Vorige week kwam de Onderwijsinspectie met een advies: leerlingen mogen geen diploma meer krijgen met een onvoldoende voor het vak Nederlands. Dat kan nu nog wel, als je een 4,5 haalt voor Nederlands en een voldoende voor wiskunde en Engels, mag je je schooltas aan de opgehesen vlag hangen. De reden voor dit advies: het niveau Nederlands onder scholieren is absurd laag. Ongeveer 20 procent van de geslaagde havo- en vwo leerlingen halen een onvoldoende voor hun examen Nederlands en in één jaar tijd slaagden zesduizend mbo’ers niet voor het vak. Jongeren zijn steeds vaker laaggeletterd – en er zijn naar schatting al 2,5 miljoen laaggeletterden in Nederland.
Ik heb een tijdje bijles Nederlands gegeven aan een groep 8-leerling. Hij had moeite met begrijpend lezen, scoorde vmbo-niveau op Cito-toetsen, terwijl hij bij de overige vakken een vwo-advies kreeg. ‘Ik moet beter worden in lezen’, zei hij tegen mij. ‘Anders mag ik misschien niet naar het vwo.’ Van zijn moeder hoorde ik dat hij vroeger veel las en verhaaltjes schreef, maar nu nog maar weinig interesse toonde. Zijn relatie met taal was verslechterd: het was een vijand geworden, niet langer een middel om zijn fantasie tot leven te brengen. De prestatiedruk was funest voor zijn taalplezier.
Ik vrees dat als er een voldoende-plicht komt voor Nederlands, leraren nog méér zullen focussen op het eindexamen. Misschien gaat het eindexamencijfer erop vooruit, het taalplezier absoluut niet. Ook vergroot het de ongelijkheid in het onderwijs: leerlingen met ernstige dyslexie of een NT2-achtergrond zullen sneller zakken, terwijl ze misschien heel goed zijn in de andere vakken.
Beste Onderwijsinspectie: ik waardeer uw goede bedoelingen, maar dit is niet de oplossing. Haal die druk op het examen weg en geef docenten de ruimte. Het taalniveau zal pas verbeteren als het taal- en leesplezier groter wordt. Dus stop met deze onzin en focus u op iets anders. Dat boek op uw nachtkastje, bijvoorbeeld.
David Roelofs, neerlandicus en docent Communicatie Hogeschool Arnhem-Nijmegen: ‘Een zwaarder eindexamen voor een hoger niveau is een denkfout’
Het eindexamen Nederlands toetst ‘technisch’ lezen. Een leerling moet door het aanwijzen van signaalwoorden, alineastructuren en kernzinnen, aantonen de opbouw van een krantenartikel te kunnen doorzien. Ook argumentatiestructuren en het vergelijken van standpunten komen aan bod. Wie slaagt voor het examen, laat zien dat hij tekststructuren kan aanwijzen en in staat is korte teksten op hoofdpunten met elkaar te vergelijken.
Leerlingen die na hun eindexamen gaan studeren en het ene na het andere werkstuk van hun professor teruggestuurd krijgen omdat het niet voldoet aan de taaleisen, zijn verbaasd. Ze hebben hun examen Nederlands toch gehaald? Zeker, maar dat examen toetst niet wat je als student moet kunnen, namelijk: kritisch lezen en foutloos schrijven.
Er zijn dus studenten die na twintig jaar onderwijs met diploma’s en positieve toetsresultaten op zak op de arbeidsmarkt belanden en nog steeds niet op niveau kunnen lezen en schrijven. De student is op dat punt onrecht aangedaan. Alle behaalde toetsen hebben hem voorgehouden dat zijn taalniveau op orde is, maar dat klopt niet. En dat ligt niet aan hem. Schrijfopdrachten maken immers geen onderdeel uit van het eindexamen Nederlands, dus wordt daarmee nauwelijks geoefend. Kritisch lezen veronderstelt een ruime woordenschat, veel ervaring met teksten en cultureel kapitaal, waaraan jaren serieus lezen voorafgaat. Daar is in het curriculum geen tijd voor, het ontleden van zinsstructuren en het trainen van technisch lezen nemen de meeste tijd in beslag.
Een verzwaring van het eindexamen Nederlands als bewijs van taalvaardigheid is dus een denkfout. Het huidige examen meet het vermogen van leerlingen iets aan te wijzen: zinsstructuren of taalfouten. Op het beheersen van de taal worden ze getraind noch getoetst. Toch is de oplossing eenvoudig. Vorm leerlingen als lezers en geef ze gedegen schrijfonderwijs. Dat vergt een drastische curriculumhervorming. Mocht de Inspectie een voorzet doen voor een valide meting van taalvaardigheid, zoals een kritisch essay als eindtoets, dan wordt die verplichte voldoende voor Nederlands pas interessant.
undefined
Even schrikken voor (toekomstige) examenkandidaten: inspecteur-generaal Alida Oppers ‘vraagt zich af’ of het ‘wenselijk’ is dat je kunt slagen met een onvoldoende voor Nederlands. De leerlingen hoeven zich geen zorgen te maken: daar gaat de inspectie niet over. Oppers geeft alleen een ‘signaal’ aan de politiek.
Sinds het ‘studiehuis’ gelden voor het vak Nederlands eisen die leiden tot een eenzijdig examen dat weinig zegt over de vaardigheid van de leerling. Aan zo’n examen wil mevrouw Oppers nu extra zware consequenties verbinden. De problemen met het examen Nederlands hebben de afgelopen jaren ook in de Volkskrant ruime aandacht gekregen.
In de zes jaar voor haar baan bij de onderwijsinspectie, was mevrouw Oppers als topambtenaar bij het ministerie van OCW hiervoor verantwoordelijk. In die zes jaar is met de signalen over het examen niets gedaan. Misschien moeten we daarom haar signaal maar zien als een losse flodder.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden