Langs de Maas, op een dijkje met uitzicht over de groene weilanden. Elektriciteitsmasten aan de horizon. De torens van de Clauscentrale. Ik kijk om me heen, naar het natte, wuivende gras. Niets staat vast, het zijn plannen natuurlijk. Geen wantrouwen nu, je moet erin geloven.
En dan zou het zomaar kunnen dat binnen een jaar of tien hier in het Limburgse land, misschien wel op deze plek, vlakbij de oude, gasgestookte Clauscentrale, een kleine kerncentrale verrijst. Of zelfs meerdere kerncentraletjes, het weiland vol, opbloeiend zoals het fluitekruid in mei.
Ja, hoe ziet dat eruit, aan de Maas in Limburg? Ik weet het niet. Dat weet niemand. De kerncentraletjes bestaan vooralsnog alleen als prototype. Een ontwerp oogt als een sporthal met een golvend dak. Ze heten small modular reactors, kortweg SMR’s. Ze werken als een gewone kerncentrale, door het splijten van uranium. Maar verder zijn ze helemaal anders. Klein. Modulair. Ze passen op een voetbalveld.
Belangrijk: ze genieten het vertrouwen van adviseurs in Limburg. Vroeger was de bouw van kerncentrales de taak van het Rijk. Maar Limburg zit niet stil. Sinds kort heeft de provincie een coördinator kernenergie. Een alliantie kernenergie onderzoekt de mogelijkheden voor SMR’s, want die lijken haalbaar in de provincie.
Om u het gevoel mee te geven, citeer ik uit een presentatie die in april plaatsvond in het Gouvernement aan de Maas, het provinciegebouw in Maastricht. Denk: een zaal vol mannen in pakken die redelijke dingen zeggen.
SMR’s worden gebouwd in fabrieken. Geassembleerd, bijna zoals auto’s. Makkelijk. Efficiënt. Kostenbesparend. Het vervoer van het kerncentraletje naar de eindlocatie vindt plaats per vrachtwagen, maar het kan ook met de trein. Aansluiten en klaar. SMR’s zijn de ‘hoekstenen van de energie-ecosystemen van morgen’.
Op de westerse markt worden de eerste SMR’s verwacht rond 2030. Als alles meezit, komen ze daarna subiet naar Limburg. Het wordt een buyer’s market, een kopersmarkt, schreef één van de adviesbureaus die zich op dit project storten. Devies: wees er vroeg bij, dan kan Limburg de kerncentraletjes goedkoop inslaan.
Maar de ‘maturiteit van de technologie’, erkende een Belgische kernenergie-expert, dat is nog wel een obstakel. Een ambtenaar van de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming begon tegen zijn Limburgse gehoor over een Disney-propagandafilm uit 1957.
Our Friend the Atom. A Tomorrowland Adventure.
In Morgenland aan de Maas klinkt het politieke verzet zachtjes. Kritiek komt van Peter Loomans, Statenlid van de Partij voor de Dieren en docent scheikunde. Een bèta in de provinciepolitiek, waar de alfa’s soms net wat meer overheersen.
Loomans spreekt van ‘een waanzinnige discussie met teveel sciencefiction-denken’. Want wat moeten we ons voorstellen bij een modulaire reactor? Wat gebeurt er in de modules? Simpele vragen, maar geen antwoorden. De SMR’s bestaan immers nog niet echt. In Rusland en China zijn ze nog het verst, maar daarmee samenwerken ligt geopolitiek lastig.
Voorstanders herkennen dit als denken in wantrouwen. ‘Het wantrouwen over kernenergie wegnemen’ is een doelstelling van het nadenken over SMR’s in Limburg, ik verzin het niet.
Niet alleen Limburg denkt na over kernenergie. Zeeland doet mee. Noord-Brabant investeert maar liefst 850 duizend euro in onderzoek naar thoriumcentrales, ook wel gestoldzoutcentrales genoemd. Ook de gestoldzoutcentrales bevinden zich vooralsnog op de tekentafel. De woordvoerder in Noord-Brabant vertelt over de hoop op een ‘ecosysteem van onderzoek en bedrijvigheid’.
Dit is een geval van follow the money. De provincies zitten een pot met goud achterna. Het Rijk stelt namelijk 65 miljoen euro subsidie beschikbaar voor innovatie op het gebied van SMR’s. Minister Jetten (Klimaat en Energie) wil ontwikkelaars van SMR’s koppelen aan ‘de Nederlandse maakindustrie’.
Overijssel was ook bevangen, maar daar maakte een emeritus hoogleraar energie gehakt van de plannen. SMR’s lijken in Nederland pas na 2045 inzetbaar. Van een koopje is geen sprake. Dit betreft een miljardeninvestering met een onzekere afloop. Het ontbreekt in ons land aan relevante expertise, laat staan op provincieniveau.
Maar in Limburg verkennen ze ‘zonder taboes’ alle opties. De plannenmakers lonken naar de grond waar ik nu sta, bij Brachterbeek, het kleine dorp onder de rook van de Clauscentrale.
Wordt dinsdag vervolgd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden