Gaf Duitsland Oekraïne al 7,4 miljard euro in directe steun? En Frankrijk maar 1,7? Daar staat de Oekraïense softwareontwikkelaar Sasha Abramova (32) even van te kijken, dinsdagmiddag bij de herdenking van de Tweede Wereldoorlog in het Berlijnse stadspark Tiergarten. En, concludeert Abramova: ‘Dan hebben we het nog niet eens over de enorme aantallen Oekraïense vluchtelingen die Duitsland heeft opgenomen. Voor het Verenigd Koninkrijk krijgen die niet eens een visum.’
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky doet dit weekend Duitsland aan, nadat hij de afgelopen maanden al langs is gekomen in Washington, Londen, Parijs, Brussel, Polen (3x), zelfs Helsinki en Den Haag. Berlijn staat kennelijk onder op de prioriteitenlijst. Logisch ook. Want die Duitsers, die liggen alleen maar dwars bij wapenleveranties aan Oekraïne. Toch?
Dat beeld klopt niet helemaal. Duitsland is inmiddels de grootste donor aan Oekraïne na de VS. Volgens de Ukraine Support Tracker (IPW) van het gezaghebbende Kiel Institute for World Economy zegde Duitsland in het eerste jaar van de Oekraïne-oorlog 14,7 miljard euro toe aan militaire, financiële en humanitaire hulp. Dat is inclusief indirecte steun, via EU-bijdragen, en anderhalf keer zoveel als het Verenigd Koninkrijk.
Maar de Duitsers kwamen langzaam op gang. Al aan het begin van de oorlog maakte de toenmalige Duitse defensieminister zich belachelijk met de belofte van vijfduizend gevechtshelmen. Beloofde wapensystemen liepen vertraging op, munitie kwam niet. De Duitse bondskanselier Olaf Scholz weigerde lang om moderne Duitse Leopard 2-gevechtstanks te sturen, terwijl een koor aan bondgenoten daarom smeekte.
Maar inmiddels weert Oekraïne zich met een enorme batterij aan geavanceerd Duits wapentuig: pantserhouwitzer artilleriesystemen, Leopard 2-tanks, vele tientallen infanteriegevechtsvoertuigen en luchtafweervoertuigen, geavanceerde raketsystemen, drones. Oekraïense burgers worden beschermd door het Patriot-luchtdoelraketsysteem, en twee hypermoderne Duitse Iris-T-luchtafweersystemen blijken zó effectief dat ze hele steden kunnen weren tegen inkomende raketten. Drie meer van deze systemen zijn onderweg, net als minstens 100 oudere Leopard 1A5-gevechtstanks – bekostigd samen met Nederland en Denemarken.
Is Duitsland daarmee volledig bijgedraaid? Dat hangt er vanaf hoe je het bekijkt, zegt de Oekraïense softwareontwikkelaar Iurii (30), die zijn achternaam niet online wil hebben, dinsdag op het bankje naast zijn collega Sasha. ‘Oké, ze zijn eindelijk in beweging gekomen. Maar volgens mij kunnen ze, gezien hun economische macht, meer doen. Hoeveel is de Duitse bijdrage gemeten naar bruto nationaal product?’
Dat is 0,4 procent, volgens het IfW. Daarmee staat Duitsland inderdaad tamelijk ver onder aan de ranglijst naar draagkracht. De drie Baltische Staten staan bovenaan, met 1,1 tot 1,4 procent van hun bnp gespendeerd aan steun voor Oekraïne. Nederland staat met 0,7 procent hoog op de ranglijst. De VS geven ‘slechts’ 0,3 procent van hun bnp, maar zonder die 71 miljard euro zou Oekraïne reddeloos verloren zijn.
Dus ja, zegt ook André Frank, de projectleider van de Ukraine Support Tracker, het idee dat Duitsland alleen maar dwarsligt, behoeft bijstelling. Van de andere kant: ‘Duitsland zette 260 miljard euro opzij om de gevolgen van de hoge gas- en stroomprijzen voor eigen burgers te beperken. Kennelijk speelt geld geen rol. Zo bezien kun je je afvragen waarom er niet meer dan 14,7 miljard euro naar Oekraïne gaat.’ Hij lacht, en zegt: ‘Maar misschien is dat ook wel heel Duits, altijd eisen dat je regering meer doet.’
Menig westerse leider zei afgelopen jaar dat Oekraïne de oorlog moet winnen. Maar de Duitse bondskanselier Scholz houdt het steevast bij ‘niet verliezen’. Het Verenigd Koninkrijk kondigde donderdag met tromgeroffel de komst van de Shadow Storm-kruisraket naar Oekraïne aan. Maar Duitsland voelt duidelijk meer ongemak dan trots bij haar wapenleveranties, zelfs als die talloze levens redden.
Het ongemak komt, natuurlijk, voort uit de historische overwegingen die nog altijd ten grondslag liggen aan het Duitse buitenland- en defensiebeleid. Duitsers kijken nu eenmaal anders naar een concept als ‘nationale trots’ dan Fransen of Britten. ‘Dat zie je ook bij humanitaire hulp’, zegt ‘Thomas’ dinsdag in Tiergarten. Hij werkt bij een Duits ministerie en wil daarom niet met zijn echte naam in de krant. ‘Duitsland geeft stilletjes miljarden, terwijl de VS elke doos voedsel van twee dollar met US AID stempelen.’
De Russische oorlog tegen Oekraïne dwong Duitsland bovendien om in korte tijd een enorme draai te maken, waarbij allerlei taboes het raam uit gingen. Berlijn leverde nooit wapens aan actieve conflicten, zag zichzelf graag als vredestichter en wil ook nu niet vooroplopen in een Europese oorlog. Zowel regering als bevolking worstelt ermee. Die overwegingen komen samen in Scholz, de verpersoonlijking van behoedzaamheid.
‘Ik vind het correct dat we wapens leveren aan Oekraïne, maar het is wel een heel grote stap’, zegt Michèle Roth (49), die lang werkte bij een vredesorganisatie. ‘Tot nu toe was onze positie altijd: met wapens verleng je een conflict alleen maar.’ De derde in het gezelschap, die werkt bij een ‘neutrale’ hulporganisatie en alleen met zijn tweede naam ‘Paul’ in de krant wil, vult aan: ‘Daarom moet de regering alles doen om óók onderhandelingen op gang te brengen. Dat gebeurt nu te weinig.’
Misschien is dat de laatste overweging van de regering: de mogelijkheid tot afdaling op de escalatieladder openhouden. Al geeft Duitsland nog zoveel miljarden wapentuig aan Oekraïne, tot voor kort gaf het daaraan minder ruchtbaarheid dan sommige bondgenoten. Ondertussen praat Scholz nog steeds met Poetin, in de hoop dat die zich tot de Duitsers wendt als hij het eindelijk tijd vindt voor onderhandelingen.
Tegen die strategie zal ook Zelensky dit weekend in Duitsland oplopen. Want bij elke vraag om een nieuwe categorie wapens, van westerse gevechtsvliegtuigen tot langeafstandsraketten, stelt Duitsland zichzelf twee vragen: wat doen onze bondgenoten, en kunnen we na deze stap nog terug?
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden