Na drie jaar komt op 11 mei een eind aan een van Amerika’s strengste migratieregels ooit: wie illegaal binnenkwam kon direct worden uitgezet. Maar in de Mexicaanse grensstad Matamoros vrezen de duizenden gestrande migranten dat de nieuwe regels straks nóg strikter zijn. Dus steken ze massaal de rivier over.
Het land van mogelijkheden begint daar verderop, op de met afval bezaaide oever aan de overkant van de stinkende rivier. Aan deze kant van de Rio Bravo is het nog Mexico, maar de Colombiaanse Cristian Negrete (32) hoeft slechts enkele tientallen meters te zwemmen en hij is waar hij zijn wil: de Verenigde Staten van Amerika.
Drie weken geleden vertrok hij met zijn vrouw, broer en schoonzus uit de Colombiaanse stad Medellín. Ze hadden haast, ze liepen urenlang, soms dagen, namen altijd de eerstvolgende bus, sliepen korte nachten in busstations en parken, staken landsgrenzen over in het holst van de nacht. Ze doorkruisten zo snel als ze konden een half continent. Als ze maar vóór 11 mei de Verenigde Staten zouden bereiken.
Want aan het einde van die dag verloopt ‘Titel 42’, een van Amerika’s meest omstreden en strengste migratieregels ooit, een kurk die al ruim drie jaar op een gistende fles zit. De pandemie bood de toenmalige president Donald Trump uitkomst. In maart 2020 sloot hij de zuidgrens met een afgestofte wet uit 1944: elke arriverende migrant gold als risico voor de volksgezondheid en kon zonder verdere omhaal worden uitgezet, terug naar Mexico.
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad. Eerder werkte hij op de economische en politieke redactie van de krant.
Hoewel Democraat Joe Biden, die in 2021 zijn intrek nam in het Witte Huis, beloofde een humaner migratiebeleid te voeren, hield de maatregel tot nog toe stand. Met de recordaantallen migranten die zich sinds zijn aantreden meldden bij de zuidgrens, kwam ook hem de wet eigenlijk wel goed uit, al beweerde hij ervan af te willen. Sinds de inwerkingtreding van Titel 42, drie jaar geleden, zetten de VS 2,5 miljoen mensen uit (deels migranten die de oversteek meermaals waagden); het gros van de uitzettingen vond plaats onder president Biden.
Maar nu is het echt zover. De pandemie is voorbij, zo stelde de Wereldgezondheidsorganisatie vorige week. Titel 42, een tijdelijke maatregel, valt niet meer juridisch noch provisorisch te rekken. De kurk moet donderdag om middernacht van de fles, al weet niemand precies wat er dan gebeurt.
Een paar dagen geleden arriveerde Negrete, een magere man met een stoppelbaard, gekleed in een sportshirt en joggingbroek, hier in de grensstad Matamoros. Die wordt door de rivier gescheiden van het Texaanse Brownsville. Hij wilde 11 mei niet afwachten. ‘Ze zeggen dat er daarna nóg strengere regels komen.’ Dus stoppen hij en zijn reisgenoten deze middag hun weinige bezittingen in een zwarte vuilniszak, de waardevolste eigendommen gaan in dubbel plastic: documenten en telefoon. De jonge Colombianen nemen elkaar bij de hand, sluiten de ogen en richten zich tot God – Hij kreeg ze immers al veilig tot aan de grens.
Het viertal kwam op tijd aan en zou een nacht op adem kunnen komen aan deze kant van de Rio Bravo. Maar het bleek een weinig aantrekkelijke optie. Op de groene strook langs de rivier is onder Titel 42 op steenworp afstand van de officiële grensbrug een langgerekt kamp ontstaan. In tentjes en haastig gebouwde hutten leven duizenden migranten in grote armoede. Met het einde van de maatregel in zicht arriveerden in recente weken dagelijks honderden nieuwkomers.
In de Mexicaanse grenssteden bivakkeren nu zeker 50 duizend migranten in provisorische kampen en overvolle migrantenhuizen. Ze hopen op de schaarse legale asielafspraken die de VS via een mobiele app dagelijks uitdeelt of wachten het beste moment af om illegaal over te steken. Tienduizenden anderen zijn vanuit elders onderweg naar het noorden, hopend op betere kansen na het einde van Titel 42. De Amerikaanse regering schat dat vanaf vrijdag het aantal illegale oversteken kan verdubbelen naar 10 duizend per dag. Biden heeft daarom extra ondersteunend personeel naar de registratiecentra gestuurd en nog eens 1.500 militairen naar de grens boven op de 2.500 die er al waren.
Na hun gebed dalen de Colombianen voorzichtig, tussen tientallen andere gegadigden, de berm af richting de rivier. Negrete en zijn reisgenoten houden vast aan hun eigen regel: niet stoppen tot ze er zijn. Andere migranten vertelden hun dat ze aan de overkant maar een klein stukje hoeven te lopen tot ze worden opgevangen door de grenspolitie. Daarna wacht de loterij van (nu nog) Titel 42: hoewel de Amerikanen iedereen kunnen uitzetten en dat ook veelvuldig doen, wordt tegelijkertijd voor veel migranten een discretionaire uitzondering gemaakt.
In het water dobberen de vrolijke zwembanden van hun voorgangers: een donut, een eend, een roze luchtbedje. Er zwemt een slang voorbij. Iemand grapt: ‘Kijk, die is eerder de grens over dan wij.’ Juist als Negrete de rivier in wil lopen, verschijnen aan de overkant Amerikaanse militairen met een grote rol prikkeldraad. Tegelijkertijd stappen aan deze kant medewerkers van de Mexicaanse migratiedienst uit een pick-uptruck: hier oversteken gaat niet meer.
Wat zich deze dagen voltrekt langs de 3.145 kilometer lange grens tussen de Verenigde Staten en Mexico is niet alleen het aflopen van een crisismaatregel, maar een complete omwenteling van het Amerikaanse migratiebeleid. Althans, dat is de inzet van president Biden. Hij staat in Washington onder zware druk om een strenger (Republikeinen) en humaner (Democraten) migratiebeleid op te tuigen. Zijn recept: meer legale migratie in ruil voor minder illegale migratie.
De vrees van migrant Negrete lijkt bewaarheid te worden: het einde van Titel 42 is geen versoepeling. Biden wil vanaf 12 mei de gaten in de grens verder dichten, niet met prikkeldraad en muren, maar met een asielban van vijf jaar voor iedereen die illegaal oversteekt. De asielaanvraag moet voortaan buiten de VS plaatsvinden: in Mexico, maar ook in speciale centra in Guatemala en Colombia. De VS gaan jaarlijks plek bieden aan 360 duizend Venezolanen, Haïtianen, Cubanen en Nicaraguanen. Zo’n honderdduizend mensen uit Midden-Amerika maken kans op familiehereniging.
Terwijl de Amerikaanse soldaten hun prikkeldraad spannen, hebben de migranten een paar honderd meter naar het zuiden een nieuwe oversteekplek gevonden. Een man met een blauw opblaasmatras (merk: Bestway) pendelt mensen heen en weer die niet kunnen zwemmen – een Venezolaanse moeder met haar peuter, een Haïtiaanse vrouw, zes maanden zwanger. De Colombiaanse Negrete is al bijna aan de overkant, maar zwemt een stukje terug om zijn broer te helpen die meer moeite heeft. Samen klauteren ze de modderige wal op, waar hun vrouwen al wachten, en verdwijnen in het groen.
Matamoros is een verzamelplaats van menselijk leed. De ruim half miljoen inwoners leven onder het juk van het Golf-kartel, een van Mexico’s beruchte drugsorganisaties. De migranten die er stranden, torsen trauma’s mee uit heel Latijns-Amerika. In Colombia is de ‘totale vrede’ die de nieuwe linkse president Gustavo Petro belooft nog niet dichterbij gekomen. Haïti glijdt sinds de moord op president Jovenel Moïse in 2021 weg in bendegeweld. Miljoenen Venezolanen ontvluchtten in de afgelopen tien jaar economische armoede en politieke repressie onder president Nicolás Maduro.
Glady Cañas (55) werkt al twaalf jaar voor een migrantenorganisatie met de opbeurende naam ‘Helpen te triomferen’. Ze ziet alle nationaliteiten voorbijkomen in haar kantoortje, gesitueerd tussen het kamp en de officiële grensovergang. ‘Matamoros kan deze aantallen migranten niet aan’, zegt ze, vrezend dat de situatie na donderdag nog erger wordt. Mexico zegde de Amerikanen al toe alle uitgezette migranten te zullen terugnemen.
‘We hebben de middelen niet, de opvang zit vol, mensen slapen op straat in onveilige en ongezonde omstandigheden.’ Ze vermoedt dat Bidens strengere regels, ondanks de ruimere legale mogelijkheden, migranten aan nog meer gevaar zullen blootstellen. ‘Ze zullen altijd de gaten vinden, zelf of met hulp van derden. Meer repressie drijft ze vooral in de armen van smokkelaars, van mensen zonder scrupules.’
Buiten haar kantoortje onderschrijven de migranten haar visie. Dagelijks om tien uur ’s ochtends lopen honderden kampbewoners naar dezelfde straathoek waar het mobiel bereik het beste is. Via een app geven de VS elke dag op een vast moment een select aantal mensen een asielafspraak: een toegang via de voordeur in plaats van via de Rio Bravo. Dus turen hele gezinnen naar kleine schermpjes, telkens de app verversend, hopend dat hun aanvraag vandaag wordt beloond.
De Venezolaanse Clayret Rojas (39) en haar kindjes van 5 en 3 grijpen voor de vijfde dag op rij mis. Verderop klinkt gejuich, één groepje van vier migranten is uitverkoren. ‘Misschien dan toch maar de rivier’, zegt Rojas, met een vertrokken gezicht.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingel Source: Volkskrant