Laurens Verhagen schreef dinsdag in deze krant een interessant stuk over de consequenties van de op algoritmes gebaseerde computerprogramma’s als ChatGPT en Midjourney: wat betekenen die voor de menselijke creativiteit? En, nog belangrijker, wat betekenen die voor de mens? Wat is de mens nog, als creativiteit – de uiterste uitdrukking van wat het is om mens te zijn – kan worden gevangen in data en algoritmes? De laatste zin in Verhagens stuk was verontrustend: ‘Het is pas het begin.’
Hoelang duurt het nog voor de Librisprijs wordt gewonnen door een roman die is gecomponeerd door ChatGPT of door een van de andere zelflerende computerprogramma’s die zich in een adembenemend tempo transformeren tot schrijver? Wanneer zullen alle liedjes van de debielenparade van het Eurovisiesongfestival door een AI-liedjesgenerator zijn gemaakt - zo moeilijk kan dat niet zijn.
Er zijn mensen die het zo’n vaart niet zien lopen en die geloven in de suprematie van de menselijke creativiteit – hun stelling wordt steeds meer ondergraven. Anderen beweren dat creativiteit altijd al werd gestuurd door data en algoritmen, maar dat we er steeds beter in slagen de bijbehorende formules in ons brein te kraken.
Creatieve algoritmen zullen onze wereld en ons denken over de mens ingrijpend veranderen. En wat dan? Wat als straks de hele samenleving is gedataïseerd, kunst een druk op de knop is geworden, robots betere diagnoses stellen dan doktoren, politieke besluiten niet langer electoraal- maar datagestuurd zijn en productiemiddelen automatisch voorzien in al onze behoeften – alle ontwikkelingen die Yuval Harari al schetste in zijn boek Homo Deus en die nu opeens angstwekkend snel dichterbij komen?
Dan belanden we in Utopia, is het optimistische antwoord van de Amerikaanse filosoof Bernard Suits (1925-2007) in zijn klassieke The Grasshopper uit 1978, een boek dat schatplichtig is aan het wereldberoemde Homo Ludens – de spelende mens – van Johan Huizinga. The Grasshopper is opeens actueler dan ooit.
De Sprinkhaan is grotendeels geschreven in de vorm van een Platoonse dialoog tussen Sprinkhaan en zijn leerling Scepticus. Het is erg grappig, maar daarom niet minder serieus. Scepticus is de zwoegende mens die zich zorgen maakt over de toekomst en die bezig is met overleven – net als u en ik. Sprinkhaan staat voor de zorgeloze mens, die in het spel zijn ware gedaante vindt. Geen wonder, voor Suits is het spel het ultieme ideaal van het menselijke leven, een terugkeer naar diens wezen, Huizinga’s spelende mens. Sport en spelen ziet Suits als leidraad voor de toekomst, als de metafysica van de vrije tijd, de redders van de menselijkheid in een gedehumaniseerde wereld.
Goed nieuws voor de liefhebber van sport en spelen dus. De luie bankhanger hoeft zich straks niet meer te verontschuldigen voor zijn stomme gestaar naar de koers, hij mag er onbekommerd in opgaan want hij is druk bezig met zingeving. In Suits’ Utopia geeft de zinloze bezigheid ons leven zin en zal het spel – ‘de vrijwillige poging onnodige obstakels te overwinnen’ – ons onderscheiden van de machine.
Dat klinkt allemaal tamelijk leeg, oppervlakkig en zinloos, maar zoals de Britse filosoof David Papineau schreef: ‘Sport is even zinloos als al het andere, maar zinloos is niet hetzelfde als waardeloos.’
Source: Volkskrant