Het moet een foutje zijn. Dat was de eerste gedachte van Mpanzu Bamenga (37) toen hij hoorde dat het kabinet geen geld meer wil uittrekken voor de Landelijke Vreemdelingenvoorzieningen (LVV), een 24-uursopvang in vijf grote steden waar ongedocumenteerden terechtkunnen.
Bamenga is coördinator Amsterdam. In die hoedanigheid was hij met het Rijk en andere organisaties juist in gesprek om dit type opvang landelijk uit te breiden, zoals in het coalitieakkoord van Rutte-IV afgesproken was.
Maar nee, het is geen fout, bleek dinsdag uit berichtgeving van de Volkskrant. ‘Vanwege de toegenomen kosten voor migratie moeten er keuzes gemaakt worden’, liet het ministerie van Justitie en Veiligheid weten, tot verbazing en woede van de gemeenten. Ook Bamenga vindt het onbegrijpelijk dat de voorziening op de tocht staat, juist nu er meer asielzoekers naar Nederland komen. ‘Wat gebeurt er met degenen die afgewezen zijn?’, zegt hij. ‘Er zijn veel mensen die niet terug kunnen en ook niet zomaar teruggaan. Voor hen zul je echt iets moeten regelen.’
‘Dat zal leiden tot meer mensen op straat, tot meer onrust. Ongedocumenteerden lopen meer risico op uitbuiting. Er zullen schrijnende situaties ontstaan: mensen die ziek zijn, niet geholpen worden en misschien wel overlijden. Een gevolg is ook dat gemeenten geen zicht meer hebben op de ongedocumenteerden, minder goed zien wat er gebeurt in de samenleving. We leveren bovenal in op medemenselijkheid, dat is het belangrijkste.’
‘Wij proberen ervoor te zorgen dat mensen zich thuis voelen, zich weer mens voelen. Want er is niets menselijks aan op straat slapen. ‘Komt u binnen’, zeggen we als ze zich bij ons melden, want we spreken uit respect iedereen met ‘u’ aan. We geven ze informatie over hun situatie, ze krijgen eten, een opvangplek en medische zorg. En vervolgens gaan we kijken naar hun toekomstperspectief.’
‘We doen een juridische screening en vragen het dossier van de cliënt op bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). We kijken of er aanknopingspunten zijn voor een nieuwe asielaanvraag, migratie naar een ander land of terugkeer naar het herkomstland.
‘In Amsterdam heeft 90 procent van de mensen die een herhaalde asielaanvraag indiende, alsnog een verblijfstatus gekregen. Dat betekent dat er in eerste instantie niet goed naar hun zaak is gekeken, dat de cliënt niet overtuigend was of dat er sprake is van nieuwe feiten of omstandigheden. Deze mensen zijn dus alsnog aangemerkt als vluchteling. Dat is echt een belangrijke uitkomst.’
‘Asielzoekers hebben veel geïnvesteerd om naar Europa te komen. De familie heeft geld ingezameld voor de reis, ze hebben smokkelaars moeten betalen, ontberingen doorstaan, soms in gevangenissen gezeten. Hallo, denken ze, word ik nu alweer teruggestuurd? Dan verdwijnen ze liever in de illegaliteit.
‘In de LVV gaan wij met ze in gesprek: waar komt u vandaan, wat zijn uw vaardigheden, wat is uw kennis? We proberen uit te vinden hoe we deze mensen perspectief kunnen bieden. Hebben ze een opleiding nodig? Willen ze misschien een onderneming starten? Daar kunnen wij dan bij helpen, ook in de vorm van een zakcentje. Zo lukt het steeds beter om mensen vrijwillig en met een gevoel van eigenwaarde terug te laten keren. In januari vertrokken er vanuit Amsterdam vier mensen naar hun herkomstland, in februari drie.’
Bamenga’s persoonlijke betrokkenheid bij het onderwerp gaat ver terug. Zelf was hij ook ongedocumenteerd. Samen met zijn moeder en broer kwam hij op zijn 8ste vanuit Congo naar Nederland. Drie jaar later werd hun asielaanvraag afgewezen, waarna een slepende procedure volgde. ‘Ik besloot me te focussen op iets waar ik wel invloed op had: school en daarna een studie.’
Hij deed een opleiding rechten toen de gevreesde brief op de deurmat plofte: het gezin kreeg acht weken om uit Nederland te vertrekken. ‘In het gesprek bij de Dienst Terugkeer & Vertrek (DT&V) zei de ambtenaar tegen mij: ‘Je moet terug naar je eigen land, want je hebt niets bij te dragen aan Nederland.’ Ik ga je laten zien dat je ongelijk hebt, dacht ik toen.’
Met hulp van een advocaat schreef Bamenga een brief aan Ernst Hirsch Ballin, op dat moment minister van Justitie. En ja, die maakte uiteindelijk gebruik van zijn discretionaire bevoegdheid. ‘Dat voelde als een bevrijding. Ik had al die tijd in een soort open gevangenis geleefd. Plotseling mocht ik er zijn.’
Bamenga ging stage lopen in de Tweede Kamer en bij de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties. Hij werd gemeenteraadslid voor D66 in Eindhoven, won in 2021 de prijs van het College voor de Rechten van de Mens vanwege zijn strijd tegen etnisch profileren door de Koninklijke Marechaussee. ‘Tien jaar na mijn gesprek bij de DT&V werd ik gekozen tot politiek talent van het jaar in Eindhoven, omdat ik zo veel had bijgedragen aan de samenleving.’
Lachend: ‘Dat hoop ik elke dag!’
‘Dat zou erg cynisch zijn. Het beginsel is dat mensen niet teruggestuurd mogen worden naar plekken waar ze vervolgd kunnen worden, of in een onmenselijke situatie terecht kunnen komen. Er zijn in de LVV dus veel ongelukken voorkomen. Daar zou de overheid blij mee moeten zijn. Iedere keer dat we elkaar niet als mensen behandelen, raken we een stukje van onze menselijkheid kwijt. Een overheid die daaraan bijdraagt, verliest wat mij betreft haar legitimiteit.’
‘Ik heb dit uit de krant moeten vernemen’
De coalitie in de Tweede Kamer reageert met verbazing op het schrappen door het kabinet van de financiering voor de opvang van ongedocumenteerde vreemdelingen in vijf steden. Deze Landelijke Vreemdelingenvoorziening (LVV) zou volgens het coalitieakkoord van Rutte-IV juist worden uitgebreid ‘naar een landelijk dekkend netwerk’.
ChristenUnie-Kamerlid Don Ceder zegt niet op de hoogte te zijn geweest. ‘Ik heb dit uit de krant moeten vernemen. Wat mij betreft is dit een richting die we juist niet op moeten. Deze stap zou desastreuze gevolgen hebben voor de openbare orde, geven gemeenten zelf aan. We hebben de gemeenten juist hard nodig in de asielopvang, dan is dit geen bijdrage aan een oplossing.’
Kamerlid Anne-Marijke Podt van D66: ‘Ik reken erop dat de staatssecretaris deze regeling ook na 2023 financiert. Ze zorgt voor een dak voor ongedocumenteerden en veiligheid op straat.’ Woensdagochtend debatteert de Tweede Kamer met staatssecretaris Eric van der Burg over het asielbeleid. GroenLinks-Kamerlid Suzanne Kröger wil voor die tijd een brief met uitleg van het kabinet over het besluit.
Remco Meijer
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden