Maandenlang vroeg Oekraïne er tevergeefs om, maar deze week waren ze er plotseling: Storm Shadow-langeafstandsraketten, die met hun bereik van circa 250 kilometer veel verder reiken dan de Amerikaanse Himar-raketten, en uitstekend geschikt zijn om ver achter de linies Russische commandocentra en logistieke knooppunten aan te vallen. Inclusief de Zwarte Zeevloot in Sebastopol, die gebruikt wordt om Oekraïne te bestoken.
De raketten, geleverd door de Britten, vormen een cruciaal element in de wens van Oekraïne om dit jaar gebied terug te veroveren op de binnengevallen Russische troepen. Hun komst (Londen maakte niet bekend hoeveel Storm Shadow-raketten er worden gestuurd, maar er zijn in Europa ruime voorraden van) is om een aantal reden veelzeggend – ook voor de volgende stap: het sturen van F-16-gevechtsvliegtuigen.
Dat het daar ondanks Amerikaanse aarzelingen van gaat komen, zeggen Haagse en andere ingewijden, is slechts een kwestie van tijd. Premier Ruttes uitspraak tijdens Zelensky’s bezoek aan Den Haag dat er ‘hard aan gewerkt wordt’ was de duidelijkste publieke uiting ervan tot dusver.
Maar er zijn genoeg andere signalen. Met de komst van de Storm Shadow-raketten is een van de laatste barrières geslecht inzake westerse wapenleveranties aan Oekraïne. De wijze waarop het gebeurt, is interessant. De regering-Biden wilde tot nu toe geen ATACMS-raketten leveren (die een nog iets verder bereik hebben), maar Groot-Brittannië wél, liet premier Sunak drie maanden geleden al weten.
Minister van Defensie Ben Wallace zei donderdag in het Lagerhuis dat de Verenigde Staten de Britten ‘enorm’ steunen, en dat Storm Shadow-raketten nog effectiever zijn dan de ATACMS omdat ze ook ondergrondse doelen kunnen aanvallen. Dat de levering zo lang heeft geduurd, weet Wallace aan obstakels die overwonnen moesten worden: de raketten moesten geschikt worden gemaakt om te worden afgevuurd door Oekraïense Mig-jachtvliegtuigen.
Bij de F-16’s spelen soortgelijke overwegingen. Er zijn er ook meer dan genoeg voorhanden in Europa, maar het cruciale verschil is dat er Amerikaanse toestemming vereist is (contractueel) voor zowel doorlevering naar Oekraïne als voor de opleiding van piloten. Binnen de regering-Biden is het vooral de nationale veiligheidsraad, geleid door Jake Sullivan, die al maandenlang op de rem trapt.
Maar een complex van politieke en militaire factoren vergroot de druk om toch groen licht te geven voor de F-16’s. Ten eerste is er de militaire noodzaak: Oekraïne raakt snel door zijn Buk-, S300- en SAM-luchtafweerraketten uit de Sovjettijd heen, waarmee het de veel grotere en modernere Russische luchtmacht (die nog bijna intact is) op afstand hield.
Amerika en Europese bondgenoten doen er alles om aan die leemte te vullen, waarbij ze zich soms net zo inventief tonen als de Oekraïners. Een voorbeeld is het geschikt maken van Amerikaanse Sea Sparrow-raketten om afgevuurd te kunnen worden door Buk-lanceerders – een uitvinding die de Amerikanen ‘FrankenSAM’ gedoopt hebben.
Maar de vrees is dat dergelijke oplossingen niet voldoende zullen zijn. ‘De Oekraïense Migs raken op, ondanks recente Poolse en Slowaakse leveringen’, zegt hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga (Universiteit Leiden). De gemoderniseerde F-16’s zouden Oekraïne beter in staat stellen zich te verweren tegen Russische raketaanvallen én de grote Russische luchtvloot op afstand kunnen houden, zegt hij. ‘Dan heb je in elk geval kwalitatieve pariteit bereikt met de Russen.’
Behalve militaire noodzaak is er ook de politieke wil in een verrassend groot aantal Europese landen. Ook hier speelt het Verenigd Koninkrijk een voortrekkersrol, samen met landen als Denemarken en Nederland, maar ook de Franse president Macron sloot eerder het leveren van gevechtsvliegtuigen niet uit. Het voordeel van de F-16 is dat er genoeg van beschikbaar zijn en komen in Europa, en dat logistieke ondersteuning ervan te regelen valt. Hoogleraar Osinga, zelf oud-jachtvlieger, is ervan overtuigd dat ervaren Oekraïense piloten binnen drie maanden kunnen worden opgeleid om erin te vliegen.
Nederland zelf heeft momenteel nog 24 F-16’s in gebruik, tot midden volgend jaar. Daarnaast staan er zes ongebruikt in een hangar. Twaalf andere F16’s zijn in 2021 verkocht aan het Amerikaanse bedrijf Draken International. Ze zouden vorig najaar worden overgedragen, maar zijn inmiddels uit Florida teruggehaald naar België ‘voor onderhoud’ om ze luchtwaardig te houden. Volgens insiders onderhandelt Nederland al maandenlang met Draken om de toestellen toch te behouden, tot dusver tevergeefs.
Het onderstreept nog eens dat wat westerse gevechtsvliegtuigen betreft, de belangrijkste blokkade in de Verenigde Staten ligt. Maar nu de militaire urgentie toeneemt om ze te leveren én er Europese bondgenoten klaarstaan om deze last te dragen, neemt de druk op de sceptici in Washington toe (ook vanuit het Congres en de regering-Biden zelf) om levering toe te staan.
Het argument dat dit een voor Rusland onaanvaardbare escalatie zou zijn, wordt al maanden door gezaghebbende westerse militaire experts bestreden. De Britse minister Wallace noemde het sturen van langeafstandsraketten donderdag ‘een gekalibreerd en proportioneel antwoord’ op de Russische invasie en de terugkerende aanvallen op Oekraïense burgerdoelen.
De Navo-top in Vilnius, die over twee maanden wordt gehouden, zou weleens het moment kunnen worden waarop – met de gebruikelijke vertraging dus – de F-16’s op tafel komen. Oekraïne oefent, gesteund door Centraal-Europese bondgenoten, grote druk uit om daar nadere toezeggingen te krijgen over Navo-lidmaatschap. Maar dit is een splijtzwam binnen de alliantie, zeker zolang de oorlog voortduurt. Een doorbraak over F-16’s kan die bittere pil voor Oekraïne helpen verzachten.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden