N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Verkiezingen Turkije De Turkse president Erdogan probeerde via religieus onderwijs een vrome generatie te scheppen. Dat is mislukt. Vooral goed opgeleide jongeren zien meer in Erdogans tegenkandidaat Kemal Kilicdaroglu. „We hebben vrijheid nodig.”
Miljoenen Turkse jongeren die deze zondag voor het eerst gaan stemmen, kregen de afgelopen maanden een mysterieuze brief in de bus. Op de ene kant stond in rode koeienletters ‘2023’ en een QR-code. Op de andere kant de tekst: ‘Eerste keren zijn onvergetelijk. Je eerste bioscoopbezoek, je eerste telefoon, je eerste vakantie, je eerste verkiezingen.’ Op een hoek van de enveloppe stond een grijs vlak, dat de ontvanger eraf moest krabben, net als een kraslot. En dan bleek pas wie de afzender van de brief was: ‘Je eerste stem voor de AK-partij en president Erdogan.’
Veel jongeren bekritiseerden de brief op sociale media. „Kijk nou, wat God heeft gedaan”, zegt een jonge vrouw met roze haar met daarin een grijze pluk smalend in een video. Met haar telefoon scant ze de QR-code. Die leidt naar een YouTube-video waarin Erdogan de jeugd toespreekt, en een speciale verkiezingsapp van de AKP. Erdogan belooft een boom te planten voor elke keer dat de app wordt gedownload. De jonge vrouw vindt de brief maar verspilling. „Ik ben jong en ik weet niets”, zegt ze. „Maar ik denk dat je je campagneteam moet vervangen, want ik ben niet onder de indruk.”
Jongeren vormen een cruciale kiezersgroep bij de parlements- en presidentsverkiezingen die zondag worden gehouden. De Turkse bevolking is een van de jongste van Europa: de helft van de 85 miljoen Turken is onder de dertig. Ongeveer 6 miljoen van hen mogen zondag voor het eerst stemmen – zo’n 10 procent van het electoraat. Deze kiezers waren kleuters toen Erdogan in 2003 aan de macht kwam en kennen geen andere leider dan hij. Maar velen zijn ongelukkig met zijn autoritaire koers, die heeft geleid tot politieke polarisatie, een gebrek aan werk, hoge inflatie, en vriendjespolitiek.
„Mijn studentenleven is treurig”, zegt Berk Polat, een student petroleumtechniek met halflang haar en een muts, in een café in Istanbul. „Ik had het me heel anders voorgesteld. Ze zeggen dat dit de beste tijd van je leven is. Maar eerst kwam de pandemie. En sinds de aardbeving hebben we wéér online college omdat de studentenslaapzalen ter beschikking zijn gesteld aan de slachtoffers. Bovendien is het leven door de hoge inflatie schreeuwend duur geworden. Mijn vrienden en ik hebben geen geld om in het weekend te gaan stappen. In plaats daarvan zitten we thuis met een paar biertjes.”
Polat heeft het nog relatief goed. Hij wordt financieel ondersteund door zijn ouders die in de zuidelijke stad Adana wonen en beiden een goede baan hebben. En toen hij naar Istanbul verhuisde om te studeren, kon hij bij zijn broer intrekken, die hem was voorgegaan en nu een eigen bedrijfje heeft. De meeste van zijn vrienden wonen in studentenslaapzalen omdat een huurhuis onbetaalbaar is geworden als gevolg van de huizencrisis. „Om te overleven, werken ze in het weekend in bars of koffietenten. Zelfs een maaltijd in het cafetaria op de universiteit is te duur voor ze geworden. Ze zijn wanhopig.”
Zoals veel Turkse jongeren snakt Polat naar verandering. Daarom gaat hij zondag stemmen op Kemal Kilicdaroglu, de presidentskandidaat van de oppositiealliantie. „Kilicdaroglu is een kalme, vreedzame man. Zo’n leider hebben we nodig. Want na jaren van politieke instabiliteit, toenemende repressie en polarisatie zijn we zo gespannen. Door zijn autoritaire leiderschapsstijl is Erdogan de steun van jeugd kwijtgeraakt. We houden niet van de strikte regels die hij oplegt aan de samenleving, zoals het verbieden van concerten en het controleren van sociale media. We hebben vrijheid nodig.”
Hoewel Kilicdaroglu (74) nog ouder is dan Erdogan (69), lijkt zijn boodschap meer te resoneren bij jongeren. Terwijl Erdogan zijn imago benadrukt van een sterke leider die van Turkije een grootmacht heeft gemaakt, presenteert Kilicdaroglu zich als een teamspeler die een eind zal maken aan de polarisatie en de democratie zal herstellen. In een ruim 100 miljoen keer bekeken video waarin Kilicdaroglu inging op zijn alevitische afkomst, de grootste Turkse religieuze minderheid, beloofde hij van Turkije een land te maken waarin „we niet langer praten over identiteit en verdeeldheid”. In de meeste peilingen heeft hij een kleine voorsprong. Zo’n 57 procent van de kiezers die voor het eerst naar de stembus gaan, zegt dat ze nooit op Erdogan zullen stemmen.
Veel Turkse jongeren staan heel anders in het leven dan hun ouders. Ze zijn de (klein)kinderen van de miljoenen Source: NRC