Het klinkt haast moedeloos. ‘Sinds vorige zomer voeren we steeds hetzelfde debat met de staatssecretaris’, verzucht PvdA-Kamerlid Kati Piri. Aan de orde in de Tweede Kamer is woensdagochtend opnieuw de vraag hoe Eric van der Burg (Asiel en Migratie, VVD) gaat voorkomen dat deze zomer weer asielzoekers in het gras moeten slapen.
Het eerlijke antwoord is: hij weet het nog niet. Aan de burgemeester van de gemeente Westerwolde, waar Ter Apel onder valt, heeft hij beloofd dat de taferelen van vorig jaar zich niet zullen herhalen. Mocht het aanmeldcentrum in Ter Apel zijn capaciteit van 2.000 plekken dreigen te overschrijden, dan zullen asielzoekers naar elders worden overgebracht.
Vorig jaar was dat, na veel soebatten, een inmiddels afgebroken tijdelijke opvang in Zoutkamp. Op dit moment zijn dat 500 plekken in een evenementenhal in Breda. Maar die zijn er voor zes weken en worden na 23 mei mogelijk opgeheven. Van Burg verwacht zich tot half juni te kunnen redden. ‘Daarna kom ik plekken tekort. We zijn verder dan vorig jaar, want toen verbleven op 10 mei de eerste mensen buiten. Maar heel veel verder zijn we niet.’
Dus klinkt in het debat de vraag in vele varianten: wat gaat de staatssecretaris doen? Zeker nu Van der Burg op 28 april nieuwe prognoses naar de Tweede Kamer stuurde. Dit jaar verwacht hij minstens 70 duizend asielzoekers, zo’n 20 duizend meer dan vorig jaar. En dat terwijl slechts grofweg de helft van de 342 gemeenten iets aan opvang doet en de Spreidingswet, die een eerlijke verdeling van asielzoekers over Nederland moet regelen, op zijn vroegst op 1 januari 2024 ingaat.
Het linkerdeel van de Tweede Kamer bevraagt de staatssecretaris uit bezorgdheid over de kwaliteit van de opvang en vindt de oplossingen van rechts (grenzen sluiten, asielstop) niet passen in een democratische rechtsstaat. Het rechterdeel van de Kamer vraagt aan Van der Burg of hij niet ziet dat de verzorgingsstaat ‘bezwijkt’ onder de druk van de hoge instroom. ‘Onze publieke infrastructuur kan dit niet aan’, zegt PVV-Kamerlid Gidi Markuszower. Het is de spreekwoordelijke dialoog van doven.
Ergens in het midden van de twee denkrichtingen moet de coalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie zich staande houden. De oplossing zou Europees moeten zijn, daar vinden de vier regeringspartijen elkaar. Maar het ontbreekt nog altijd aan Europese solidariteit. Het CDA bepleit een terugkeer naar de situatie van voor de Vreemdelingenwet van 2000. Die maakte onderscheid tussen ‘echte’ vluchtelingen en mensen die tijdelijk bescherming kregen. Deze ‘subsidiair beschermden’ konden geen aanspraak maken op gezinshereniging. Maar dat vergt een tijdrovende wetswijziging.
Zo blijft de problematiek taai. ‘U werkt hard, maar zonder resultaat’, houdt JA21-Kamerlid Joost Eerdmans de staatssecretaris voor. ChristenUnie-Kamerlid Don Ceder stelt nog een keer aan de orde dat de flessenhals in Ter Apel een politieke keuze is. Het is de enige plek waar iemand die in Nederland is aangekomen asiel kan aanvragen. Maar het openen van een tweede locatie is nog altijd niet gelukt.
Voor de kwaliteit van de opvang ziet Van der Burg nog wel een mogelijke oplossing. Nu is het door zogenoemde ‘doelgroepbeperking’ zo dat veel gemeenten (crisis)noodopvang beschikbaar stellen voor gezinnen, vrouwen en kinderen. Alleenstaande mannen willen zij niet. Dus komen die in de kwalitatief betere asielzoekerscentra, terwijl juist de meer kwetsbare mensen het moeten doen met de sport- en evenementenhallen. ‘Een bizarre situatie’, zegt Van der Burg. Maar ook hier geldt: hij is verantwoordelijk, maar heeft de gemeenten nodig om beleid te kunnen maken.
Het debat eindigt zoals het al tijden gaat. Na vier uur zijn nog veel vragen van de Kamer door tijdgebrek blijven liggen. Daarop komt later een schriftelijke beantwoording. Niet dat die veel zal opleveren. ‘We leven in een gebroken wereld’, concludeert Ceder somber.
Tijdens het Kamerdebat over asiel sprak Van der Burg woensdag ook over het nieuws rond de bed-, bad-, broodvoorzieningen voor uitgeprocedeerde asielzoekers. Die werden onder Rutte II omgezet in een proef met Landelijke Vreemdelingen Voorzieningen (LVV’s) in vijf gemeenten. In het coalitieakkoord van Rutte IV is vastgelegd dat de voorzieningen ‘een landelijk dekkend netwerk’ zullen worden.
Maar maandagavond meldde de Volkskrant dat financiering van de LVV’s vanaf januari 2024 ontbreekt. Volgens Van der Burg was ook in 2023 de financiering incidenteel en heeft het kabinet onlangs besloten die in de Voorjaarsnota niet structureel te maken. Dat betekent dat hij zo’n 30 miljoen euro binnen zijn eigen asielbegroting moet vinden. Hoe, dat weet hij nog niet.
‘Ik heb dat eind vorige week aan de landelijk coördinator bij de Vereniging Nederlandse Gemeenten gemeld’, zei Van der Burg. Dat is de Amsterdamse wethouder Rutger Groot Wassink (GroenLinks). ‘We hebben een afspraak gemaakt om hierover te praten, maar hij zei erbij: ik ga wel de publiciteit zoeken.’
Omdat dinsdag het beeld ontstond dat Van der Burg van de LVV’s afwilde, D66 en CU daarover hun verbazing uitspraken en zich beriepen op het coalitieakkoord, vroeg D66-fractieleider Jan Paternotte om een gesprek. ‘Er is onrust in mijn club’, liet Paternotte weten. Daarop stuurde Van der Burg dinsdagavond een geruststellend briefje naar de Tweede Kamer. ‘Het coalitieakkoord is voor mij heilig’, zei hij in het debat.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden