Het is voor het eerst dat wetenschappers zo gedetailleerd de vinger leggen op de oorzaken van de achteruitgang in vogels. De intensieve landbouw blijkt veruit de grootste schadepost, op enige afstand gevolgd door verstedelijking.
Afgelopen vier decennia zijn de populaties weidevogels meer dan gehalveerd, constateert het vanuit Frankrijk geleide team. Maar ook trekvogels, bossoorten en vogels die afhankelijk zijn van wormen en insecten zijn zwaar door de landbouw getroffen. ‘Dat is dus de overweldigende meerderheid van de alledaagse vogels’, noteert het team droogjes.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
Stadse soorten namen intussen met ruim een kwart af. Hier zijn vooral vogels die tussen bomen leven en vogels die afhankelijk zijn van insecten de dupe. Klimaatverandering heeft opvallend genoeg nauwelijks effect: koudeminnende vogels hebben er last van, maar populaties die beter gedijen bij zachtere temperaturen namen juist in omvang toe.
Goed dat nu eens ‘onomstotelijk’ vast staat dat de intensieve landbouw de meest vernietigende kracht is voor het vogelleven in Europa, reageert de stichting vogelonderzoek Nederland (Sovon) in een verklaring.
‘Het is niet zo verwonderlijk dat in Nederland, met zijn relatief intensieve landgebruik, ook sprake is van een enorme afname in boerenlandvogels. Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw zien we een afname van het aantal boerenlandvogels van meer dan zeventig procent’, aldus de stichting, zelf een van de leveranciers van de vogeltellingen voor het onderzoek.
In vakblad PNAS spreken de onderzoekers zelf, iets minder gespierd, van een ‘quasicausaal’ verband, net een stapje minder dan onomstotelijk. Een oorzakelijk verband tussen landbouw en vogelpopulaties is immers berucht lastig wetenschappelijk vast te stellen.
Het team kreeg daar toch de vinger achter, door de waarnemingen van 170 algemeen voorkomende Europese soorten gedurende 37 jaar in 28 landen te vergelijken met veranderingen in landgebruik. Zo lukte het voor het eerst de relatieve bijdrage van landbouw, verstedelijking, klimaat en ontbossing aan het probleem te ontrafelen.
Steeds als de landbouw intensiveerde, was dat nadelig voor 31 algemeen voorkomende soorten, terwijl er maar een handvol soorten duidelijk voordeel hadden. Klimaatopwarming was voor net zoveel soorten nadelig als voordelig. Verstedelijking pakte voor iets meer soorten nadelig uit.
De bevindingen stellen de toch al ‘grootste politieke en technologische uitdaging voor het Europese landbouwbeleid’ op scherp, schrijft het team, van meer dan vijftig wetenschappers. ‘Namelijk, om hoge productiviteit van landbouwactiviteiten in evenwicht te brengen met milieubescherming.’
Maar verderop stellen ze het scherp: ‘als vogelpopulaties een kans krijgen om te herstellen', kan dat alleen door ‘diepgaande veranderingen in de manier van bewoning in Europese landen’.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden