N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
De kledingindustrie is een vervuilende branche, maar werkte de afgelopen jaren ook aan verduurzaming. Die stappen zijn echter nog lang niet genoeg om de klimaatvoetafdruk van kleding structureel te verkleinen. In deze gids geeft NRC praktische tips om als consument op een duurzame manier met kleding om te gaan: van wat er al in je kast ligt, tot wat je koopt en waar het uiteindelijk terecht komt.
Ga naar een onderdeel naar keuze:
Waar hebben we het eigenlijk over als we over duurzaamheid in de kledingbranche spreken? Het antwoord op die vraag is complex.
‘Duurzaam’ is een containerbegrip. In de breedste zin van het woord betekent het dat wat duurzaam is, zo min mogelijk schade berokkent aan mens, klimaat en natuur. Daarom wordt regelmatig in advertenties met het begrip gesmeten: duurzaam bekt lekker en je kan er van alles mee bedoelen.
Sommige bedrijven bedoelen bijvoorbeeld dat er eerlijke prijzen worden betaald voor het gedane werk. Anderen besteden juist aandacht aan de goede arbeidsomstandigheden, dat er milieuvriendelijke stoffen zijn gebruikt of dat kleding niet te ver hoeft te reizen.
Lang niet alle kleding die in de ene categorie valt, past ook in de andere. Op een duurzame manier kleding kopen betekent dan ook vaak: keuzes maken. In deze gids leggen we ons vooral toe op duurzaamheid als het gaat om het klimaat.
Modetrends veranderen heel snel, en dat proces versnelt. Daardoor verdubbelde het aantal verkochte kledingstukken van 2000 tot 2015, schatte de Britse denktank Ellen McArthur Foundation enkele jaren geleden. Tegelijkertijd gooien we elk jaar met zijn allen 92 miljoen ton aan textiel weg.
Ja, het klinkt misschien deprimerend voor de enthousiaste shopper, maar niet gemaakt is nog altijd beter dan milieuvriendelijk gemaakt. De meest duurzame kleding is de kleding die je al hebt.
Wie duurzaam inkopen wil doen, moet helder hebben waar een kledingstuk voor bedoeld is. Hoe lang moet een jas mee? Wat moet de jas kunnen weerstaan?
Als je van plan bent om regelmatig uitgebreid te gaan hiken in de regen, dan heeft die dure regenjas met drie waterafstotende chemische coatings nut. Ze zorgen er bijvoorbeeld voor dat je jas langer te gebruiken is.
Maar koop je de jas omdat je iets nodig hebt voor je dagelijkse woon-werkverkeer, dan zijn die extra chemicaliën helemaal niet nodig. Je beperkt je klimaat-impact als je voor iets simpelers kiest, dat minder uitgebreid behandeld is.
Dat hebben onze tips dan ook gemeen: ze zijn afhankelijk van wat je precies nodig hebt. Kleren die lang meekunnen zijn bijvoorbeeld vaak de duurzaamste keuze, maar als je een kostuum koopt dat je één keer per jaar draagt, hoeft het niet per se erg sterk te zijn. Dan is het misschien juist milieuvriendelijker om iets te kopen waar minder moeite in is gestoken.
De meest duurzame manier om nieuwe kleding in huis te halen, is om voor kleding te kiezen die al bestaat. Hoe kun je het beste omgaan met tweedehands kleding?
Tweedehands kleding is al gemaakt. Een fabriek hoeft dus niet weer grondstoffen te verbruiken om iets nieuws te maken. Vaak koop je tweedehands kleren bovendien in een lokale winkel: ze hebben niet per se ver moeten reizen om in jouw handen terecht te komen. Ook dat vermindert de impact op het milieu.
Op dit moment is slechts 4 procent van alle kleding die in Nederland gekocht wordt tweedehands. Het wordt wel steeds gemakkelijker om kleding een tweede leven te geven: de afgelopen tien jaar groeide het aantal tweedehandskledingbedrijven van 1.300 naar 2.200. Zelfs in de reguliere kledingwinkel kun je steeds vaker tweedehands kopen.
Apps zoals Vinted en The Next Closet maken het mogelijk om online kleren te kopen - en ze zijn gemakkelijker dan naar de winkel gaan. Ook op Instagram kun je goede tweedehandskleding vinden, onder de noemer ‘Closet Sales’.
Toch kleven er ook wat haken en ogen aan deze apps. Zeker bij Vinted kan het nog wel eens zijn dat je gekochte kleding uit Frankrijk of verder moet komen. Gebeurt dat met de auto of het vliegtuig, dan heeft dat weer voor jou onzichtbare gevolgen voor de CO2-uitstoot.
Het was vroeger al doodnormaal om een smoking te huren als je naar een bruiloft ging. Anders ligt zo’n duur pak immers jarenlang achterin de kast te verstoffen. Maar ook voor andere kleding kan het nuttig zijn om iets te lenen of te huren in plaats van het te kopen. Zo hoeft een fabrikant niet weer grondstoffen te verbruiken voor iets dat je nauwelijks aan hebt.
Sinds 2014 groeit het aantal kledingbibliotheken in Nederland als kool. Hier kun je gemakkelijk en voor weinig geld, een jurk, trui, broek, of iets anders huren. Na gebruik breng je het gewoon terug.
Wel zit er één nadeel aan dit verhaal: kleding die is teruggebracht, wordt elke keer opnieuw gereinigd. De gebruikte stomerij is lang niet altijd duurzaam. Volledig klimaatneutraal is huren dus ook niet. De vraag blijft: continu nieuwe kleren, moet je dat willen? En heb je ze echt nodig?
Niet alles is tweedehands te krijgen. Ook als je nieuw koopt, kun je manieren vinden om je eigen klimaat-impact zo klein mogelijk te houden. Maar hoe zit dat dan?
Soms is het beter om voor een meer vervuilend materiaal te kiezen dat veel langer meegaat. Daarom worden doktersjassen bijvoorbeeld tóch van dat milieu-onvriendelijke polyester gemaakt: je kan het heel vaak wassen zonder dat het uit elkaar valt.
Hoe vaak en hoe lang wil je iets gaan gebruiken? Een spijkerbroek die je elke dag aan hebt mag best van geweven katoen zijn: dat gaat veel langer mee dan een broek van milieuvriendelijke wol. En écht milieuvriendelijk vegan leer klinkt misschien goed, maar gewoon leer kan soms zo lang bruikbaar blijven dat het toch een duurzamere keuze is: vegan leer valt vaak sneller uit elkaar.
‘100% gerecycled polyester’ klinkt mooi. Polyester is een bijzonder vervuilende stof: het wordt gemaakt uit aardolie. Dus als je het een keer kan hergebruiken, is dat gunstig. Toch?
Helaas: voor kleding betekent gerecycled polyester meestal dat er petflessen gebruikt zijn. Die worden uit elkaar gehaald in een machine en tot draden verwerkt voor kleding. Maar polyester die op deze manier is hergebruikt, wordt daarna zelden nog een keer gerecycled. Terwijl je een petflesje nog heel vaak opnieuw kan gebruiken. Door een tekort aan recyclebaar materiaal moeten fabrieken voor de frisdrankindustrie vervolgens weer nieuwe petflessen maken.
En plantaardige stoffen zoals vegan leer mengt men ook nog vaak met plastic. Als het snel uit elkaar valt, moet je weer een nieuw paar kopen - en dat heeft meer impact op het milieu dan echte leren schoenen die twintig jaar meegaan.
De manier waarop de stof verwerkt wordt, heeft ook impact op de duurzaamheid. Voor spinnen en weven is veel stroom nodig, voor breien minder. En jeans met een versleten uiterlijk zijn geen goed idee, want er worden chemicaliën voor gebruikt én ze gaan meerdere keren in de was voordat ze in de winkel hangen.
Op dit moment wordt er wereldwijd gewerkt aan duurzamere alternatieven. Je kunt nu al kleding kopen van vlas, hennep of jute. Verder kijkt men naar kleren uit zogenoemde ‘reststromen’: kleding gemaakt uit overgebleven fruit, schimmels, en ander landbouwafval. Veel van deze stoffen kunnen nog niet op grote schaal worden ingezet, maar zouden in de toekomst een alternatief kunnen zijn.
Wat is nu precies een duurzame stof? Dat ligt vaak best ingewikkeld. Zelfs de meest vervuilende stof kan in sommige omstandigheden dus toch de duurzaamste keuze zijn. We zetten daarom de voors en tegens van de meest gebruikte stoffen op een rij. Want ook hier geldt: denk eerst na over waar je iets voor nodig hebt, en kies dan pas.
Nog altijd bestaan veel kledingstukken uit een mix van verschillende materialen, zoals katoen en polyester. Dit soort stoffen zijn erg lastig om weer uit elkaar te halen voor recycling en worden daarom meestal verbrand.
Een kledingstuk dat helemaal uit één soort stof bestaat, kan veel gemakkelijker opnieuw worden gebruikt. Zo vergroot je de kans dat jouw jurk straks een tweede leven krijgt. Ook ongeverfde stoffen zijn gemakkelijker te recyclen.
Let ook op frutsels op kleren die je later ter recycling wil aanbieden: heeft je jurk pailletten, dan moeten die straks met de hand worden afgeknipt. En dat kost tijd en moeite, die er lang niet altijd is.
Naast de fabricage kan ook het vervoer van kleding CO2-uitstoot opleveren, al is dat bij lange na niet de grootste boosdoener. Kleren die niet vervoerd hoeven te worden, zijn wat dat betreft iets minder schadelijk voor het klimaat.
Maar het is erg lastig om kleding te vinden die uit de buurt komt. Vaak moeten materialen van over de hele wereld naar de fabriek komen, ook al staat die fabriek in de achtertuin. De praktische milieuschade hangt verder deels af van hóé je nieuwe aankopen precies vervoerd worden.
Vervoer per vliegtuig is natuurlijk vervuilend, maar per boot valt de schade heel erg mee, omdat er zoveel op één schip vervoerd kan worden. Voor mode wordt best vaak de boot gepakt. Zo kwam consultingbureau McKinsey in 2018 na onderzoek tot de conclusie dat NRC