Gerrit van Dalen trekt aan het begin van elke werkdag zijn modderige laarzen uit voordat hij de cabine van zijn graafmachine binnen klimt. ‘Ik zit hier meer dan thuis op de bank, dus ik hou het graag een beetje netjes’, verklaart de 56-jarige machinist. Van Dalens reusachtige Liebherr R926 is inderdaad opmerkelijk schoon van binnen. Maar ook van buiten, want de 30 ton wegende rupsgraafmachine is emissieloos.
Waar bijna alle grondverzetmachines in Nederland op diesel lopen, draait deze grote graver van aannemer Mourik op waterstof. Uit de uitlaat komt slechts waterdamp. Geen CO2 en geen schadelijke stikstofoxiden (NOx).
Vooral dat laatste is belangrijk, want hierdoor kan de machine ongehinderd werken in kwetsbare natuurgebieden. Zoals hier, in de omgeving van Lopik, waar Mourik werkt aan natuur- en recreatiegebied Salmsteke. Doordat de bouwplaats dicht bij zogenoemde Natura-2000-gebieden ligt, is het gebruik van dieselmachines hier problematisch, vanwege de uitstoot van NOx. Omdat de stikstofnorm op steeds meer plaatsen dreigt te worden overschreden, besloot het bedrijf enkele jaren geleden een bestaande dieselgraafmachine om te bouwen naar waterstof. Tot genoegen van machinist Van Dalen, die de stilte aan boord en de kracht van de machine looft.
Over de auteurs
Bard van de Weijer is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie. Hij richt zich op de vraagstukken waar consumenten, bedrijven en overheden voor staan. Arie Dekker is economieverslaggever van de Volkskrant.
Waterstof is niet de enige optie om zware machines schoner te maken, zegt Walter Deelen, divisiedirecteur bij Mourik Infra. Ze kunnen ook ook op accu’s draaien. Dat is alleen minder praktisch, omdat accu’s relatief snel leeg zijn en dan opgeladen moeten worden. Lastig in een natuurgebied als dit, waar nu eenmaal geen laadpalen staan. Het gebruik van wisselaccu’s is een mogelijkheid, schetst de directeur, maar die zijn zwaar en lastig te transporteren in deze soms modderige omgeving.
De waterstofcassettes waar de Liebherr op draait, gaan een werkdag mee. En als ze leeg zijn, schuif je er nieuwe in, zodat er meteen doorgewerkt kan worden. ‘Daarom heeft waterstof nu onze voorkeur. Al kan dat de komende jaren nog veranderen, er is niet één optie bij verduurzaming’, zegt Deelen.
Tot voor kort waren er nul opties, want twee jaar geleden bestonden emissievrije graafmachines niet, zegt hij. Daarom besloot het bouwbedrijf een bestaande graafmachine om te bouwen: dieselmotor en -tank eruit, elektromotor erin, plus een accu, een brandstofcel en waterstoftanks. Goedkoop was de overstap niet, want de emissieloze graafmachine van Mourik is vier keer zo duur als zijn dieselbroers.
‘Niemand betaalt zoveel omdat ie er zo leuk uit ziet’, aldus Deelen. Emissievrij was simpelweg de enige optie om hier aan het werk te kunnen. Het project biedt Mourik en de opdrachtgever, het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, ook de mogelijkheid ervaring met de techniek op te doen.
Dat is nodig nu de stikstofnood in de bouwwereld hoog is opgelopen, ziet ook het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, dat een flinke subsidiepot heeft klaargezet voor de verduurzaming van zware machines. Tot 2030 is 270 miljoen beschikbaar, waarvan vorig jaar al 40 miljoen is uitgekeerd.
Aannemers staan te trappelen: de pot was vorig jaar binnen een dag leeg. Dinsdag staat een nieuwe, grotere subsidiezak klaar van 60 miljoen euro. Grote bedrijven kunnen er tot 40 procent van de meerkosten mee betalen, kleinere firma’s krijgen maximaal de helft van de extra kosten vergoed.
Is dat geld nuttig besteed? Misschien niet altijd. Hoewel diesel een slecht imago heeft, zijn moderne middelgrote tot grote graafmachines behoorlijk schoon. ‘De uitstoot van NOx ligt tot een factor tien lager dan voorheen’, zegt emissie-onderzoeker Norbert Ligterink van TNO. ‘Zolang de machines maar zo min mogelijk stationair draaien.’
Stationair draaien levert veel vervuiling op, die kan oplopen tot 50 procent van het totaal, blijkt uit een TNO-onderzoek van vorig jaar. Dit komt doordat de systemen die stikstofoxiden uit de uitlaatgassen halen, minder goed werken als de motor langer dan een paar minuten staat te pruttelen.
Moderne dieselmachines (behalve de allergrootste) zijn dus al behoorlijk schoon. Maar soms is zelfs een stikstofreductie met 90 procent niet genoeg, zegt Ligterink. ‘Als in een gebied de uitstootlimiet is bereikt en er geen gram stikstof meer bij kan, is emissieloos een oplossing.’
Al is het de vraag of een kostbare waterstofgraver, een wals op accu’s of een elektrische heipalenrammer ook in zulke gevallen de beste oplossing is. Soms is het kostenefficiënter om in de omgeving bijvoorbeeld een paar woningen van het aardgas te halen, suggereert TNO’er Ligterink. ‘Dan daalt de NOx-uitstoot net zo goed, en blijvend.’
Bij het gebruik van ‘emissievrij’ materieel op de bouwplaats bestaat daarnaast de kans dat een deel van de vuile uitstoot wordt verplaatst. Bijvoorbeeld naar de aan- en afvoer van de waterstof- of accutanks, als die met dieseltrucks worden bezorgd, stelt het RIVM. ‘Niet alleen graafmachines stoten immers stikstof uit op de bouwplaats’, zegt een woordvoerder. ‘En bij sommige projecten tellen ook de emissies mee van het extra verkeer dat ná oplevering ontstaat.’ Al zal dit laatste meevallen in het geval hier langs de Lek.
Intussen laat kraandrijver Van Dalen, tevreden zittend in zijn cabine, de zachtgrommende Liebherr R926 bergen zand scheppen. Geregeld, zegt hij, kloppen er collegamachinisten op zijn cabinedeur om te vragen of ze hem ook eens mogen proberen. Dan maakt hij met liefde even zijn stoeltje vrij. Maar niet te lang. ‘Wat mij betreft hoef ik nooit meer terug naar diesel.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden