Als Sharon Huisman (43) zaterdagochtend uit haar kleine Bordeauxrode Citroën stapt, ziet ze de twee wc-hokjes staan voor de boerderijwinkel waar ze vaste klant is. ‘Oh nee, is dat vandaag?’, zegt ze. ‘Shit, ik hoef niet te poepen.’
De wc’s staan deze zaterdagochtend niet toevallig pontificaal aan de rand van het erf van Burgerboerderij De Patrijs, bij het Gelderse Laren. Niet zozeer als dienst aan de klanten van de boerderijwinkel of toevallige passanten op het naastgelegen Pieterpad. De Patrijs is een van de bijna dertig boerderijen die dit jaar meedoen aan Give a Shit, een actie die mensen bewust moet maken van de waarde van hun ontlasting.
Pieter Hotse Smit is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland en verslaat ontwikkelingen in de provincies Overijssel en Gelderland. Eerder schreef hij over landbouw, natuur, voedsel en duurzaamheid.
Dat klinkt ludiek, maar de boodschap is serieus. De waarde van onze ontlasting zit in de nutriënten. Groente, fruit, gras, allemaal hebben ze die nodig om te groeien. Het probleem is: met gekweekte voedsel verlaten nutriënten zoals fosfaat, stikstof en kalium het boerenerf. Via ons eten, de wc en het riool gaan die definitief verloren in de slibverbrandingsoven of ze komen terecht in het oppervlaktewater. De boer brengt vervolgens met kunstmest en veevoer uit verre oorden de mineralenhuishouding weer op pijl.
Dat is niet de gesloten cirkel die past in de kringlooplandbouw waar Nederland al jaren naar streeft. Voor het maken van stikstofkunstmest is aardgas nodig, een grondstof die op raakt. Voor andere nutriënten geldt iets vergelijkbaars. Er zijn weliswaar grote voorraden kalium, ze worden aangevoerd van ver weg (Canada) en van onwenselijke plekken (Rusland). Fosfaat is het grootste probleem. Dat komt voornamelijk uit mijnen in Marokko en China, en de voorraden zijn veel beperkter.
Om die reden gebruikt Joanne Malotaux van Burgerboerderij de Patrijs geen kunstmest voor bemesting. Ze zoekt naar alternatieven, zoals menselijke uitwerpselen. Malotaux en haar partner Johannes Regelink kregen de financiering van hun duurzame plannen maar moeilijk rond bij de Rabobank. Met onder meer ruim 1 miljoen euro crowdfunding en een gedeeltelijke lening waarmee de Rabobank alsnog over de brug kwam, zijn ze inmiddels begonnen met het verwezenlijken van hun kringloopdroom op ruim vijftig hectare grond, met 66 koeien en eigen akkerbouw.
‘Kom je een boodschap halen, laat er dan ook een achter’, klinkt het nu in hun boerderijwinkel. Daarmee brengt de klant eigenhandig de nutriënten terug naar de plek waar ze vandaan komen, is het idee. De inhoud van de compost-wc’s gaat vermengd met zaagsel en houtsnippers op de composthoop om later de fruitbomen en het gras harder te laten groeien.
Rond het middaguur zijn er niet meer dan vier wc-bezoekjes geweest. Zonde, meent een van de initiatiefnemers, Fides Lapidaire. Voor Stichting Rondgang trekt ze door het land met haar ‘Broodje Poep-verhaal’ waarin ze de waarde van het ‘gele en bruine goud’ onder de aandacht brengt. Grootschalige projecten om de verspilling ervan tegen te gaan, stokken volgens haar omdat iedereen nu nog ‘ieuw’, zegt bij de gedachte aan poep en plas in combinatie met voedsel. ‘Ik wil het grote publiek meenemen in de waarde van poep en plas’, zegt ze in een videoboodschap.
Die waarde is niet te onderschatten, weet Kimo van Dijk. Bij Wageningen Universiteit doet hij onderzoek naar het terugwinnen van nutriënten en meststoffen uit menselijke ontlasting. Op beperkte schaal gebeurt dit onder meer bij een rioolwaterzuiveringsinstallatie in Amsterdam, maar die kan lang niet alle nuttige nutriënten eruit vissen. Bij de bron, de wc dus, is dat veel gemakkelijker.
‘Om tal van redenen zal het gebruik van dierlijke mest afnemen in de Nederlandse landbouw’, zegt Van Dijk. Kunstmest lijkt ervoor in de plaats te komen. Na decennia discussie over een dierlijk mestoverschot is nu het moment om ‘menselijke mest’ in te passen in ons voedselsysteem, volgens Van Dijk.
Wettelijk is nog veel onduidelijk over het gebruik van menselijke ontlasting in de landbouw. In 1995 werd vanwege de zware metalen gestopt met het uitrijden van rioolslib over landbouwgrond. ‘Het ontbreekt nu nog altijd aan duidelijke regelgeving, bijvoorbeeld over de toegestane concentraties medicijnresten en pfas’, zegt Van Dijk.
Wellicht dat daar binnenkort verandering in komt. Vorig jaar werd in de Tweede Kamer een motie aangenomen van Derk Boswijk (CDA), die het Landbouwministerie oproept werk te maken van het hergebruiken van menselijke uitwerpselen in de landbouw.
‘Is dat wc-papier wel biologisch’, wil Inge van Kronenburg (43) weten als ze uit het wc-hokje stapt. Samen met vriendin Angela Bouman (40) loopt ze het Pieterpad. ‘Biologisch en ongebleekt’, verzekert Malotaux van De Patrijs. Bouman blijkt wel oren te hebben naar de ideeën achter Give a Shit. Ze is in het Brabantse dorp waar ze woont al van het gas af en denkt aan een systeem waarmee haar wc doorspoelt met regenwater. ‘Iedere keer al die liters kraanwater. Zo zonde.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden