Met Silvia Lenaerts krijgt de Technische Universiteit Eindhoven voor het eerst in haar geschiedenis een vrouwelijke rector. Wie is deze uit Antwerpen afkomstige wetenschapper?
Het leek wel of ze in ieder vergaderzaaltje zat dat rector Herman van Goethem van de Universiteit Antwerpen de afgelopen jaren instapte. Of het nu om een samenkomst van een onderwijscommissie ging, om een overleg voor een onderzoeksfonds of een met een raad van bestuur, steeds was zijn vicerector Silvia Lenaerts (1966) daar. ‘Ze is een soort pop-up die overal opduikt’, aldus Van Goethem.
Donderdag krijgt Lenaerts 80 kilometer verderop zelf de rectorsketen omgehangen. Hoewel Van Goethem het jammer vindt ‘zo’n waardevolle kracht’ te moeten laten gaan, begrijpt hij goed dat de Technische Universiteit Eindhoven de leiding in haar handen legt. Ze heeft een groot netwerk, beweegt zich gemakkelijk tussen verschillende wetenschappelijke disciplines en wil altijd samenwerken, zegt Van Goethem. ‘Dat zijn eigenschappen die je ook als rector nodig hebt.’
Over de auteur
Pepijn de Lange is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
De TU Eindhoven heeft nog een reden om blij te zijn met de nieuwe rector: ze is een vrouw. Van oudsher staat de campus vol techneuten te boek als mannenbolwerk, maar begin deze eeuw besloot het universiteitsbestuur dat dat anders moest. Eerst probeerde de universiteit meer vrouwelijk onderzoekstalent naar Eindhoven te halen. De laatste jaren stelt ze sommige vacatures enkel voor vrouwen open. Inmiddels is het percentage vrouwen onder het wetenschappelijk personeel en de studenten ongeveer 28 procent.
Voor de opvolging van de huidige rector Frank Baaijens was de universiteit niet specifiek op zoek naar een vrouw, laat een woordvoerder weten. Dat na veertien mannen nu een vrouw de functie gaat bekleden, is volgens hem mooi meegenomen. Bovendien levert het Eindhoven een primeur op: de stad heeft vanaf donderdag de eerste technische universiteit in Nederland met een vrouwelijke baas.
Lenaerts kijkt na vier decennia in de bètawereld niet meer op van zo’n primeur. ‘Gedurende mijn carrière ben ik vaak de eerste of enige vrouw geweest’, zegt ze in een interview op de website van de universiteit. Wel houdt ze er ‘een beetje een dubbel gevoel’ aan over. Aan de ene kant is het ‘heel fijn en ongelofelijk’, zegt ze. Maar het is ook ‘wel straf’ dat de functie nu pas een vrouw te beurt valt.
Wie die carrière van Lenaerts volgt, ziet een zigzaggend pad tussen de academische wereld en het bedrijfsleven. In de jaren tachtig en negentig studeerde en promoveerde ze in de scheikunde, waarna ze enkele jaren in de luchtzuiveringsindustrie werkte. Deze eeuw maakte ze de overstap naar de Universiteit Antwerpen. De laatste jaren zette ze zich als vicerector valorisatie en ontwikkeling in om ondernemers en onderzoekers in Antwerpen met elkaar in contact te brengen: een samenwerking waar de maatschappij van moet profiteren.
Een voorbeeld van wat Lenaerts tot stand heeft weten te brengen, is de Antwerpse onderzoeksgroep die ze in 2007 opzette. Inmiddels werken er zo’n vijftig onderzoekers, afkomstig van verschillende faculteiten. ‘Dat scheikundige en een gevoel voor technologie heeft altijd in Silvia’s natuur gezeten’, zegt universitair docent Sammy Verbruggen aan de Universiteit Antwerpen, die al veertien jaar met Lenaerts samenwerkt. ‘Daarnaast heeft ze de gave om de juiste eigenschappen in mensen tot uiting te laten komen.’
Haar werk mag dan belangrijk voor haar zijn, Lenaerts zet er zeker niet alles voor opzij. Haar vijf kinderen – de jongste is 15 jaar – komen op de eerste plaats. ‘Het lijkt tegenstrijdig’, zegt ze op de website van de TU Eindhoven, ‘maar het hebben van kinderen naast een drukke baan geeft mij rust.’ Daarnaast is ze een fervent hardloper: om te oefenen voor de marathons die ze ieder jaar loopt, rent ze in het weekend vaak zo’n 60 kilometer.
De grootste uitdaging in Eindhoven ligt voor Lenaerts in de groei die de universiteit voor ogen heeft. Momenteel kent de campus aan de rivier de Dommel een kleine 13 duizend studenten. Met een samenleving die staat te springen om meer ingenieurs, moet dat studentenaantal over ruim tien jaar op 21 duizend liggen. Ondertussen klopt de reus in de regio, ASML, op de deur van de universiteit om de samenwerking verder uit te breiden.
Die groeiopdracht zal Lenaerts niet afschrikken, denkt de Antwerpse rector Van Goethem. Hij hoopt dat zijn voormalige vicerector niet te hard van stapel loopt. ‘Snel schakelen is een groot voordeel’, zegt hij, ‘maar als je te vlug spurt, kun je soms niet alle putten in de weg zien zitten.’
Als Lenaerts met die groei de man-vrouwverhouding op de universiteit meer in balans weet te brengen, slaat ze twee vliegen in één klap. Volgens Van Goethem is die opdracht aan Lenaerts als ‘geëmancipeerde, zelfstandige vrouw’ wel besteed: ook in Antwerpen hield zij de genderbalans in de gaten. Zich excuserend voor de formulering besluit hij: ‘Ze staat absoluut haar mannetje.’
Tussen de 175 studenten die in 1957 de eerste lichting aan de TU Eindhoven (dan nog Technische Hogeschool) vormen, zit één vrouw: Henny van der Leeden. Bij de opening van de universiteit krijgt zij van koningin Juliana een hand.
De eerste vrouw die in Eindhoven promoveert, volgt in 1967. Met een scheikundig proefschrift wordt Wil Visscher de eerste vrouwelijke doctor aan de universiteit.
Op de eerste vrouwelijke hoogleraar moet de universiteit nog negen jaar wachten. Vanaf 1976 bekleedt Helga Fassbinder een leerstoel als hoogleraar stadsvernieuwing.
Source: Volkskrant