‘De levens van spionnen fascineren me’, zegt de Roemeense scenarist en onderzoeksjournalist Adina Sadeanu (49). ‘Wat doet het met je als je een professioneel dubbelleven leidt en liegen je beroep is? Hoe sta je ’s ochtends op? Wie ben je? Wie word je? Hoe leid je je familieleven? Is er een manier om te stoppen?’
Tijdens haar journalistieke werk, waarin ze zich de afgelopen jaren richtte op financiële fraude in postcommunistisch Roemenië, sprak ze geregeld werknemers van huidige of vroegere Roemeense geheime diensten. Voor hun persoonlijke verhaal was echter geen plaats in haar stukken. Er volgde een carrièreswitch: met de Amerikaans-Duitse scenarist Kirsten Peters (53) schreef ze een fictief verhaal over een persoonlijke veiligheidsadviseur van de Roemeense dictator Nicolae Ceaușescu die overloopt naar de Amerikaanse CIA. Het is losjes gebaseerd op het leven van de beroemdste Roemeense spion ooit, Ion Mihai Pacepa (1928-2021), die een boek schreef over zijn overstap, in 1978, naar het westen: Red Horizons: Chronicles of a Communist Spy Chief.
De Roemeense tak van HBO zag brood in dit specifieke relaas van Sadeanu en Peters. Nu gelden ze als de twee grote architecten van de zesdelige miniserie Spy/Master, waarmee ze een verrukkelijk complexe geschiedenis (deels diepgravend spionnenportret, deels geheimedienstenparade van Roemeense Securitate, Duitse Stasi, Russische KGB en Amerikaanse CIA) op intelligente en speelse wijze tot leven wekken.
De Roemeense context voegt een nieuw element toe aan een geijkt genre, denkt Sadeanu. ‘Dit verhaal speelt zich af in een samenleving waarin de angst volledig in het dagelijks leven is ingebed. Alles wat mensen zeiden kon op een gegeven moment tegen ze worden gebruikt. In Roemenië was het communisme veel verstikkender dan in andere Oost-Europese landen. De angst voor het systeem was alomtegenwoordig. Ik herinner me goed hoe ik als kind niet kon begrijpen waarom het zo gevaarlijk was om zelfs maar een grapje te maken over Ceaușescu. Ook dat gevoel willen we met deze serie overbrengen.’
Peters: ‘Zoals wij met een microscopische blik kijken naar de praktische kanten van het overlopen naar een ander land, zo heb ik het niet eerder gezien. Ons verhaal speelt zich af heel bewust af in een zo beperkt mogelijke tijd, min of meer twee weken, waardoor de kleinste details vanzelfsprekend aan bod komen.’
Peters is van Duitse komaf en groeide op in New York. De reizen naar haar familie in Oost-Duitsland herinnert ze zich als bevreemdend. ‘De grensovergangen. De controle. De honden. Bezoekjes die slechts één dag mochten duren, terwijl we er de halve wereld voor over vlogen. Ik herinner me het gevoel dat je een andere wereld betrad waar je met elke stap voorzichtig moest zijn. Onze taakverdeling tijdens het schrijven was ook vanaf het begin duidelijk: Adina nam de Roemeense en Russische kant van het verhaal voor haar rekening, ik het Duitse en Amerikaanse perspectief.’
Sadeanu: ‘Voor ons vroeger was het westen dé droom. Wie Levi’s droeg was een soort heilige. Goede whisky was een ultiem statussymbool – daar hebben we nog een scène omheen verzonnen.’
Wellicht het meeste plezier haalden de schrijvers uit het verzinnen van situaties waarin het verhaal dankzij analoge spionageattributen vooruit wordt gestuwd. Sadeanu: ‘Microfoontjes verstopt in schoenen; ze prikkelen de fantasie.’
Peters: ‘Er is een spionagemuseum in Berlijn, het Deutsches Spionagemuseum, waarin allerlei gadgets in de vitrines staan. We hebben vrijwel alles wat daar te vinden is op de een of andere manier in dit verhaal geschreven. De KGB gebruikte een onzichtbaar poeder dat alleen onder ultraviolet licht is te zien, zo kon bijvoorbeeld iemands voetstappen worden gevolgd. Dat is toch geweldig?’
Sadeanu: ‘De verschillende lagen van het spionnenbestaan, het schaken op twee, drie borden tegelijk, gaf een groot schrijfplezier. Het is erg aangenaam om de puzzels op te lossen die je zelf hebt bedacht. Het voelde als spelen, uitvogelen hoe Victor zijn ontsnapping uit Roemenië zo secuur mogelijk orkestreert.’
Peters: ‘Spionnen zijn een soort goochelaars, ze zijn de anderen altijd een paar stappen voor, dat maakt ze zulke intrigerende personages. Tegelijk vind ik het heel aantrekkelijk dat goede spionagethrillers niet onafgebroken opwindend hoeven te zijn. Mits elke scène maar een brokje informatie bevat dat je dieper de verhaalwereld insleurt.’
De Roemeense Adina Sadeanu en Duitse Kirsten Peters deden in 2020 met het scenario van Spy/Master mee aan een Roemeense scenariocompetitie, opgezet door de Roemeense tak van HBO en het productiebedrijf van Cristian Mungiu, de gelauwerde filmmaker van doortimmerd drama als 4 maanden, 3 weken & 2 dagen, Beyond the Hills en R.M.N.. Ze wonnen de competitie, verfijnden het scenario vanwege de pandemie noodgedwongen op afstand van elkaar en presenteerden het resultaat afgelopen februari op het filmfestival van Berlijn. De serie is in Nederland vanaf 19 mei te zien bij HBO Max.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden