Eén Russische tank reed deze week over het Rode Plein in Moskou, een ander stond roerloos tentoongesteld in de heuvels van Groesbeek. Het kon een metafoor zijn van begin en eind, maar van een einde is nog lang geen sprake. De tank heeft een verhaal dat nog elke dag verandert en zelfs als de oorlog zo dichtbij komt, lijkt wat daar gebeurt ver weg.
De tank staat wat scheef op z’n wielen, de lange loop op niks gericht, onder de rupsbanden kleeft nog steeds dor gras en modder van het slagveld. Het is moeilijk voor te stellen wat de tank daar zag, ook al staat het elke dag in de krant. Het is geschiedenis maar dan in verse, onvoltooide vorm.
De tank staat daar als het leeggepikte lijf van een strandkrab: alleen de schaal is over. Pas als je naar binnen kijkt, valt het gat op dat in de bodem is geslagen, waarschijnlijk door een HPD F2-mijn van Franse makelij. De tank is door Oekraïne buitgemaakt op 31 maart 2022, buiten het dorp Dmytrivka – de oorlog was nog jong. Het type is T-72B, een 44-tonner, maar ook dat zegt niets zolang onbekend blijft wie de slachtoffers waren, wat ermee is aangericht. Alsof dat ooit nog duidelijk wordt.
Om de tank naar Nederland te krijgen, is hij twee keer grondig gedemilitariseerd. Sindsdien is het een ‘museaal object’. Het karkas komt van het militair-historisch museum in Kyiv, vervolgens is het op een dieplader naar Berlijn gereden waar het na wat politiek en juridisch geharrewar vier dagen mocht staan. Dat de loop was gericht op de Russische ambassade, zou toeval zijn. Het was geen tentoonstelling maar een aanklacht, zei Enno Lenze, de initiatiefnemer. ‘We willen het schroot van de terroristen voor hun deur zetten.’
Nu staat de tank naast het Vrijheidsmuseum, dankzij de volharding van oud-luchtvaartofficier Gerard Boink uit Groenlo, die werkte voor de OVSE en woonde in Oekraïne. En dankzij het doorzetten van museumdirecteur Wiel Lenders, een historicus die niet bang is voor de allernieuwste geschiedenis. Hij exposeert ook gebruikte zwemvesten van migranten en leerboeken van Afghaanse oorlogskinderen. In de aanloop naar de dodenherdenking liet hij in het museum twee Syrische vluchtelingen vertellen over hun lot.
Ook in Warschau en Praag is Russisch oorlogstuig tentoongesteld en deze tank verhuist eind mei naar het Leidseplein in Amsterdam. Ernaast stond eerst een doorzeefde Oekraïense ambulance, maar die is alweer verder op tournee door het land. Dat lijkt iets nieuws van deze tijd: het slagveld exposeren. Johan Huizinga beschreef de ‘historische sensatie’ die je voelt bij voorwerpen uit het verleden, deze tank gaat verder omdat hij nog geen geschiedenis is.
Het is een statement, geen waardevrij object. De tank is hier, zegt Boink, ‘omdat ik het verschrikkelijk vind wat Oekraïne wordt aangedaan’; het moet de Nederlanders bij de les houden nu de aandacht voor de oorlog verslapt. Tegelijk is het wrak ontdekt door de andere kant: Russen en hun sympathisanten komen naar Groesbeek met rozen en anjers, met vlaggen en kindertekeningen, alsof het een grafzerk is.
Het leidde al tot opstootjes en opgewonden filmpjes voor de sociale media; één keer kwam de politie tussenbeide. Het gevolg is dat er toch maar lage hekjes om de tank zijn gezet en borden met de mededeling dat het leggen van bloemen of het plaatsen van kaarsen niet de bedoeling is. Het is geen kermis, zeggen ze bij het museum. De tank staat nog altijd geparkeerd in het nu, en dat is een andere sensatie.
Hij behoorde aan een Russische brigade uit Ulan-Ude, bij Mongolië, die 6.000 kilometer verderop in korte tijd de helft van z’n mensen en materieel verloor. Waarschijnlijk maakte hij deel uit van de kilometerslange rij tanks die oprukte naar Kyiv: een onderdeeltje van een onderdeeltje, een scherf uit het terrein.
Als je dichtbij gaat staan kun je olie ruiken, de afgebroken bouten zien. Maar hoe lang blijft een tank een tank?
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden