De lof die de winnende World Press Photo (WPP) uit Marioepol van de Oekraïner Evgeniy Maloletka ten deel valt, plaatst de overige onderscheiden inzendingen logischerwijs in de schaduw. Maar ook die verdienen aandacht: een groot deel van de WPP-expositie in de Amsterdamse Nieuwe Kerk is immers gewijd aan de andere bekroonde foto’s, series en (enkele) multimediaproducties uit de regionale competities, zoals Afrika, Azië, Europa en Noord- en Midden-Amerika.
Soms bloedstollende producties, maar ook afstandelijke, die het grote publiek niet zo makkelijk veroveren. Wat daarbij niet helpt, is de nogal stramme vormgeving van de tentoonstelling: de meeste foto’s zijn ongeveer even groot afgedrukt, alsof de ruimte democratisch over de winnaars moest worden verdeeld. Terwijl een afwisseling van formaten een gewaagder en spannender resultaat zou kunnen geven.
Arno Haijtema is redacteur bij de Volkskrant en schrijft onder meer over fotografie en de manier waarop nieuwsfoto’s ons wereldbeeld bepalen.
Het is de tweede keer dat WPP-jury’s winnaars uit de zes regio’s selecteren. Dit om, anders dan voorheen, meer foto’s te kunnen bekronen uit andere gebieden dan het in het nieuwsaanbod dominante Europa en de Verenigde Staten. Uit 24 regionale gelauwerden werden uiteindelijk de definitieve winnaars aangewezen: een Foto van het Jaar (de hoogzwangere stervende vrouw), een serie (over Afghanistan), een langetermijnproject (over watertekorten in Centraal-Azië) en een ‘Open Format’ (over een vissersdorp dat wordt opgeslokt door de Egyptische megastad Alexandrië).
Er waren zestigduizend inzendingen, door 3.752 deelnemers uit 127 landen. De expositie, nu in Amsterdam, doet wereldwijd zestig steden aan, wat de potentieel enorme invloed op de publieke opinie van WPP illustreert. Vermoedelijk door de regionalisering van het juryproces helt de aandacht voor aan water en watersnood gelieerde onderwerpen over. Overstromingen in Australië, de eerder genoemde tekorten in Centraal-Azië, bedreigde oasen in Marokko, alpacahoeders in de Peruaanse Andes die kampen met smeltende gletsjers, nomaden in het verdrogende Ethiopië: goed dat er aandacht is voor de klimaatcrisis, maar vergeleken bij de krap twee handen vol foto’s over de wereldcrisis in Oekraïne is het toch overdadig.
Voor veel van die watergerelateerde projecten geldt dat ze afstandelijk zijn: er is nogal wat context nodig om de onderwerpen tot leven te laten komen. Dat is de fotografen niet te verwijten, zij proberen juist ingewikkelde kwesties inzichtelijk te maken. Maar in de mix van de jury’s zijn foto’s die meteen het hart raken, zoals die van Maloletka, in de minderheid. Het vermogen van fotografie om de toeschouwer instant deelgenoot te maken van ingrijpende gebeurtenissen – tragische, euforische, gewelddadige – blijft onderbelicht.
Ze zijn er wel, de foto’s en video’s die de emoties op scherp zetten. Van tien (om veiligheidsredenen anonieme) fotografen uit het Midden-Oosten die de brute onderdrukking van Iraanse demonstranten vastlegden: de verwondingen door politiekogels, de willekeur van de arrestaties, de moed van de vrouwen die in opstand komen tegen de onderdrukking door de moellahs.
Ook de serie Beautiful Poison van de Mexicaan Cristopher Rogel Blanquet heeft die emotionele kracht. De fotograaf deed onderzoek naar het gebruik van in Europa en de VS allang verboden bestrijdingsmiddelen en andere chemicaliën in de bloementeelt in Mexico. De (fotogenieke) teelt leidt er tot doodgeboorten, kanker, hersen- en andere aandoeningen bij arbeiders en de plaatselijke bevolking. Zonder de nadruk te leggen op de lichamelijke defecten, weet de fotograaf zijn kleurrijke beelden een onheilspellende kracht te geven.
Naast zulke krachtige series (zoals ook die over voormalig president Dutertes gewelddadige en de nietsontziende antidrugsoorlog in de Filipijnen, en het failliete Venezuela) zijn er eveneens enkele jurykeuzen die vraagtekens oproepen. Zoals de serie portretten uit de New Yorkse drillscene: prima, maar vergeleken met de fotografie van subculturen in magazines wereldwijd niet uitzonderlijk. En ook die ene foto van Amerikaanse bijentelers die kampen met decimering van hun volken. Dat beeld van mannen in beschermingspakken bij bijenkasten kan dit (zoveelste) ecodrama niet alleen vertellen. Het lijkt erop dat de jury het onderwerp zo belangrijk vond dat ze de beperkte zeggingskracht vergat. Het cliché dat een foto meer vertelt dan duizend woorden, gaat echt niet altijd op.
Evgeniy Maloletka’s WPP-foto van het jaar van de hoogzwangere vrouw bij de door de Russen gebombardeerde kraamkliniek in het Oekraïense Marioepol vormt, afgedrukt op reusachtig formaat, het hoogtepunt in de Nieuwe Kerk. Het vaak overdreven woord ‘iconisch’ is in dit geval van toepassing. De foto toont apocalyptisch geweld, menselijk lijden (het kind van de vrouw werd dood geboren, zijzelf stierf even later), maar ook empathie (van de hulpverleners) en de wrede symboliek van dat bloedrode kleed. Zoals in het christendom Jezus aan het kruis symbool staat voor menselijk lijden, zo belichaamt Iryna Kalinina de wreedheid van oorlog in onze tijd. De ontroerende,vergeefse bescherming van haar kind met de hand op haar buik geeft de foto extra tragiek. En het gegeven dat op de foto geen verwondingen en bloed zichtbaar zijn, maakt dat hij – hoe wrang die constatering ook is – ondanks zijn gruwelijkheid met een zekere kalmte kan worden bekeken.
Fotografie
★★★☆☆
Editie 2023, Nieuwe Kerk, Amsterdam. Aldaar t/m 30/7. Catalogus € 29.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden