsproblemen op, vaak afkomstig uit precies zo’n privédierentuintje. Dat is minder raar dan het klinkt, legt ze uit. ‘Ik heb ruim dertig jaar ervaring met dierenpsychologie. En iedereen weet dat ik van dieren houd.’ Nadat het Russische leger binnenviel, stroomden de meldingen van loslopende dieren binnen. ‘Iedereen doet wat ze kunnen doen in deze oorlog. En dit is wat ik doe.’ Soldaten in het Oekraïense leger weten wie ze moeten bellen als ze een beer of leeuw tegenkomen. De dieren zijn vaak in erbarmelijke omstandigheden door hun eigenaren achtergelaten, in kleine kooien met nauwelijks voedsel of water.
De oude kooien naast Popova’s manege zijn evenmin om over naar huis te schrijven, geeft ze toe. De dieren – ten tijde van het bezoek twee tijgers, dertien leeuwen, een trits kleine apen en lemuren, een wasbeer die aan staar wordt geopereerd en een geit genaamd Moestafa die niemand wilde hebben maar inmiddels ook een thuis heeft gevonden – zitten in kleine verblijven en slijten hun tijd op een beetje stro. ‘Maar het is beter dat ze hier zijn dan dat ze aan hun lot worden overgelaten en sterven. Overigens zijn we geen dierentuin, maar een ambulance.’ De dieren worden hier vooral opgelapt, ook speelt en praat Popova met ze om de oorlogsstress weg te nemen.
De dieren moeten liefst zo kort mogelijk blijven, al is het maar vanwege ruimtegebrek. Popova moest al eens een leeuw uit Charkiv in huis nemen. ‘Er was gewoon geen plek. Ik zei tegen mijn zoon dat hij één kamer vrij moest maken, die hebben we toen extra verstevigd en daar een week de leeuw in gehouden, tot er hier weer plek was. Nu heb ik een extra stevige kamer voor bij de volgende raketaanval.’ Ook het betrekkelijk veilige Kyiv kampt nog regelmatig met drone- en luchtaanvallen. Daarom worden de dieren vanaf hier doorgestuurd naar een plek waar het echt veilig is: over de grens.
Dat is geen sinecure. Voor de meeste dieren is Popova op zoek naar een plekje in een Europese dierentuin, opvang of anders een reservaat. En daar komt bureaucratie bij kijken. Het proces verloopt extra stroef omdat van de dieren bijna niets bekend is. In de chaos die volgde op de invasie werden regels voor exporteren van exotische dieren afgeschaft. Maar nadat de strijd enigszins stabiliseerde, keerde de oude papiermolen terug.
Toch komen veel dieren op hun poten terecht. Zo heeft Popova begin dit jaar met succes twee beren – Bachmoet Een en Bachmoet Twee, naar de beruchte frontstad waar ze zijn gevonden – weten onder te brengen in een Poolse dierentuin en een berenreservaat in het uiterste westen van Oekraïne. Afgelopen jaar werkte Popova ook samen met Stichting Leeuw in het Noord-Hollandse Anna Paulowna.
Popova is onbevreesd als het om de kaken en klauwen van grote katten gaat. Dieren kent ze. Mensen zijn een stuk minder voorspelbaar, de Russische troepen voorop. ‘Alleen een idioot is niet bang aan het front.’ Soms is het kantje boord. ‘In Bachmoet lag ik met een verdoofde beer en een aantal soldaten onder vuur. Eén van de granaten landde pal naast ons. Dit is het, dacht ik, vaarwel. Maar het bleek een blindganger. Een teken van God dat we goed werk verrichten.’ Wanneer het volgende dier zich aandient, weet niemand. ‘Ik krijg een belletje van het front. En dan rijd ik er meteen naartoe: mijn auto staat altijd klaar.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden