Aan de grens met Mexico is de sfeer in Texas donderdagavond gespannen. Om klokslag 22.00 uur loopt de corona-noodtoestand af, en daarmee ook de grensmaatregel die migranten zonder aanziens des persoons buitenhield. Volgt een stormloop, of een storm in een glas water?
De ijle gil van een drone doorsnijdt de stilte. Vier mannen in camouflagekleding, handen op hun wapens, volgen de baan van het gevaarte door de donkere lucht. Ze staan geposteerd aan twee kanten van Door 40, een smalle grensopening in de Texaanse woestijn.
De muur steekt als een roestige kam uit het dorre landschap. Tussen de spijlen strekt Mexico zich uit. Daar ergens, in het donker, verzamelden zich afgelopen weken duizenden migranten voor precies dit moment.
Zojuist zijn de laatste minuten van Title 42 ingegaan: de beruchte regel waarmee de Verenigde Staten jarenlang asielzoekers zonder enige vorm van proces deporteerden. Niemand weet wat er nu staat te gebeuren. Een stormloop is de grote angst.
Over de auteur
Thomas Rueb is correspondent in de Verenigde Staten voor de Volkskrant. Hij woont in New York. Hij is auteur van het boek Laura H.
President Joe Biden stuurde 1.500 militairen naar de Mexicaanse grens. Steden als New York en Washington D.C., ver naar het noorden, creëerden extra opvangruimte. Hier, rond grensstad El Paso, is de noodtoestand afgekondigd. ‘We bereiden ons voor op het onbekende’, zei burgemeester Oscar Leeser deze week. ‘We weten niet wie er gaan komen.’
Onrustig ijsberen de militairen voor de poort. De drone verdwijnt uit zicht, en de nacht valt weer stil. Het is donderdagavond, 21.50 uur. Nog tien minuten te gaan.
Dit moment markeert het einde van een van de meest omstreden asielmaatregelen uit de Amerikaanse geschiedenis. President Donald Trump zag in 2020 kans een vurig verlangen te verwezenlijken: migranten deporteren zonder aanziens des persoons. Elke internationale afspraak sinds de Tweede Wereldoorlog verbiedt dat – maar de coronapandemie had alles op zijn kop gezet.
Trump blies het stof van Title 42, een obscure maatregel uit 1944 ter bescherming van de volksgezondheid. Die maakt het mogelijk om, in tijden van nood, mensen met mogelijk een besmettelijke ziekte buiten te houden. Trumps denkwijze: dat is tijdens een wereldwijde pandemie dus iederéén.
Zo geschiedde. Migranten die de VS wisten te bereiken werden, enkele uitzonderingen daargelaten, zonder asielprocedure gelijk de grens overgezet. Dat leidde tot armzalige kampementen in Mexico en hartenkreten van mensenrechtenorganisaties, Democraten en, in het bijzonder, Joe Biden.
Als kandidaat beloofde Biden een ‘eerlijk, geordend en humaan’ asielbeleid. Maar de werkelijkheid haalde hem in. Na zijn aantreden zwol migratie tot historische proporties, met 2022 als absoluut record. Vorig jaar slechtten meer dan 2,7 miljoen migranten de ruim 3.100 kilometer lange zuidgrens, afkomstig uit noodlijdende Latijns-Amerikaanse landen als Venezuela, Cuba, Haïti en Nicaragua, maar ook Afghanistan, China, Rusland, Oekraïne – aangetrokken door de belofte van een ‘humanere’ president. Maar die bleek hij niet.
Oog in oog met een nieuwe migratiecrisis, veranderde Biden bar weinig. Hij deed een halfslachtige poging om Title 42 te stoppen, maar Republikeinse grensstaten spanden een zaak aan en wonnen. Nu zijn zij het juist die het einde hebben ingeluid. Al maanden pleiten Republikeinen voor het opheffen van de medische noodtoestand vanwege de bijbehorende coronamaatregelen. Biden gaf ze hun zin. Maar met het opheffen van de noodtoestand donderdagnacht, verdampt ook de wettelijke basis voor Title 42.
Nog vijf minuten. De warme wind blaast een indringende rioolgeur uit de Rio Grande, de rivier die beide landen scheidt. Langs het grenshek patrouilleren witte terreinwagens af en aan. In hun koplampen krijgt de grensmuur een spookachtige gloed.
Volg de muur vanaf Door 40 een paar kilometer en je komt terecht in El Paso. Al jaren staat deze Texaanse grensstad symbool voor het falende Amerikaanse asielbeleid, met dagelijks honderden ontheemden die zwerven door de straten, in allerlei staten van ellende, wachtend op asiel, deportatie of een kans om onder de radar te verdwijnen. Maar op de vooravond van de storm is daar niets van te zien. Zo oogt een grensstad in paniek: brandschoon.
Hier is te zien hoezeer deze dag is voorbereid. Met de gevreesde toestroom van tienduizenden migranten, en in hun kielzog de camera’s van de wereldpers, moesten en zouden de straten leeg, met zachte of harde hand. De zachte: agenten deelden flyers uit met de mededeling dat migranten die zich zouden aangeven, niet werden gedeporteerd. De harde: kampen werden opgebroken, weigeraars gearresteerd en hun eigendommen – kledingstukken, tassen en slaapzakken – zonder pardon weggegooid.
Inwoner Linda Senchoway (64) heeft haar stad in geen jaren zo schoon gezien. En juist dat maakt haar woest. ‘Laat liggen, man,’ brult ze naar een straatveger. ‘Daar slapen mensen.’ De man in het groene vestje haalt zijn schouders op. Hij sleept een nieuwe kluwen vieze slaapzakken de stoep af en werpt die bij de rest in zijn kar. ‘Sorry, señora’, mompelt hij. ‘Opdracht.’
Voor de president stond veel op het spel deze week. Migratie is een van Bidens kwetsbaarste dossiers. De kritiek galmt even luid in zijn rechter- als linkeroor. Elke aanscherping van het beleid wordt door zijn progressieve flank ervaren als verraad. Maar wat hij ook doet, Republikeinen zullen hem altijd met migratie om de oren blijven slaan: weinig kwesties die hun witte, conservatieve achterban zo op de kast krijgen.
Biden kan niet winnen, en tegelijk maakt dat zijn keuze helder. Als onbetwiste kandidaat van het Democratische establishment, hoeft hij het in 2024 niet op te nemen tegen serieuze uitdagers binnen de partij – maar hij moet wel een Republikein verslaan. Biden heeft dus aanzienlijk meer te vrezen van rechts dan van links.
De president maakt met zijn nieuwe asielbeleid een conservatieve draai die weinigen achter hem hadden gezocht. Ondanks de hoop van de migranten die zich deze dagen verzamelen langs de grens, zal dat weinig milder zijn.
Migranten die door andere landen reizen, moeten vanaf nu onderweg asiel aanvragen. Dit geldt voor haast iedereen aan de zuidgrens: zij doorkruisten immers Mexico. Kunnen zij niet aantonen dat ze in tenminste één ander land een poging waagden, dan volgt onmiddellijke deportatie. Voor Mexicanen geldt dat niet, maar die maken weinig kans op asiel: hun land verkeert niet in oorlog of hongersnood.
Dit vormt een fundamentele breuk met het Amerikaanse asielbeleid sinds de Tweede Wereldoorlog. Nadat de VS destijds een boot vol joodse vluchtelingen terugstuurden, mocht zoiets nooit meer gebeuren. Iedereen zou in de VS op zijn minst kans maken op asiel. ‘Dit is een sombere dag voor ons land’, reageerde Jonathan Blazer van de American Civil Liberties Union op Bidens beleid.
Bidens beleid is erop gericht om migranten te ontmoedigen naar de grens te komen. Hoewel migranten onder Title 42 soms binnen minuten werden gedeporteerd, konden zij het straffeloos opnieuw proberen. Vanaf nu wordt recidive bestraft met een inreisverbod of zelfs vervolging.
Daar staat wel iets tegenover. Biden wil procedurele routes oprichten om op legale wijze asiel aan te vragen, iets wat nu volledig ontbreekt. Verspreid door Zuid-Amerika moeten daarvoor speciale centra komen. Migranten weten dan of ze kans maken op asiel vóór ze beginnen aan de hachelijke reis, en voor ze tot politieke onrust zorgen langs de grens.
Toch niet alle ellende blijkt donderdagnacht uit El Paso weggepoetst. In een steeg in het oude centrum, op een steenworp afstand van de brug naar Mexico, liggen tientallen mannen, vrouwen en jongeren op matjes en oude kleren. De straat riekt naar de urine die stroomt van onder de deuren van overvolle dixi’s.
De mensen zijn afgekomen op de Sacred Heart Church, een tot de nok toe gevuld opvangcentrum. Naar het zuiden blinken de pastelkleurige huisjes van de Mexicaanse zusterstad Juárez. Naar het noorden verrijzen de wolkenkrabbers van de Amerikaanse bankgebouwen. Deze migranten wachten in een wereld tussenbeide. Maar waarop precies?
De flyer om zich voor vrijdag nog aan te geven, hebben ze genegeerd. Zij vertrouwden er niet op dat ze, ondanks de belofte, niet alsnog werden gedeporteerd – en waagden hun kansen liever met het nieuwe beleid.
Tien uur ’s avonds. Het is zover: Title 42 is voorbij. Langs de grensmuur barst bij klokslag het gekakel los van tientallen televisieverslaggevers. Tegen felle lampen steken ze hun verhaal af, achter zich wijzend, naar de duistere opening in het hek. Maar na enkele minuten valt het alweer stil. Niemand. De stormloop blijft uit. De eerste lakmoesproef van Bidens nieuwe beleid lijkt, voor hem, goed uitgepakt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
W
Source: Volkskrant