‘Als ik een drankje wil drinken met een Nederlander, is het antwoord: ik heb een gaatje over vijf weken. Zelden is het antwoord: ja leuk, laten we dat nu doen.’ Dat zegt een expat in het rapport Denkend aan Nederland van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Volgens dit rapport uit 2019 over de Nederlandse identiteit heeft dit land een ‘agendacultuur’. De expat noemt het: een gebrek aan spontaniteit.
‘Nederlanders plannen dingen ver van tevoren en we houden ons strikt aan deze plannen: op het laatste moment afzeggen wordt niet gewaardeerd’, zegt Wendelien Van Eerde, die als universitair hoofddocent aan de Universiteit van Amsterdam onderzoek doet naar tijdmanagement. Deze planmatigheid komt volgens Van Eerde voort uit de protestantse werkethiek van veel gedaan krijgen en geen tijd verspillen.
Ook ons klimaat is debet aan ons gebrek aan spontaniteit. ‘In warmere landen waar het leven zich vooral buiten afspeelt, is vrijetijdsbesteding veel spontaner vormgegeven’, zegt Beate Völker, hoogleraar stedelijk leven en sociale netwerken aan de Universiteit Utrecht. ‘Je hoeft niet af te spreken, je komt elkaar vanzelf wel tegen. Dan ontstaan er allerlei dingen zoals samen muziek maken, eten en drinken.’
De Australische cultuurhistoricus en filosoof Roman Krznaric schrijft in zijn boek Carpe Diem dat de mens het nodig heeft om af en toe plannen en routines in de steek te laten en een meer experimentele levenswijze te omarmen. Volgens Krznaric is een leven volgens schema’s en agenda’s, zoals Nederlanders doen, heel nuttig, maar zijn we erin doorgeslagen. ‘Het varieert per persoon, maar de meeste mensen hebben orde, duidelijkheid en regelmaat nodig.’ Alleen: ‘De steeds sterker wordende cultus van efficiëntie en tijdmanagement heeft ervoor gezorgd dat we ons leven zo volplannen dat er geen ruimte meer overblijft om het zelf te ervaren’, schrijft Krznaric. ‘Ook het digitale vertier dat continu over ons wordt uitgestort, vervangt zinderende levenservaringen door afgeleid worden door je telefoon.’
Cijfers over hoe gelukkig een spontaan leven maakt zijn er niet, zegt Van Eerde. Wel tonen meerdere onderzoeken aan hoe spontaniteit een positieve invloed heeft op creativiteit op de werkvloer. ‘Ongeplande gesprekken en toevallige ontmoetingen kunnen leiden tot nieuwe ideeën, inspiratie en probleemoplossing’, aldus Van Eerde: ‘Dus, ook al kun je prima thuiswerken, het is toch goed voor je werk om je onder de mensen te begeven en naar kantoor te gaan.’
Daarnaast beïnvloedt de mate van spontaniteit ons sociale leven, zegt Völker. ‘Scholieren en studenten zijn vaak nog enigszins spontaan. Als we gaan settelen, wordt dit veel minder. Als je een partner krijgt, heb je plotseling met dubbele agenda’s en meer familieverplichtingen rekening te houden. En vrienden waaien minder snel aan bij een stel.’
Komen er kinderen bij, dan is het volgens Volker vaak helemaal gedaan met de spontaniteit. Het aantal vrienden neemt in deze fase af. ‘Afspraken met vrienden zijn vaker een op een. Dit kan ook een positief effect hebben op de verdieping van de vriendschap. Maar de kans dat iemand met een gek plan komt, neemt statistisch gezien wel af.’
Volgens Völker is deze verandering van vriendschappen iets dat we moeten accepteren. ‘Praat er open over met vrienden die zich nog in een andere fase bevinden en kijk wat er wel mogelijk is. Je kunt spontaniteit bijvoorbeeld ook een beetje plannen door wel een vast moment af te spreken, maar open te laten wat je samen gaat doen.’ Als de kinderen uit huis gaan en mensen minder gaan werken komt er meestal meer ruimte voor spontane ontmoetingen, zegt Völker. ‘We zien in onderzoek dat je verwaterde vriendschappen ook weer terug kunt halen. Schroom dus niet om contact op te nemen met oude vrienden, vaak wordt dat enorm gewaardeerd.’
Krznarics oplossing voor een gezonde dosis spontaniteit in onze volgeplande levens is bijna een contradictio in terminis: ‘Pak je agenda en plan tijd in voor spontaan leven. Houd bijvoorbeeld elke zondagmiddag van twee tot zes vrij en doe op dat moment iets waarmee je afwijkt van je gebruikelijke routine.’ Zo gebruik je de strakke structuur van een agenda tegen de planningscultuur zelf. Krznaric: ‘In een wereld van eindeloze verplichtingen is zo’n kunstmatige ingreep helaas nodig.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden