De presidentsverkiezingen van komende zondag worden de belangrijkste verkiezingen genoemd in de geschiedenis van de republiek Turkije, honderd jaar geleden gesticht door Kemal Atatürk. Dat is niet overdreven. Met de keuze tussen Recep Tayyip Erdogan en Kemal Kiliçdaroglu staat Turkije op een kruispunt. Een keuze voor Erdogan zal leiden tot meer autocratie en de verdergaande ontmanteling van de democratie. Een keuze voor Kiliçdaroglu biedt uitzicht op herstel van de democratie.
Hopelijk kiezen de Turken voor democratie. In de mondiale strijd tussen democratie en autocratie zou een overwinning van Kiliçdaroglu in het geopolitiek zo belangrijke Turkije een opsteker voor de democratie zijn. In de twintig jaar dat de AKP Turkije regeert, heeft Erdogan steeds meer macht naar zich toegetrokken. Volgens de gezaghebbende democratie-index van Freedom House is Turkije geen vrij land meer. De partij van Erdogan domineert de rechtspraak en de media, terwijl de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting werden ingeperkt met wetten die het ‘beledigen’ van Erdogan of het verspreiden van ‘valse’ informatie strafbaar stelden. De wetten werden zo vaag geformuleerd dat ze gemakkelijk gebruikt kunnen worden als instrument van de machthebbers.
Erdogan zette politieke tegenstanders gevangen, zoals de Koerdische politicus Selahattin Demirtas en de mensenrechtenactivist Osman Kavala. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens sprak uit dat ze moeten worden vrijgelaten, maar dat lapte Erdogan aan zijn laars.
Aanvankelijk was Erdogan een effectieve politicus onder wiens leiding Turkije een spectaculaire economische groei doormaakte. Maar hij liep in de val waarin zo veel ‘sterke mannen’ zijn terechtgekomen. Omringd door jaknikkers werd zijn bewind grilliger en eigenzinniger, terwijl hij op sommige punten het contact met de werkelijkheid kwijtraakte. Strijdig met elk gangbaar economisch inzicht hield hij vast aan een lage rente, terwijl de inflatie uit de hand liep.
Daarom is het hopen dat Kiliçdaroglu zegeviert, zondag of in de tweede ronde op 28 mei. Als hij wint, zal hij het niet gemakkelijk krijgen. Hij wordt gesteund door een coalitie van zes partijen die vooral bijeen wordt gehouden door een gezamenlijke afkeer van Erdogan. In deze wankele constellatie krijgt hij te maken met economische tegenwind, verergerd door het wanbeleid van Erdogan. Als Erdogan verliest, is het te hopen dat hij zijn nederlaag zal accepteren, anders dan autoritaire leiders als Trump en Bolsonaro. Waarschijnlijk zal hij hoe dan ook aanwezig blijven, als onruststokende oppositieleider die nog altijd een groot deel van het electoraat achter zich heeft.
De verkiezingen zelf zijn een belangrijke testcase voor de vraag hoeveel er over is van de Turkse democratie. Ze voldoen niet aan de criteria voor vrije en eerlijke verkiezingen, gezien de staatsbemoeienis met de media en het verkiezingsproces. Toen de AKP in 2019 de burgemeestersverkiezingen in Istanboel verloor, besloot de kiesraad dat de verkiezingen over moesten worden gedaan wegens ‘onregelmatigheden’. Ondanks deze politieke ingreep won de kandidaat van de oppositie de reprise met een nog grotere meerderheid. Dat liet zien dat de Turkse democratie, ondanks alles, niet volledig is ontmanteld.
Daarom zijn de verkiezingen van zondag zo belangrijk. Turkije kan een beslissende stap op weg naar herstel van democratie zetten.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden