N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Het verwijt van culturele toe-eigening of cultural appropriation – ook een onbehoorlijke toe-eigening van de Engelse taal – valt altijd te maken: door progressieve strijders der sociale rechtvaardigheid, maar ook door conservatieven en nationalisten. Het is als een schot hagel, altijd wordt er wel iets geraakt.
Vijf jaar geleden was het hip om als Mens van Kleur de blonde, witte vrouw te kritiseren die zich dreadlocks had aangemeten. Dat had die dame mooi gepikt, dat hoorde niet bij haar cultuur. Vervolgens kon zo’n Mens van Kleur zich gewoon te goed doen aan een patatje oorlog.
Ik moest grimlachen om het verhaal over het Leidse Museum voor Oudheden: daar is nu een tentoonstelling te zien met een titel die een populismeprijs verdient. ‘Egypte in hiphop, jazz, soul & funk’ over „de betekenis van het oude Egypte en Nubië in het werk van artiesten uit de diaspora”. Denk aan zangeressen als Beyoncé, Rihanna en acteur Eddie Murphy, die zich lieten inspireren door een oud en vooral zwart Egypte.
Leuker konden ze het niet maken. De titel klinkt als een strijdkreet tegen de almacht van Europa en westerse wereld, want hoe vaak worden verdiensten van zwart en gekleurd niet veronachtzaamd of toegeschreven aan een witte bron.
Ongeveer tezelfdertijd ging het Netflix-docudrama Queen Cleopatra in première, waarbij de rol van koningin is weggelegd voor de actrice Adele James. James is een zwarte vrouw en werd dus ook een zwarte Cleopatra. Woedende reacties uit Egypte, mailboxen vol haat en racisme. Die Leidse tentoonstelling was er zeker ook op uit het oude Egypte zwart-Afrikaans in te kleuren. Grootste bezwaar van die heethoofden: deze machtige, Amerikaanse artiesten eigenen zich een cultuur toe die de hunne niet is.
Daar sta je dan als museum met je inclusieve bedoelingen: wil je niet eurocentrisch zijn, worden uitgerekend de Egyptenaren boos, omdat ze het museum verdenken van ‘blackwashing’. Die Egyptische commentaren kan je reactionair en conservatief noemen, misschien zelfs Afro-foob, maar ze volgen keurig het principe van de culturele toe-eigening.
Dat heet: verslagen worden met je eigen wapens.
In Nederland is het tamelijk gewoon geworden dat ook (licht)gekleurde mensen zichzelf zwart noemen, maar wie wel eens in Egypte is geweest, of in Turkije of Marokko, weet dat die mode niet overal even radicaal is aangeslagen.
Het idee van culturele toe-eigening, of je het nu progressief of conservatief uitlegt, is een ongelukkig idee. De filosoof Susan Neiman schrijft: „Verboden voor culturele toe-eigening vooronderstellen een culturele zuiverheid die maar weinig voorwerpen is beschoren.”
Mag ik aanvullen: en ook weinig mensen, kunsten en beschavingen. De wereld is een mix, zuiverheid bestaat voor ariërs, racisten en vooruit, in de muziek.
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC