Bittere pil voor de Turkse oppositie. In de zo te zien onvermijdelijke tweede ronde van de presidentsverkiezingen, te houden op 28 mei, heeft president Recep Tayyip Erdogan de beste kansen. Hij kwam zondag in de eerste ronde als sterkste uit de bus, met een onverwacht hoge score van 49,4 procent. Zijn tegenstander Kemal Kiliçdaroglu bleef iets onder de 45 procent steken.
Bovendien won de Volksalliantie, waarin Erdogans AK-partij samenwerkt met de rechts-nationalistische MHP, de tegelijkertijd gehouden parlementsverkiezingen. De regeringscoalitie veroverde ruim de helft van de zeshonderd parlementszetels.
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent Turkije en Iran voor de Volkskrant. Hij woont in Istanbul. Daarvoor werkte hij op de buitenlandredactie, waar hij zich specialiseerde in mensenrechten, Zuid-Azië en het Midden-Oosten. Hij is auteur van Een heidens karwei - Erdogan en de mislukte islamisering van Turkije.
Erdogan begroette om 2 uur ’s nachts, samen met zijn echtgenote Emine, zijn juichende aanhangers vanaf het balkon van het AKP-hoofdkantoor in Ankara, als had hij nu al een nieuwe ambtstermijn in zijn zak. ‘President Erdogan en zijn partij winnen opnieuw’, zo kopte de regeringsgezinde krant Daily Sabah boven een foto van het triomfantelijk zwaaiende echtpaar.
‘Turkije heeft opnieuw bewezen dat het behoort tot de leidende democratieën in de wereld’, zei Erdogan in een korte toespraak. ‘De burgers zijn vrij in hun politieke keuzes.’ Hij zei vol vertrouwen een tweede ronde in te gaan, als de definitieve uitslag die inderdaad nodig maakt.
Bij de oppositie was de toon minder opgetogen. De leiders van de Nationale Alliantie, een verbond van Kiliçdaroglu’s CHP met vijf andere partijen, straalden niet het tot voor kort gebruikelijke zelfvertrouwen uit, toen zij ‘s morgens met z’n zessen op het toneel verschenen in het CHP-hoofdkwartier in Ankara.
Wel liet Kiliçdaroglu uiteraard – hij kan moeilijk anders – te hopen op een overwinning in de tweede ronde. ‘We zullen absoluut de tweede ronde winnen en democratie brengen’, zei hij. Hij beweerde dat Erdogan het vertrouwen heeft verloren van een natie die verandering eist. De links-seculiere krant Cumhuriyet ging nog een stapje verder en opende met ‘Erdogan heeft verloren’.
De uitslagen geven voor zo’n boude vaststelling echter geen enkele aanleiding. ‘Erdogan heeft gewonnen’ zou dichter bij de waarheid zijn geweest. ‘Erdogan loopt ver voor’, meldde de rechtse krant Yeni Safak.
De grote vraag in de tweede ronde zal zijn wat de kiezers van de derde kandidaat, Sinan Dogan, gaan doen. Hij kreeg een verrassende 5,2 procent van de stemmen. Veel van zijn aanhangers hebben na twintig jaar tabak van Erdogan, maar dat betekent niet vanzelf een stem voor diens tegenstander. Beide kampen zullen Dogan waarschijnlijk achter de schermen het hof maken en hem beloften doen.
Dogan is als rechtse nationalist een havik inzake de Koerdische kwestie en waarschijnlijk geldt dat ook voor veel van zijn aanhangers. Zij moeten niets hebben van de gedoogsteun die Kiliçdaroglu geniet van de Koerdisch gezinde HDP. Dogan heeft zich nog niet uitgelaten over zijn voorkeur voor een van de twee kandidaten in een tweede ronde. Hoe dan ook heeft Erdogan maar een klein deel van de Dogan-kiezers nodig om de grens van 50 procent te passeren.
In het voordeel van Erdogan is ook de uitslag van de parlementsverkiezingen. Veel burgers hechten aan politieke en bestuurlijke stabiliteit. Daarvan zal mogelijk geen sprake zijn indien de president niet uit het kamp van de parlementaire meerderheid komt, in Frankrijk cohabitation genoemd. Die zorg kan Erdogan in de aanloop naar zondag 28 mei extra momentum geven. In de campagne de komende twee weken zal Erdogans Volksalliantie de noodzaak van stabiliteit ongetwijfeld benadrukken.
Hetzelfde scenario van cohabitation kan de oppositionele Nationale Alliantie in een moeilijke positie brengen, mocht Kiliçdaroglu in de tweede ronde toch tot president worden verkozen. Diens coalitie van zes partijen heeft als belangrijkste verkiezingsbelofte het vervangen van het in 2018 door Erdogan ingevoerde presidentieel systeem door een parlementair systeem.
De president (in casu Kiliçdaroglu) zal dan veel van zijn macht verliezen, ten gunste van het parlement. Gezien de uitslag van zondag zal een regering-Kiliçdaroglu dan macht moeten overhevelen naar een door de AKP gedomineerd parlement. Dat is een recept voor instabiliteit. Het niet inlossen van de verkiezingsbelofte is evenmin aanlokkelijk. Tijdrekken zou de oplossing kunnen zijn, in de hoop op tussentijdse nieuwe parlementsverkiezingen.
Verlies voor de 74-jarige Kiliçdaroglu in de tweede ronde zou de oppositie in een crisis storten. Ongetwijfeld zullen sommigen de vraag stellen: was hij wel de juiste kandidaat? Hadden we niet beter Ekrem Imamoglu naar voren kunnen schuiven, de populaire en veel jongere burgemeester van Istanbul? Of Mansur Yavas, de capabele burgemeester van Ankara?
In de peilingen het afgelopen jaar deden beiden het tegenover Erdogan aanzienlijk beter dan Kiliçdaroglu. Voor een van de deelnemers aan de Volksalliantie, de Goede Partij (IYI), was dat reden tot het laatst aan te dringen op een andere presidentskandidaat dan Kiliçdaroglu. Als hij de tweede ronde verliest, zal dat vermoedelijk het einde betekenen van zijn politieke loopbaan.
In ieder geval zal Erdogan de komende twee weken retorisch volop inbeuken op Kiliçdaroglu’s zwakke plek: de gedoogsteun die hij geniet van de Koerdisch gezinde HDP, volgens de regering een verlengstuk van de terroristische PKK. ‘Een stem op Kiliçdaroglu is een stem op terroristen’, zo klonk de afgelopen weken voortdurend uit de mond van Erdogan en zijn medestanders.
De opkomst was zondag, zoals gebruikelijk bij verkiezingen in Turkije, hoog: 88 procent. De aandelenbeurs in Istanbul ging maandagochtend onderuit vanwege de onduidelijkheid over de toekomst van het land. De handel in Istanbul werd voor een half uur onderbroken na een koersdaling van ruim 6 procent bij de opening. Vooral de Turkse banken kregen rake klappen. Na de hervatting van de aandelenhandel werd het verlies iets teruggedrongen en ging de Turkse hoofdindex ruim 4 procent omlaag.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden