Volgt u nog een beetje hoe het zit met al die onderzoeken naar grensoverschrijdend gedrag die er lopen in de Hilversumse mediawereld? Sinds vorig jaar januari, toen het BNNVara-programma Boos de misstanden bij het talentenjachtprogramma The Voice onthulde en daarop volgend de Volkskrant schreef over de giftige werkcultuur bij De wereld draait door (DWDD) en NOS Sport, lijkt er een enorm blik aan speurders over Hilversum leeggekieperd te zijn.
Zwaar bezette commissies en onderzoeks- en advocatenbureaus zijn er allemaal bezig met dezelfde misstanden, of met een deelprobleem.
Hoe is dat voor de mensen om wie het draait, de omroepmedewerkers in Hilversum die er met een klacht of akelige ervaring rondlopen? Zien zij nog de bomen door het bos? En wat verwachten ze van die onderzoeken? V sprak een viertal, onder wie twee voormalige omroepmedewerkers.
Over de auteur
Hassan Bahara is sinds 2021 media- en cultuurredacteur voor de Volkskrant. Daarvoor schreef hij over (online)radicalisering. Eén week in de maand doet hij dienst als tv-recensent
‘Ik geloof dat de bedoelingen van de onderzoekers goed zijn, en dat het echt hun intentie is om dingen te veranderen’, laat een betrokkene weten, een freelancer die al jarenlang rondloopt in Hilversum. Ze wil voor dit verhaal anoniem blijven omdat ze het onderzoek waaraan ze medewerking verleent niet wil verstoren. ‘Maar ik ben sceptisch. Ik vrees vooral dat ze met vrijblijvende aanbevelingen komen. Andere mensen die ik spreek zijn nog cynischer, die zeggen: ik doe niet mee aan de onderzoeken, er verandert toch niks, ik heb geen zin om mijn verhaal opnieuw te vertellen.’
Een soortgelijk sentiment klinkt bij een oud-omroepmedewerker, die om dezelfde reden anoniem wil blijven. Zij verliet de Hilversumse mediawereld mede vanwege het wangedrag dat ze er jarenlang meemaakte. De oud-omroepmedewerker heeft de ‘zorgvuldige onderzoekers’ hoog zitten. Daarom hoopt ze op iets meer dan alleen ‘nieuwe protocollen en gedragscodes.’ ‘Dat ben je de slachtoffers verschuldigd. Anders hoef je net zo goed geen onderzoek te doen.’
Één onderzoek steekt alvast boven alle andere uit en heeft een lange en klinkende naam: Onderzoekscommissie Gedrag en Cultuur Omroepen (OGCO). Deze commissie, onder leiding van oud-minister Martin van Rijn, zag het licht kort na het Volkskrant-artikel (19 november 2022) over het tirannieke gedrag van tv-presentator Matthijs van Nieuwkerk bij DWDD. Uit het artikel werd duidelijk dat het wangedrag van Van Nieuwkerk en enkele eindredacteuren jarenlang werd toegedekt door de NPO-directie en BNNVara, die tv-succes boven de sociale veiligheid van hun werknemers leken te stellen.
Eerst zou de commissie zich alleen richten op de werkcultuur bij DWDD. Dat veranderde nadat medewerkers van andere tv-programma’s zich na het Volkskrant-artikel hadden gemeld bij Mores, een meldpunt voor ongewenste omgangsvormen in de creatieve sector. Hierop verzocht de NPO de commissie-Van Rijn om het onderzoek te verbreden naar de gehele NPO.
Op dit moment worden er gesprekken gevoerd met betrokkenen die zich onder andere via een contactformulier op de site ogco.nl hebben gemeld bij de commissie. Naast Van Rijn bestaat de commissie uit sociaal psycholoog Naomi Ellemers, hoogleraar arbeidsrecht Femke Laagland en Sjors Fröhlich, burgemeester van de gemeente Vijfheerenland en voormalig radio- en tv-presentator. In een schrijven van afgelopen februari aan omroepmedewerkers liet de commissie weten dat het ‘goed om te vermelden is’ dat zij onbezoldigd te werk gaan en dit naast hun andere werkzaamheden doen.
De commissieleden worden bijgestaan door onderzoekers van CAOP, een kennis- en dienstencentrum op het gebied van arbeidszaken in het publieke domein. De commissie schrijft op de site ‘rond de zomer’ met bevindingen en aanbevelingen te komen. Maar die deadline staat niet in steen gebeiteld, aldus CAOP-woordvoerder Martine Pauli. ‘Zorgvuldigheid gaat boven snelheid. Elke dag komen er nog meldingen bij. De commissie wil recht doen aan alle melders en betrokkenen. Als de commissie tot de conclusie komt dat rond de zomer niet haalbaar is, dan zullen we hierover tijdig informeren.’
Hierna wordt de kluwen aan onderzoeken iets lastiger te ontwarren. Het knooppunt ligt in ieder geval bij omroep NOS, waar sinds vorig jaar een stoet aan externe vertrouwenspersonen en adviesbureaus in- en uitloopt. Die hebben vooral hun handen vol aan de sportredactie NOS Sport.
