Een weiland met paardebloemen aan de Hollandschedijk in Hollandscheveld: veel Hollandser kan haast niet. Toch wil zuivelgigant Fage op deze locatie 40 duizend ton yoghurt per jaar gaan produceren volgens Grieks recept.
In 2021 tekenden de gemeente Hoogeveen en de multinational uit Athene een intentieovereenkomst voor de koop van de 15 hectare grote kavel. Daar moet na een investering van 150 miljoen euro een ‘ultramoderne en duurzame’ zuivelfabriek verrijzen. ‘Het zorgt voor een flinke economische impuls, tijdens de bouw en daarna’, zei wethouder Jan Zwiers. Met de vestiging krijgt Drenthe er naar verwachting 250 banen bij. Een ‘prachtbedrijf’ en ‘een mooie aanvulling op het zuivelcluster’, jubelde gedeputeerde Henk Brink.
Maar sinds de provincie Drenthe vorige maand een ontwerpbesluit voor de omgevingsvergunning publiceerde, klinkt er ook kritiek. Uit de ontwerpvergunning blijkt dat de Fage-fabriek per dag 2,5 miljoen liter drinkwater verbruikt, net zo veel als circa 10 duizend huishoudens. De yoghurtfabriek zou daarmee 3 procent opslokken van het totale Drentse drinkwaterverbruik (82 miljoen liter).
Over de auteur
Jurre van den Berg is regioverslaggever van de Volkskrant in het noorden van Nederland en verslaat ontwikkelingen in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe
Juist deze week luidde de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) de noodklok: ‘De kwaliteit en kwantiteit van het oppervlakte- en grondwater in Nederland staan onder druk.’ De doelen van de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) dreigen voor het jaar 2027 niet gehaald te worden omdat het water te vervuild is. Vanwege overbemesting en pesticidengebruik, maar ook door lozingen door de industrie.
Dat kan betekenen, waarschuwt de Rli, ‘dat tal van activiteiten in Nederland – zowel in de landbouw als in de rest van de economie – noodgedwongen stil komen te liggen, net zoals is gebeurd in het stikstofdossier’.
Goed nieuws, daar had Hoogeveen volgens wethouder Jan Zwiers behoefte aan. Daarom werd de rode loper uitgerold voor Fage. ‘De trots mag wel weer een boost krijgen’, zei hij onlangs tegen RTV Drenthe.
De gemeente kocht de grond waarop Fage het oog heeft laten vallen rond de millenniumwisseling. Maar van de ontwikkeling van industrieterrein Riegmeer kwam vooralsnog niets terecht. In 2016 werd er al 11 miljoen euro op afgeschreven.
Om bij te dragen aan een ‘uitnodigend vestigingsklimaat’ kocht de Drentse gemeente begin vorig jaar alvast de stikstofrechten van twee melkveebedrijven in de buurt, voor bijna 100 duizend euro. Voor de aanleg van een 8 kilometer lange persleiding voor het afvalwater van de yoghurtfabriek is al 11,8 miljoen euro uitgetrokken, mede dankzij een subsidie van bijna 6 ton van de provincie.
In Luxemburg, waar Fage de yoghurtfabriek aanvankelijk wilde bouwen, was de lokale overheid een stuk minder gastvrij. Vooral de enorme hoeveelheid water die voor de yoghurtproductie nodig is, stuitte op bezwaren. De drinkwatervoorziening zou erdoor in gevaar komen, vreesde de gemeente Bettembourg. Vanwege de weerstand ging Fage na vier jaar op zoek naar een alternatieve locatie. Zo kwamen de Grieken terecht in Drenthe.
Ook daar groeit het bewustzijn dat (schoon) water een schaars goed is. De provincie moedigt inwoners aan een regenton en een besparende douchekop aan te schaffen. En het waterschap Drents Overijsselse Delta beveelt klanten aan met keukenpapier het vet uit de koekenpan te vegen voor de afwas.
‘Wees je bewust van de dreiging dat we straks mogelijk een tekort hebben’, zei ook directeur Vivienne Frankot van het Drentse waterbedrijf WMD vorig jaar nog na weer een droge zomer. ‘Het is niet vanzelfsprekend dat er water uit de kraan komt.’
Toch is diezelfde WMD bereid dagelijks de 2,5 miljoen liter drinkwater (‘een maximale hoeveelheid’) tegen commercieel tarief aan Fage te leveren. Een aansluitplicht voor industriële ondernemingen heeft het waterbedrijf niet. ‘Maar in Hoogeveen is ruimte voor de levering van drinkwater zonder dat de waterleverantie voor de regio in gevaar komt’, aldus een woordvoerder van WMD.
Ook bij de provincie Drenthe zit er licht tussen woord en daad. ‘Op schoon en voldoende water moeten we zuinig zijn’, staat in het Regionaal Waterprogramma. Maar dat uitgangspunt is niet van toepassing op de yoghurtfabriek, blijkt uit een passage over waterbesparing in de vergunning: ‘Gezien het feit dat het drinkwater in hoofdzaak wordt gebruikt voor het produceren van voedingsmiddelen, zijn wij van mening dat het in deze situatie niet nodig is om voorschriften met betrekking tot beperking van het drinkwaterverbruik in de vergunning op te nemen.’
‘Dat vinden wij wel heel makkelijk, alsof er geen sprake is van schaarste’, reageert directeur Reinder Hoekstra van de Natuur en Milieufederatie Drenthe. De organisatie bereidt een kritische zienswijze voor. ‘Zeker als je als overheid een bedrijf zo tegemoetkomt, moet je eisen stellen over waar mogelijk water te besparen. Nu heeft Fage daartoe geen enkele prikkel.’
Het kabinet streeft landelijk naar een waterbesparingsdoel voor de industrie van 20 procent. Ook in andere provincies worden er afspraken over gemaakt. De noodzaak daartoe is onmiskenbaar, zegt Hoekstra, zeker ook in Drenthe. Uit prognoses in opdracht van het waterbedrijf blijkt dat er problemen verwacht worden tijdens zomerse piekperiodes. Dan is de vraag bij huishoudens en vanuit de landbouw groter, terwijl er door droogte minder water is.
Ondertussen lijdt kwetsbare natuur onder verdroging, bleek deze week uit alarmerende natuurdoelanalyses die de provincie Drenthe zelf liet uitvoeren. Door grondwaterwinning kunnen kwelstromen wegtrekken, legt Hoekstra uit. ‘De wateropgave in Drenthe is een groot issue aan het worden, zeker op de lange termijn.’
De Hoogeveense wethouder Zwiers voelt er niets voor om op de kritiek te reageren, laat een woordvoerder weten. De provincie ziet geen reden om meer regie te voeren op waterverbruik.
‘In algemene zin vinden we als waterschap dat iedereen goed moet nadenken over het water dat je gebruikt’, reageert het waterschap Drents Overijsselse Delta. Maar voor afwegingen over het waterverbruik van de yoghurtfabriek verwijst het waterschap naar waterbedrijf WMD en de provincie.
De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur stelt vast dat er sprake is van een ‘gebrek aan urgentiebesef’. ‘Bijna iedereen in Nederland is bekend met het klimaatvraagstuk en de stikstofproblematiek, maar van de knelpunten rond het Nederlandse oppervlakte- en grondwater is de samenleving veel minder doordrongen.’
Beleid is bovendien nog veel te vrijblijvend en gemeenten, provincies en waterschappen nemen hun verantwoordelijkheden onvoldoende. ‘Wij betwijfelen of ‘in gesprek gaan met huishoudens en bedrijven’ voldoende garantie biedt om de beoogde reductie van het drinkwatergebruik te bewerkstelligen’, stelt de Rli.
‘Water wordt de tweede blokkade’, daarvan is Johan Vollenbroek overtuigd. Zijn organisatie Mobilisation for the Environment (MOB) – die eerder het stikstofbeleid juridisch kraakte – heeft al bezwaar gemaakt tegen de vergunning voor de yoghurtfabriek, mede vanwege de kwaliteit van het te lozen water.
Het waterschap Drents Overijsselse Delta gaat 9 miljoen euro investeren in uitbreiding van de waterzuiveringsinstallatie bij Echten, om het afvalwater van de yoghurtfabriek te zuiveren. ‘Deze aanpassingen zouden pas over een aantal jaren plaatsvinden, maar zijn nu naar voren gehaald om de bedrijfsvestiging mogelijk te maken’, aldus een woordvoerder. Fage betaalt mee via onder meer een rioolheffing.
Maar zolang de zuiveringscapaciteit nog niet is uitgebreid, stelt Johan Vollenbroek, zal het afvalwater uit de fabriek niet aan de normen voldoen. Zijn milieuorganisatie is momenteel bezig een speciale eenheid voor het waterdossier op te zetten. ‘Slechts een fractie van het Nederlandse oppervlaktewater voldoet aan de norm. Ook met het grondwater is het op veel plekken beroerd gesteld. Brussel maakt niet nog eens een uitzondering voor ons. Daar gaat het kabinet flink last van krijgen.’
Aanvankelijk hoopte Fage in 2024 te kunnen beginnen met produceren in Hoogeveen. In het jongste jaarverslag is dat inmiddels bijgesteld tot 2026. En daar kwam deze week het stikstofspook bij. Uit natuurdoelanalyses blijkt dat de kwaliteit van Drentse Natura 2000-gebieden verslechtert.
De provincie staakt daarom per direct vergunningverlening door middel van ‘extern salderen’. Dat betekent dat een derde partij de stikstofruimte van bijvoorbeeld een melkveehouderij overneemt, waarbij 30 procent wordt afgeroomd. Zoals de bedoeling was voor de yoghurtfabriek. ‘Deze vergunning kan niet zonder aanpassingen definitief gemaakt worden’, aldus een woordvoerder van de provincie. ‘We zijn hierover in gesprek met de gemeente en initiatiefnemer.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Source: Volkskrant