Ja, natuurlijk zijn de Zusters Franciscanessen een inspiratiebron. Het verpleeghuis van ouderenzorgorganisatie Maria-oord is immers gevestigd in het monumentale klooster van de geloofsorde, in het centrum van het Brabantse dorp Dongen.
En ja, die zusters laten zich voorstaan op hun zorg voor anderen, op hun eenvoud, op hun drang tot dóén. ‘Die verbondenheid met elkaar en de maatschappij, die houding maakt één plus één drie’, zegt Albert Vlemmix, bestuurder van Mario-oord. ‘Maar denk nou niet dat dit ouderwets is of voorbehouden aan een religieuze gemeenschap. Dat kun je overal doen, juist ook in een modern jasje.’ En als het even kan zonder afvinklijstjes.
Over de auteur
Michiel van der Geest is de zorgverslaggever van de Volkskrant en verdiept zich in alle vormen van zorg: van ziekenhuizen tot huisartsen, van gehandicaptenzorg tot Big Pharma, van gezondheidsverschillen tot valgevaar.
Dat is precies wat ook Community Care Dongen beoogt. Een project van Maria-oord heeft als doel om ouderen met dementie zo lang mogelijk thuis te laten wonen, met intensieve hulp van familie en omgeving. Daarbij dienen zorgverleners zich vooral zo weinig mogelijk aan te trekken van alle potjes, geldstromen en wettelijke beperkingen van de verschillende takken van onze ingewikkelde zorgboom. Elke oudere krijgt een eigen ‘leefcoach’, die cliënten en hun familieleden altijd kunnen bellen, en die zelf kan bepalen én regelen wat een oudere nodig heeft. Als het even kan binnen een dag.
Community Care Dongen is één van de vijftien voorbeelden die staan in het verzamelwerk Zorgzame buurten dat woensdag aan de Tweede Kamer is aangeboden. ‘Inspirerende initiatieven die het systeem trotseren’ staat op de cover. Want, zo menen de samenstellers, onder wie Marcel Canoy, hoogleraar gezondheidseconomie en dementie aan de Vrije Universiteit, ons zorgstelsel werkt goede zorg voor mensen met dementie juist tegen.
Het zorgstelsel is immers geen communautaire geloofsorde, maar een bureaucratisch doolhof. Voorbeeld: wijkverpleging voor ouderen met dementie valt onder de Zorgverzekeringswet (ZVW), een verpleeghuis onder de Wet Langdurige Zorg (WLZ), maar een traplift of huishoudelijke hulp onder de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO). Het zijn aparte wetten met aparte geldstromen, die niet met elkaar communiceren.
Dat heeft nadelige gevolgen. Als een zorgidee geld bespaart in een verpleeghuis (WLZ-geld van het zorgkantoor), maar daarvoor een investering vraagt van de gemeente (WMO-geld), dan is de kans groot dat het niet van de grond komt. Want een gemeente, toch al vaak in geldnood, kan dat geld helemaal niet missen en ziet van de baten niets terug.
Zorgverleners en ouderen worden doorgaans helemaal tureluurs van deze zogenaamde ‘schotten’, omdat voor elke wet weer andere regels, toelatingscriteria en loketten gelden. Maar in dit Community Care-project, waar het ministerie geld in heeft gestopt, en de gemeente, het zorgkantoor en de zorgverzekeraar aan meewerken, heeft leefcoach Kim Graauwmans daar nu eens geen last van.
Als een nieuwe oudere met dementie zich meldt, gaat zij eerst vooral heel lang práten. ‘Het belangrijkste is dat ik het vertrouwen win’, zegt Graauwmans. ‘Van de cliënt en van de familie, omdat ook zij nauw betrokken moeten zijn bij de zorg, ook zij zullen taken op zich moeten nemen. De meeste gesprekken duren daarom al snel anderhalf uur. Dat is voor de verzekeraar misschien niet doelmatig, maar uiteindelijk wel effectief.’
De crux (en vertrouwen verhogend): Graauwmans mag eigenstandig vormen van zorg en hulp inschakelen, uit alle drie de zorgpotjes. Is de familie overbelast? Dan beslist ze tot de inzet van een huishoudelijke hulp (WMO)- en als die dan toch drie uur per dag aanwezig is, waarom stimuleert zij de bewoner dan niet ook meteen even tot douchen of helpt bij het eten (normaliter ZVW)? Moet er een specialist ouderengeneeskunde langskomen? Graauwmans belt zelf. Een gps-tracker handig voor als iemand gaat dwalen? Regelt ze gewoon.
Die snelheid is belangrijk, zegt Graauwmans: ‘Vooral familieleden zijn er geruster op hun moeder zelfstandig te laten wonen, als ze weten dat eventuele hulp snel is geregeld.’
Het mag weinig revolutionair klinken, in de zorg is het een aardverschuiving. In 2015 kreeg Vlemmix van toenmalig staatssecretaris Van Rijn persoonlijk de zegen om met zijn project te beginnen, pas in 2018 kon hij eindelijk beginnen. ‘Ik heb drie jaar lang vergaderend doorgebracht, zodat Kim zelfstandig kon beslissen dat er een steunbeugel in de wc moest komen. In iedere andere gemeente komt dan alsnog een ambtenaar langs voor een keukentafelgesprek en ben je zo weer zes weken verder.’
Het is typerend voor de starheid waarmee in de zorg in eigen hokjes wordt gedacht, zegt hoogleraar Canoy. ‘Mensen vinden verandering erg ingewikkeld. Zo zijn er medewerkers die hun eigen terrein bewaken en niet willen meebewegen, maar ook zorgmedewerkers die op een andere manier zijn opgeleid en nu door rouwcurves heen moeten. Toch kunnen zij niet achterblijven, it’s the only show in town.’
Dat gaat uiteindelijk publiek zorggeld schelen, zo laten de eerste resultaten uit Dongen zien. En dat is nog afgezien van tevreden cliënten en het laagste verzuimpercentage in de ouderenzorg van heel Nederland. Door de intensieve begeleiding duurde het gemiddeld acht maanden langer voordat een oudere naar het verpleeghuis ging. Dat scheelt al gauw 50 duizend euro aan WLZ-geld. De gemiddelde WMO-kosten en ZVW-kosten gingen juist omhoog, met respectievelijk 5.000 en 6.400 euro.
Voor dit project sprong het ministerie bij, maar nu wordt het tijd de wet op zo’n manier aan te passen dat dit soort projecten ook fundamenteel mogelijk zijn, zegt Vlemmix. ‘We moeten dit op grotere schaal gaan proberen. Er is geen tijd om af te wachten, we lopen tegen de grenzen van ons systeem aan.’
Dat is Canoy helemaal met hem eens. ‘Het kabinet heeft op dit terrein een vrij eenvoudige taak. Het hoeft alleen maar te zeggen: we ruimen de blokkades voor deze manier van werken morgen nog op, en we voeren het meteen in. Hoe vaak krijg je nou een win-winsituatie op je bureau?’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden