Pal tegenover de Diemerbrug, op de hoek van het Centrumeiland van de Amsterdamse nieuwbouwwijk IJburg, staat Juf Nienke: een kloek zwart houten appartementengebouw met grote ramen en een pronte kopgevel. De naam verwijst naar de bewoners voor wie dit complex met 61 huurwoningen grotendeels is bedoeld: onderwijzers, maar ook politieagenten en verpleegkundigen. Werknemers met essentiële beroepen, om wie men in Amsterdam zit te springen, maar die het moeilijk hebben op de woningmarkt. Met een middeninkomen van 3.500 tot 7.000 euro bruto komt een docent niet in aanmerking voor een sociale huurwoning, noch voor een hypotheek. Dus blijft de vrijehuursector over, die met dit salaris onbetaalbaar is. Zo worden zij langzamerhand de stad uit ‘geduwd’. Bij Juf Nienke krijgen zij voorrang.
Het project komt voort uit de ontwikkelprijsvraag die de gemeente in 2018 uitschreef. Het doel: op deze hoeklocatie een markant en duurzaam woongebouw realiseren met de helft middenhuur en de helft vrijehuurwoningen met een parkeergarage en op de begane grond commerciële ruimte.
Over de auteur
Kirsten Hannema is architectuurrecensent van de Volkskrant. Zij schrijft sinds 2007 over architectuur, stedenbouw en landschapsontwerp.
De Amsterdamse architectenbureaus Rau en Search wonnen met hun ontwerp voor een circulair, energiepositief gebouw dat de biodiversiteit moet versterken. Met ontwikkelaar BuildingForLife hadden ze het idee om met houten modules een 15 meter hoog gebouw te maken. Dat bestaat uit een mix van middenhuurstudio’s (één module, 48 m2), vrije huurappartementen (twee geschakelde modulen) en eengezinswoningen (drie gestapelde modulen), rond een gezamenlijke binnentuin. Boven op het gebouw – met een dak vol zonnepanelen – is een module ingericht als vleermuizenhuis.
Juf Nienke barst van de goede bedoelingen, maar wat komt daar in de praktijk van terecht?
Van de dertig middenhuurwoningen zijn er vijftien verhuurd aan leraren, vertelt Juul van Dooren van projectontwikkelaar Dokvast. Een van hen is docent Anne Westerlaken, die woont in een tweekamerappartement op de zesde verdieping. Ze vindt het ‘heel fijn om in een duurzaam pand te wonen’. ‘Het uitzicht is super’, wijst ze op het water en het eiland Pampus in de verte. ‘En het is nog enigszins betaalbaar, al is 1.200 euro per maand inclusief energie en servicekosten alsnog een flinke hap uit mijn inkomen.’
Een onderbuurman, die als freelance docent werkt en met zijn partner een driekamerappartement van 90 m2 huurt voor 1.800 euro per maand, is minder tevreden. ‘Het ontwerp is prachtig, maar het proces naar de oplevering verliep niet soepel.’ Zo besloot de ontwikkelaar halverwege om het project door te verkopen aan Dokvast. Ontzettend jammer, vindt architect Bjarne Mastenbroek van Search. ‘Met de verkoop wordt een som geld verdiend die niet in de woningen is geïnvesteerd.’ De bouw liep vervolgens vertraging op, mede doordat de bouwer weinig tot geen ervaring had met gestapelde houten modulen.
De architecten werken al langer met hout, dat zij beschouwen als hét alternatief voor vervuilend beton. Rau realiseerde in 2019 het met kruislaaghout geconstrueerde Triodos-kantoor in Driebergen-Rijsenburg, Search bouwde basisscholen en een hotel met houten modulen. Het voordeel van dit systeem is dat je er snel en efficiënt mee kunt bouwen; de modulen worden in de fabriek gemaakt, per vrachtwagen naar de bouwplaats gereden en daar met een hijskraan geplaatst. De modulen kun je later demonteren en hergebruiken.
Nadeel is dat de ‘containers’ er doorgaans weinig aantrekkelijk uitzien. ‘Met dit project willen we laten zien dat modulebouw ook architectonische expressie kan hebben’, zegt Mastenbroek. Hij wijst op de kopgevel met de hoofdentree, waarboven de modulen in diepte verspringen, wat een pixelachtig beeld geeft.
De ontwerpers hebben veel aandacht besteed aan buitenruimten. Alle appartementen beschikken over een Frans balkon of loggia, en de galerijen zijn extra breed ontworpen zodat je er een stoel of bloempot kunt neerzetten. De gezinswoningen hebben een voordeur met trapje aan de smalle zijstraat en een terras aan de tuin. Tussen het duingras en de jonge bomen staan picknicktafels, langs de houten veranda’s vindt klimop zijn weg omhoog.
‘Ik vind het gebouw rustgevend, vooral de binnenplaats voelt zen’, zegt bewoner Pancho, die net de voordeur uit stapt op weg naar zijn werk; hij zit ‘in de mode’. ‘De locatie is wat afgelegen maar in tien minuten ben je in de stad, en je zit zo op het strand.’ De huur van 1.200 euro vindt hij ‘oké voor Amsterdam’.
De vraag rijst evenwel wie in de toekomst zicht houdt op de verhuur. Bij de hoofdentree staat een jongeman bij een berg gloednieuwe matrassen, die hij met de lift naar boven brengt. Nee, hij woont hier niet, antwoordt hij desgevraagd in het Engels: ‘I work for a landlord.’ Deze ‘huisbaas’ heeft, zo legt hij uit, acht appartementen die hij met bedden erin gaat verhuren. Het lijkt erop dat iemand – binnen de regels, waarbij een appartement aan twee huurders mag worden verhuurd – iets heeft verzonnen om geld aan Juf Nienke te verdienen. Mastenbroek, onthutst: ‘Ik vind dit echt niet kunnen.’
Het maakt duidelijk dat je met architectuur het woonsysteem niet zomaar verandert. Mastenbroek: ‘Wat ik kan bijdragen aan de stad, is een goed gebouw maken, dat hier hopelijk nog honderd jaar staat.’
De naam ‘Juf Nienke’ staat voor de beoogde bewoners van dit woongebouw: leraren (al behoren ook agenten en verpleegkundigen tot de doelgroep). In het gebouw woont geen Nienke, wel een juf Ilse; bij de opening op 19 april overhandigde de Amsterdamse wethouder Reinier van Dantzig (Woningbouw, Grond en Ontwikkeling, Ruimtelijke Ordening) aan haar de sleutel van het gebouw.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden