In de jaren zestig, zeventig was de sfeer in Nederland nog heel anders. Israël was toen min of meer heilig – daar sprak je geen kwaad over. ‘De inwoners waren helden’, vertelt Malcontent, auteur van het boek Nederland, Israël & Palestina, een open zenuw. ‘De slachtoffers van de Holocaust die in dat kleine, jonge landje woonden, wisten al die grote Arabische landen keer op keer te verslaan.’
Het schuldgevoel over de Tweede Wereldoorlog was er nog niet tijdens de oprichting van de staat Israël, vertelt Malcontent. Dat kwam pas met het proces tegen nazikopstuk Adolf Eichmann in 1961 in Jeruzalem en de tv-serie De Bezetting van Loe de Jong in dezelfde periode. Malcontent: ‘Toen kregen Nederlanders pas echt door dat de oorlog niet alleen draaide om een gevecht tegen de bezetter, en dat er ook nog een Holocaust was geweest. De militaire successen van Israël waren een enorme uitlaatklep voor ons schuldgevoel, en we betuigden vol overgave onze solidariteit met Israël.’
Over de auteur
Sacha Kester schrijft voor de Volkskrant over België, Israël en het Midden-Oosten. Eerder was ze correspondent in India, Pakistan en Libanon.
Israël was bovendien een baken van democratie in het Midden-Oosten. Daarnaast zagen de socialisten Israël met zijn kibboetsen, dat de eerste decennia werd geregeerd door de Arbeiderspartij, als een arbeidersparadijs en was het voor de christenen een vervulling van de Bijbelse profetieën.
‘Er is niet één kantelpunt aan te wijzen waarop dat veranderde’, zegt Malcontent. ‘Maar in de jaren tachtig was de Arbeiderspartij niet meer aan de macht, en kreeg progressief Nederland steeds meer oog voor het zelfbeschikkingsrecht van de Palestijnen. Het bloedbad dat christelijke milities in 1982 in de vluchtelingenkampen Sabra en Shatila in Libanon aanrichtten was ook een schok: het Israëlische leger liet dat gebeuren.’
De gewelddadige incidenten bleven zich opstapelen, en al bleef het idee dat Israël zich moet verdedigen tegen terrorisme overeind staan, begon vooral de linkerkant van het politieke spectrum zich steeds meer vragen te stellen bij de proportionaliteit van het geweld. ‘Het imago van de underdog werd onderuit gehaald’, legt Malcontent uit. ‘In Israël zelf houdt dat wel stand, maar in de buitenwereld is dat omgeslagen.’
Dat zie je ook bij de belangrijkste bondgenoot van Israël, de Verenigde Staten. Washington zal Israël nooit publiekelijk afvallen, maar zeker bij de Democraten is de hartstocht er wel vanaf. De relatie tussen voormalig president Barack Obama en Israël was koeltjes. Ook de huidige president Joe Biden, die zichzelf in het verleden ‘een zionist’ heeft genoemd, laat zijn afkeuring voor de rechtse koers van de huidige Israëlische regering goed blijken. Benjamin Netanyahu is eind december voor de zesde keer aangetreden als premier en traditioneel volgt dan snel een bezoek aan de bondgenoot in Washington. Maar Biden liet in maart nog eens weten dat Netanyahu ‘op de korte termijn niet’ op een uitnodiging hoeft te rekenen.
Onder de Amerikaanse bevolking neemt de steun nog harder af dan bij politici. Uit een peiling van Gallup in maart dit jaar, bleek dat 49 procent van de Democraten de Palestijnen verkiest boven de Israëliërs. Onder Republikeinen is dat anders: daar heeft 82 procent nog een voorkeur voor Israël.
Voor de duidelijkheid: dat vertaalt zich niet in politieke steun aan de Palestijnen, in de VS alleen al om electorale redenen. Aan het vredesproces waagt Washington zich überhaupt niet meer – dat is vaak genoeg geprobeerd, en er valt geen eer aan te behalen. Bovendien is de prioriteit verschoven naar de oorlog in Oekraïne, en de spanningen met China.
‘Ook in Nederland zie je dat de sympathie voor Israël zich niet evenredig vertaalt naar politieke steun voor de Palestijnen’, zegt Malcontent. ‘Hun lot blijft voor veel Nederlanders toch abstract, hun leiders zijn corrupt of extremistisch. En tsja, jongeren met een machinegeweer, wat toch het beeld is dat wij te zien krijgen, vergroten ook niet direct de aaibaarheid van hun zaak.’
75 jaar geleden hoopten de grondleggers van Israël dat talloze gemeenschappen er samen zouden smelten tot één Joodse natie. In plaats daarvan is het een collectie van verschillende prioriteiten, grieven en geschiedenissen. Israël ligt niet alleen met Palestina, maar ook met zichzelf overhoop.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden