Het was tijdens de Berlijnse stadsverkiezingen begin februari, dat ik dacht: hé, ik ben veranderd. Vraag veertien in de stemwijzer was: moeten de winkels op zondag open? Mijn muis bewoog als vanzelf richting ‘ja’, en bleef toen hangen. Wat was dat nou, wat opborrelde in mijn buik? Irritatie?
Zondag is rustdag in heel Duitsland. Dat geldt ook voor Berlijn, een metropool die op het Europese vasteland nauwelijks haar gelijke kent. Bijna vier miljoen inwoners, twaalf zelfstandige districten, honderdduizenden expats. En toch gaat op zondag alles dicht. Ook de supermarkten. Zelfs de Späti-avondwinkels, die vooral zaken doen in alcohol en tabak (toen ik vlak na aankomst in Berlijn zo’n winkel opzocht voor een keurige fles olijfolie, bleek die een jaar over datum).
De zondagsrust is onlosmakelijk verbonden met de christelijke traditie in het conservatieve Duitsland. Beide factoren zijn sterker dan in Nederland, ontkerkelijkt en sociaal progressiever (behalve als het gaat om migratie). In Berlijn speelt ook de liefde voor de underdog, in dit geval de kwetsbare middenstander tegenover grote commerciële ketens die het hardst om de koopzondagen roepen.
Over de auteur
Remco Andersen is correspondent Duitsland voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Als Midden-Oostencorrespondent won hij in 2015 de Liraprijs voor buitenlandjournalistiek voor zijn werk in Syrië en Irak.
De rust past dan ook bij het karakter van Berlijn zelf. Het is misschien wel de traagste westerse wereldstad. De race die het leven van veel werkende volwassenen domineert, is doorgaans het hevigst in hoofdsteden. Amsterdam, Londen, Kopenhagen, New York, het zijn plaatsen waar ambitieuze jongeren naartoe trekken in de hoop op professioneel succes en materiële welvaart.
‘Maar naar Berlijn kom je niet om carrière te maken en het grote geld te vinden’, zei historica en import-Berliner Ute Frevert onlangs tegen Der Spiegel. Nee. Dan ga je naar München, waar de topbanen in de autobranche zitten. Of naar de financiële sector van Frankfurt, waar op vrijdagmiddag rond het operaplein dertigers met Louis Vuitton-tasjes champagne drinken. Naar Berlijn kom je voor de ervaring. Voor de geschiedenis, de cultuur, het sociale klimaat, om te ontdekken of er een artiest in je zit, een auteur of activist of dj.
Zondag is er om bij te komen van het clubleven, niet om het vieze feest der commercie te vieren in een of ander winkelcentrum. En hoewel er natuurlijk ook grote aantallen hardwerkende Berliners rondlopen die niet weekdagen achter een MacBook en weekends in de club doorbrengen, besteden ook zij de zondag graag aan familie of de vele Berlijnse bossen en parken. Want het is aangenaam. Pas toen de wereld om mij heen noodgedwongen ’s zondags tot stilstand kwam, realiseerde ik mij hoe moeilijk het is om zelf tot stilstand te komen als de wereld zeven dagen per week doorraast.
Overigens geldt de zondagsrust niet alleen voor winkels; zondagen zijn in het hele land Ruhetagen. Lawaai maken is dan verboden, ook met elektrisch tuingereedschap. Op weekdagen moet het vanaf tien uur ’s avonds stil zijn. Overtreders lopen het risico kennis te maken met een andere roemruchte hoofdstedelijke traditie: de Berliner Schnauze, oftewel de Berlijnse grote bek. In theorie maskeert die een klein hartje.
Op een verhuisdag eind december, nog geen halve dag nadat ik de eerste stap in mijn nieuwe woning had gezet, belde de onderbuurvrouw aan: hoe ik het in godsnaam in mijn hoofd haalde om zo laat nog te boren, of ik wist hoe asociaal dat was, en of ik daar ogenblikkelijk mee op wilde houden. Ook dat is Berlijns: wie de regels niet snapt, krijgt ze glashelder uitgelegd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden