Na zijn aftreden in mei vorig jaar zei Frans van Houten de pijn van de teloorgang van Philips door het apneuschandaal te voelen. Hij vond dat hij die pijn persoonlijk best mocht verzachten door de bonus van 1,8 miljoen euro alsnog op te eisen, hoewel hij allang multimiljonair was en zijn medebestuurders er wel van afzagen.
Van Houten moet volkomen emotieloos zijn als hij de afgelopen nachten niet slecht heeft geslapen. Een bankrekening van zeven cijfers zal zijn gemoedsrust niet hebben kunnen sussen. Hij moet zich de paria van Eindhoven voelen, omdat door de aandeelhouders geen decharge is verleend over zijn laatste jaar als Philips-topman. Het is een gele, in dit geval zelfs rode, kaart die zelden wordt getoond – zo’n één keer per jaar.
In 1990 overkwam het de top van rederij Nedlloyd toen het management zich had verslikt in overnames. In 2004 gebeurde het bij Shell na een boekhoudschandaal waarbij olievoorraden waren overgewaardeerd, en in 2019 bij ING na de witwasaffaire die de bank 775 miljoen euro kostte.
Decharge is belangrijk voor bestuurders. Zij kunnen intern niet meer aansprakelijk worden gesteld voor falen, onbehoorlijk bestuur en zelfs het bewust of opzettelijk benadelen van het bedrijf. Het verlenen van decharge kan zo ver gaan dat een ceo bij wijze van spreken zijn cfo met de voorzittershamer kan neerslaan zonder dat hij of zij zich er intern hoeft te verantwoorden.
De Hoge Raad oordeelde in 1989 in het zogenoemde Ellem-arrest dat een directeur zelfs door decharge was gevrijwaard van aansprakelijkheid voor het flessen van het bedrijf. Louis de Bruin in Zevenaar had als bestuurder van zijn eigen Ellem Beheer bv twee miljoen gulden weggesluisd naar een Zwitserse bankrekening. Van de 35 aandelen had hij er 34, het resterende zat bij zijn vrouw, die ervan wist, net als de notaris die verslag opmaakte van de jaarlijkse plichtpleging rond de keukentafel, die formeel algemene aandeelhoudersvergadering heette. Nadat De Bruin zijn bv had verkocht, bleek de vennootschap geen enkel verhaalsrecht te hebben omdat hij zichzelf volgens de documenten decharge had verleend.
Decharge is meer dan een schouderklopje voor het zittende management en de commissarissen. Het lijkt bijna op een soort katholieke biecht waarbij alle zonden worden vergeven in ruil voor het bidden van drie onzevaders en vijf weesgegroetjes.
Gelukkig blijft de aansprakelijkheid vanwege wanbeleid of andere onregelmatigheden tegenover buitenstaanders – het openbaar ministerie, de VEB en de vakbonden – wel bestaan. Hiervoor geldt echter wel een strikt criterium: de vennootschap moet schade hebben geleden en hiervan moet aan de bestuurder of commissaris een ernstig verwijt kunnen worden gemaakt. Dat is zo moeilijk te bewijzen dat bestuurders vrijwel altijd vrijuit gaan.
Als Philips slim was geweest en slechte publiciteit had willen voorkomen, had het agendapunt kunnen worden ingetrokken. In 2002 en 2003 voelden de commissarissen van Ahold nattigheid nadat voormalige bestuurders met de boekhouding hadden gefraudeerd en werd de decharge niet geagendeerd.
Nu moet Philips op de blaren zitten en ligt Frans van Houten te woelen in zijn rijkeluisbed.
Source: Volkskrant