Bij NOS Sport begint het na het Volkskrant-artikel over DWDD te rommelen. Ook hier zou al decennialang een verziekte cultuur heersen. Dit wordt in december tijdens een roerige personeelsbijeenkomst aangekaart. Prompt geeft de NOS opdracht tot een ‘externe inventarisatie’ naar mogelijk grensoverschrijdend gedrag bij de sportredactie.
Begin maart van dit jaar maakt de NOS in een persbericht duidelijk wat die inventarisatie heeft opgeleverd: bijna honderd (oud-)medewerkers van NOS Sport hebben een verhaal over pestgedrag, (seksuele) intimidatie, discriminatie, verbale agressie of integriteitsvraagstukken. Weer zoekt de NOS hulp van buitenaf: de omroep kondigdt aan een extern adviesbureau in te schakelen om een ‘cultuuromslag’ bij de sportredactie voor elkaar te krijgen. Ook kondigdt de hoofdredactie van NOS Sport aan om ‘op termijn’ terug te treden om plaats te maken voor ‘nieuw leiderschap.’
Kort daarop, 10 maart, volgt de Volkskrant-publicatie over NOS Sport. Het artikel sluit naadloos aan bij de eerdere inventarisatie en toont een redactie waar zeker meer dan twintig jaar een ongezonde werksfeer heerst. Na publicatie van het artikel zwelt de kritiek op de hoofdredactie van NOS Sport aan. In het NOS Radio Journaal vindt Inge te Brake, voorzitter van de Landelijke Vereniging van Vertrouwenspersonen (LVV), dat de hoofdredactie zo snel mogelijk het veld moet ruimen. ‘Zij hebben de verantwoordelijkheid niet gepakt (...) volgens mij betekent dat dat je nu moet gaan.’ Een dag later, 11 maart, treedt de hoofdredactie van NOS Sport per direct terug.
Ook bij de collega’s van NOS Nieuws zit de schrik er na het Volkskrant-artikel goed in. De nieuwsorganisatie besluit, los van het lopend onderzoek door onderzoekscommissie Van Rijn, de eigen werkcultuur onder de loep te nemen. Voor deze toetsing wordt een ‘externe, onafhankelijke partij’ aangezocht, schrijft de NOS in een persbericht.
Tot slot is er nog een zogeheten Actieplan, vorig jaar november geïnitieerd door de NPO. De NPO wil met dit plan ‘op korte termijn’ een ‘sociaal veilig werkklimaat binnen de publieke omroep’ realiseren. Erik van de Loo en Jaap Winter, respectievelijk hoogleraar leiderschap en gedrag en hoogleraar corporate governance, krijgen de opdracht om dit Actieplan vorm te geven. Het zou ‘maatregelen’ moeten bevatten betreffende ‘gedrag en cultuur.’ Volgens een NPO-woordvoerder is dit werk nog ‘in volle gang’ en kunnen de onderzoekers nog niet zeggen wanneer ze met het plan naar buiten komen.
Onderzoek op actieplan op externe evaluatie over vermoedelijk grensoverschrijdend gedrag: het is veel. En dan zijn nog niet eens de interne ‘cultuuronderzoeken’ genoemd, de periodieke evaluaties die de omroepen doen naar de tevredenheid en gevoel van veiligheid onder de eigen werknemers.
Een recent voorbeeld hiervan, verricht bij BNNVara en ingezien door de Volkskrant, laat over het afgelopen jaar een grotendeels gezonde werksfeer zien waarin 86% van het personeel een prettige omgangssfeer en omgangsvormen ervaart. Tegelijkertijd geeft een op de vijf werknemers aan zich in de afgelopen twaalf maanden weleens onveilig te hebben gevoeld, met als de twee meest voorkomende oorzaken ‘niet integer handelen’ en ‘roddelen.’
‘Dat een op de vijf collega’s aangeeft zich het afgelopen jaar wel eens onveilig heeft gevoeld in contact met collega’s, is voor ons een duidelijk signaal dat we op dit vlak werk aan de winkel hebben’ reageert een woordvoerder van BNNVara. ‘Iedere collega die zich op momenten onveilig voelt binnen onze organisatie is er een te veel.’
Een van de manieren waarop BNNvara de sociale veiligheid probeert te vergroten is door het geven van zogeheten bystander-trainingen, een methode om collega’s op ongewenst gedrag aan te spreken. Ook houdt de omroep het eigen ‘contracteerbeleid’ tegen het licht, omdat tijdelijke contracten de kans vergroten dat mensen zich niet durven uitspreken.
‘Het is afwachten’ stelt een omroepmedewerker die aan het OGCO-onderzoek meewerkt en daarom niet met naam en specifieke voorbeelden in de krant wil. ‘De commissie bestaat uit capabele mensen. Maar ik ben ook huiverig dat ze met dinge Source: Volkskrant