‘De Turkse verkiezingen zijn uitgelopen op een enorme tegenvaller voor de oppositie. Op basis van opiniepeilingen en hoge verwachtingen van een verenigde oppositie, leek het in de campagne erop dat de zittende Turkse president Recep Tayyip Erdogan het heel moeilijk zou krijgen. Nu blijkt dat hij in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen zijn belangrijkste uitdager Kemal Kılıçdaroglu is voorgebleven en dat een zege in de tweede ronde voor het grijpen ligt. Bovendien heeft de huidige regeringscoalitie haar meerderheid in het parlement behouden.
‘De uitslagen maken duidelijk dat uiteindelijk niet de hoge inflatie en de gestegen kosten van levensonderhoud doorslaggevend zijn geweest. Ook de aardbeving in februari heeft het vertrouwen in Erdogan als sterke leider bij zijn achterban niet aan het wankelen gebracht. De conservatief/religieuze meerderheid van de Turkse bevolking heeft geen vertrouwen in een coalitie van verschillende partijen die ook wordt gesteund door de Koerden. Uitgesproken Turks-nationalistische, anti-Koerdische partijen hebben het goed gedaan.
‘De stemmers op ultranationalist Sinan Ogan zullen nu in de tweede ronde gaan bepalen wie er president wordt. Dat is slecht nieuws voor Kılıçdaroglu die afhankelijk is van Koerdische stemmen en minder expliciet nationalistisch is dan Erdogan.'
‘Turkije mag zich gaan opmaken voor een tweede ronde voor de presidentsverkiezingen. Erdogan, die in 2018 nog 52,6 procent haalde, zakte naar
49,5 procent. Maar anders dan voorspeld, heeft Erdogan goed standgehouden ten opzichte van zijn Atatürkgezinde uitdager Kiliçdaroglu, die is blijven steken op bijna 44,9 procent.
‘Bovendien heeft de regeringscoalitie van Erdogans AKP en de MHP opnieuw een meerderheid in het Turkse parlement behaald. Dit geeft Erdogan een extra voordeel, want de meeste Turkse kiezers kijken niet uit naar jarenlang gehakketak tussen een parlementaire meerderheid en een president van verschillende allianties. In de peilingen is Erdogan dus voorlopig onderschat. Uit zijn erg goede resultaten in de epicentra van het aardbevingsgebied, Gaziantep en Kahramanmaras, blijkt de rotsvaste kiezerstrouw voor Erdogan.
‘Turken veranderen niet gemakkelijk van politieke identiteit. Westerse commentatoren projecteren te graag hun vooroordelen en wensen op dit land in plaats van de Erdogan-kiezers met hun verwachtingen, angsten en terechte grieven tegenover de oppositie en het Westen te proberen begrijpen.’
‘Het was een tumultueuze nacht en dag vol tegenstrijdige berichten, emoties en onzekerheid, maar uiteindelijk kunnen we maar één echte conclusie trekken: de race om de nieuwe president van Turkije is nog niet beslist. Oppositiekandidaat Kılıçdaroglu en de president houden elkaar voorlopig in de houdgreep.
‘Over twee weken, op 28 mei, vindt dus een tweede ronde plaats. Dat klinkt misschien als het laatste staartje, maar in de praktijk betekent het dat de gehele presidentsverkiezingen over moeten en alles en iedereen weer in stelling moet worden gebracht: de twee kandidaten en hun campagnes, maar vooral ook het Turkse volk. Nieuwe stembiljetten moeten worden gedrukt, stemlocaties moeten worden vastgelegd en het controleproces weer opgetuigd, de diaspora buiten Turkije moet ook weer stemmen en ga zo maar door. Reken op een ware uitputtingsslag.’
‘Het verschil tussen Erdogan en Kiliçdaroglu is zo klein dat wie zijn achterban opnieuw weet te motiveren om in de tweede ronde te gaan stemmen grote kans maakt om te winnen. Nog belangrijker is de keuze van de achterban van de twee afgevallen kandidaten. Zij kozen voor een alternatief voor de huidige leiders. Gaan zij straks voor de stabiliteit van Erdogan of de verandering die Kılıçdaroglu belooft?
‘Opnieuw zal Erdogan veel aandacht krijgen in de reguliere media, zijn rivaal nauwelijks. Erdogan was tijdens de campagne 48 uur, Kılıçdaroglu 32 minuten in beeld. Maar afgelopen vrijdag tijdens de grote verkiezingstoespraken van Erdogan (op 29 zenders tegelijk) en Kılıçdaroglu (op slechts één zender) keken de meeste Turken naar de spraakmakende televisieserie Cranberry Sorbet (Kizilcik Serbeti), over een streng religieuze en streng seculiere familie die via een huwelijk verbonden zijn. Zijn de Turken het politieke spektakel beu?
‘De AKP/MHP-coalitie heeft in het parlement wel de meerderheid behaald. Hierdoor onstaat een patstelling mocht Kılıçdaroglu president worden; het parlement kan alle maatregelen tegenhouden. Zwevende kiezers kiezen misschien dan toch liever voor Erdogan. Ze weten waar ze aan toe zijn; hij beteugelde eerder de inflatie, zorgt voor stabiliteit en voert een sterk buitenlands beleid.’
‘Het zag er veelbelovend uit voor Kiliçdaroglu. De opiniepeilingen voorspelden een nipte voorsprong. Door zich terug te trekken kon Ince Muharrem, de derde kandidaat, geen stemmen meer van hem afsnoepen. Intussen zou een vierde kandidaat, Sinan Ogan, dat op zijn beurt als ultranationalist vermoedelijk wel doen bij Erdogan. Maar Erdogan heeft beter stand gehouden dan verwacht.
‘Toch is het de eerste keer in twintig jaar dat Erdogan heeft moeten beven van onzekerheid over zijn eigen politieke toekomst. Maar ondanks al het mismanagement blijft hij voor veel Turken nog altijd de sterke man, een Turkse rots in de branding van de globalisering. De Turken weten waar hij voor staat en in onzekere tijden speelt dat in het voordeel van de machthebber.
‘Het doet denken aan november 2015 toen de angst voor bomaanslagen de kiezers bij hernieuwde verkiezingen na een eerdere dip weer in zijn armen dreef. Deze keer is het niet de terreur, maar het lot van Turkije in een onveilige wereld dat Erdogan helpt overleven. Voorlopig althans, tot de tweede ronde uitsluitsel zal geven.’
Wilt u reageren op een brief of een artikel? Stuur dan een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden