Zes maanden nadat de demonstranten van Kick Out Zwarte Piet (KOZP) in Staphorst werden belaagd en bedreigd door een boze menigte bij de afrit van de A28 en bij een tankstation in Meppel, blikte de gemeenteraad dinsdag terug op zijn eigen rol rondom die dag. De gemeente is ernstig in gebreke gebleven en daar wil de raad lessen uit trekken. ‘Want dit nooit meer’, zegt burgemeester Jan ten Kate.
Tegelijkertijd overheerste bij de raadsleden één gevoel: Staphorst is door KOZP gebruikt voor een discussie die niet de hunne is, alleen vanwege het ‘imago’ van het gereformeerde dorp. ‘Altijd worden weggezet als het achterlijke deel van Nederland doet iets met je’, zegt raadslid Bé Veen van de partij Gemeentebelangen. ‘Als verdediging doe je onverschillig, maar dat is slechts de buitenkant. De pijn is er wel degelijk. Daarom kon het gebeuren dat jongeren massaal de straat op gingen en ouders dat niet afkeurden’, zegt hij.
‘U heeft ons uitgekozen voor de landelijke bekendheid’, richt hij zich tot KOZP. ‘U heeft ons gebruikt als podium, zodat u sneller uw eigen doel kon bereiken. Wat denkt u dat dat met een gemeenschap doet?’
Over de auteur
Iva Venneman is algemeen verslaggever van de Volkskrant
De keuze van KOZP voor Staphorst kwam ook naar voren in het 58 pagina’s tellende onderzoeksrapport dat de gemeente liet opstellen over haar eigen handelen, en dat dinsdag in de raadszaal werd besproken. ‘Tijdens het interview gaf KOZP aan dat, wanneer Staphorst ‘om zou gaan’ en Zwarte Piet zou afschaffen, dat een belangrijke symbolische uitstraling zou hebben voor de rest van het gebied’, schreven de onderzoekers.
Waarom eigenlijk?, vroegen de raadsleden zich af. In het overwegend gereformeerde dorp wordt het van oorsprong katholieke Sinterklaasfeest in de meeste gezinnen niet gevierd, zo brachten diverse raadsleden naar voren. ‘Veel inwoners hebben grote moeite met goddelijke eigenschappen die aan Sinterklaas worden toegekend’, zegt SGP-voorman Roelof Slager. ‘Het is voor ons dan ook geen traditie waar we veel waarde aan hechten.’
Het geweld van die 19de november kwam dan ook niet voort uit een innige band met Zwarte Piet, maar met een grote aversie van de Staphorsters tegenover dwang van buitenaf, concludeerden zowel de onderzoekers als de raad. ‘Het was de wijze waarop KOZP haar boodschap wilde opleggen, die veel van onze inwoners tegen de borst stuitte’, zegt Jan Carlo Bos (ChristenUnie). ‘Gun ons als Staphorster samenleving de tijd om zelf te veranderen’, roept hij daarom op.
Het belerende vingertje over de kleur van Zwarte Piet deed veel Staphorsters ook denken aan de discussies rondom stikstof en de vaccinatie tegen het coronavirus, die het dorp bezighielden in de maanden ervoor. ‘De komst van KOZP was de druppel die de emmer deed overlopen’, zegt Roelof Slager (SGP). KOZP kondigde haar demonstratie tien dagen van tevoren aan. De gemeente bracht vervolgens ‘met stoom en kokend water’ een gesprek op gang tussen het Sinterklaascomité en KOZP, maar zonder bevredigend resultaat.
Gemeentebelangen-raadslid Veen vat de houding van beide partijen ‘op z’n Gronings’ samen: ‘We hebben te maken met twee partijen die enorm stiefkoppig bint.’ Het Sintcomité wilde het uiterlijk van Piet niet aanpassen, omdat ze vijf jaar geleden al de ‘Staphorster Stipwerk Piet’ hadden geïntroduceerd. Dat is een Piet met een zwart gelaat met kleurige stippen, gebaseerd op de traditionele klederdracht in het dorp. KOZP zag in de zwarte ondergrond nog steeds een racistische stereotypering en eiste verandering. ‘Is KOZP wel oprecht geïnteresseerd in onze visie en in een dialoog?’, vroeg Veen zich daarom af.
Toch is dat wel waar de gemeenteraad en het college op inzetten: een gesprek met het Sinterklaascomité, KOZP en medewerkers van Amnesty International, die vorig jaar ook werden bedreigd toen ze als demonstratiewaarnemers naar Staphorst kwamen. Komen ze er voor september niet uit, dan gaat de Sinterklaasviering in het dorp dit jaar helemaal niet door. Dat is zowel ter bescherming van de demonstranten als van Staphorst zelf. ‘We moeten onze samenleving ook beschermen tegen nog meer kosten en publiciteit’, zegt Jan Carlo Bos van de ChristenUnie.
Dat de gemeente vorig jaar het demonstratierecht van KOZP heeft geschaad, betreuren de raadsleden. Ze kennen immers het belang van grondrechten. ‘Onze inwoners gebruiken dat recht ook wanneer ze bij een abortuskliniek demonstreren’, zegt SGP’er Slager. ‘Vrijheid van godsdienst, onderwijs en demonstratie zijn allemaal even belangrijk’, voegt de burgemeester daaraan toe.
Hoewel het rapport kritisch was over de rol van de gemeente – het college zou meerdere ‘blinde vlekken’ hebben gehad en het politieoptreden gebrekkig hebben gecoördineerd – stond de positie van burgemeester Ten Kate dinsdag niet ter discussie. KOZP-woordvoerder Marisella de Cuba, die de intocht dinsdag nog als een van de meest angstige momenten uit haar leven omschreef, pleitte eerder op de dag juist nog voor het aftreden van Ten Kate. ‘Er zijn levens in gevaar gebracht en daar is de burgemeester politiek verantwoordelijk voor. Wie anders?’
De gemeenteraad vond het dinsdag te vroeg voor die vraag. De raad wacht het onderzoek van de Inspectie Justitie en Veiligheid af naar het politieoptreden op die dag. Deze resultaten worden na de zomer verwacht.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden