N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Jeremy Daum | kenner Chinees recht Een vergaande nieuwe anti-spionagewet moedigt paranoia aan in de Chinese samenleving, zegt onderzoeker Jeremy Daum. „Nu wordt de hele maatschappij gemobiliseerd.”
Wat kunnen bedrijven, onderzoekers en journalisten in China nog aan informatie vergaren zonder beschuldigd te worden van spionage?
China heeft onlangs een herziene anti-spionagewet aangenomen die de definitie van spionage nog verder oprekt. Spionage heeft niet alleen meer betrekking op staatsgeheimen, maar ook op alle „documenten, data, materialen of objecten die betrekking hebben op nationale veiligheid en belangen”.
Tegelijkertijd is het Chinese staatsveiligheidsapparaat begonnen met het uitkammen van de informatie die adviesbureaus in China doorspelen aan buitenlandse partijen. Zo deden de autoriteiten recent invallen bij kantoren van consultancybedrijf Capvision. Bij de Amerikaanse branchegenoot Bain werden medewerkers ondervraagd, bij het eveneens Amerikaanse Mintz hielden ze vijf plaatselijke personeelsleden aan.
Het leidde tot beschuldigingen van spionage die breed worden uitgemeten in de Chinese staatsmedia. De boodschap is duidelijk: contact met buitenlandse personen en instellingen is riskant, want het kunnen zomaar spionnen blijken.
Jeremy Daum, specialist op het gebied van Chinees recht en verbonden aan het Paul Tsai China Centre van de Amerikaanse Yale-universiteit, houdt zich al jaren bezig met Chinese wetgeving. Hij schrijft een blog waarop hij Chinese wetsteksten vertaalt en becommentarieert.
Hoe belangrijk is nationale veiligheid voor China?
„De overheid is ervan overtuigd dat de zorgen om de nationale veiligheid reëel zijn, niet slechts hypothetisch. Ze zien actieve bedreigingen van binnen en buiten China. Vergeet niet dat ze nationale veiligheid ook heel breed definiëren. Ook religieus separatisme en het pleiten voor de onafhankelijkheid van Taiwan vallen er bijvoorbeeld onder. Dat wil deze wet allemaal adresseren. Er is heel duidelijk gemaakt dat al het andere minder belangrijk is. Een zogeheten holistische visie op nationale veiligheid maakt inmiddels onderdeel uit van de officiële leer van Xi Jinping.”
Voelt de Communistische Partij van China zich dan zo bedreigd?
„Als je op de Noordpool staat, dan leidt elke stap naar het zuiden. Ik bedoel: als je de alleenheerschappij hebt, dan kan je met elke stap die je neemt aan macht verliezen. Je staat immers op een plek waar je macht al vrijwel absoluut is. Dat geldt voor de partij, en misschien ook voor president Xi zelf.”
Geeft de herziene anti-spionagewet China nu meer ruimte om mensen op te pakken?
„Kijk, je kon iemand altijd al op de meest onwaarschijnlijke gronden beschuldigen van het delen van staatsgeheimen. Het gaat erom of er een wil is om iemand te vervolgen, niet om de wettelijke basis. Wereldwijd spelen nationale veiligheidsoverwegingen een steeds grotere rol, ook buiten China. Maar China werkt als staat op basis van controle. De staat heeft dan ook al lang genoeg middelen om zulke dingen aan te pakken. Nu er meer bezorgdheid is over nationale veiligheid in de VS, en met iets meer reden ook in Europa omdat daar een oorlog gaande is, is het alleen maar logisch dat China nu zijn middelen ook gaat inzetten.
Die middelen zijn behoorlijk bruut, en naar mijn idee helaas ook tegengesteld aan veel van het werk op het gebied van wetgeving dat China verder heeft gedaan. Over het algemeen heeft het geprobeerd om een betrouwbaar rechtsstelsel op te bouwen. De overheid heeft er veel belang bij dat mensen bij gewone rechtszaken op rechtbanken kunnen vertrouwen om hun zaken op te lossen. Maar als het gaat over bedreigingen van de centrale overheid en de heerschappij van de partij, dan stappen ze daarbuiten en dan zijn ze bereid om alle regels die ze hebben gemaakt om te buigen.”
Wat is de reikwijdte van de wet dan precies?
„Als je deze wet toepast op alles wat ze beslaat, dan zou je elke burger moeten arresteren. Maar daar is de wet niet voor bedoeld. Wel om volledig de ruimte te bieden aan mensen die gezien worden als experts om de dreiging te identificeren. Het is niet zozeer zo dat de wet gaten dicht of dingen moeilijker maakt. Het is veel meer een teken des tijds. De algehele sfeer slechter is Source: NRC